{"diseases":[{"id":"ambliopiya","soha":"oftalmologiya","nom":"\"Dangasa ko'z\" (ambliopiya)","xalqaro":"Amblyopia","kod":{"icd10":"H53.0","icd11":"9D46"},"qisqa":"Bolalikda bir ko'zning to'g'ri ko'rish tajribasi bo'lmasligi (g'ilaylik, refraksiya farqi, katarakta) natijasida miyaning shu ko'zdan kelgan tasvirni \"o'chirib\" qo'yishi. Ko'z sog'lom ko'rinsa ham ko'rish past. Faqat erta bolalikda samarali davolanadi — kech qolsa umrbod.","guruh":"refraksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["korish-buzilishi"],"qoshimcha":["gilaylik"],"rasm":"img/article-figures-systems/visual-pathway.jpg","dorilar":["atropin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","pediatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"lateral-epikondilit","soha":"revmatologiya","nom":"\"Tennischi tirsagi\" (lateral epikondilit)","xalqaro":"Lateral epicondylitis (tennis elbow)","kod":{"icd10":"M77.1","icd11":"FB55.1"},"qisqa":"Tirsakning tashqi tomonida bilak yozuvchi mushaklari payining zo'riqishdan shikastlanishi. Narsani ushlash, ko'tarish, eshik dastasini burash, qo'l berib ko'rishishda og'riq. Tennischilarda emas, ko'pincha qo'l mehnati qiladiganlarda. Ko'pchiligi 6–12 oyda o'z-o'zidan yaxshilanadi; asosiy davo — yuklamani kamaytirish va mashqlar.","guruh":"yumshoq","shoshilinch":false,"asosiy":["tirsak-ogrigi"],"qoshimcha":["mushak-kuchsizligi","bilak-ogrigi"],"rasm":"img/rev/tennis-tirsak.jpg","dorilar":["diklofenak","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","reabilitolog","travmatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"1-tip-diabet","soha":"endokrinologiya","nom":"1-tip qandli diabet","xalqaro":"Type 1 diabetes mellitus","kod":{"icd10":"E10","icd11":"5A10"},"qisqa":"Me'da osti bezi beta-hujayralarining autoimmun yemirilishi natijasida insulinning mutlaq yetishmovchiligi. Ko'pincha bolalik va o'smirlikda, lekin har qanday yoshda boshlanadi. Klassik belgilar — chanqoq, ko'p siyish, ozish; ko'p bemorlarda birinchi namoyon bo'lishi diabetik ketoatsidoz. Umrbod insulin terapiyasi talab etiladi.","guruh":"diabet","shoshilinch":true,"asosiy":["chanqoq","kop-siyish","vazn-yoqotish"],"qoshimcha":["holsizlik","kop-ovqat","korish-buzilishi","kongil-aynishi","qorin-ogrigi","aseton-hidi","tez-nafas","teri-qichishi","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/endo/cgm.jpg","dorilar":["glyukoza"],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","pediatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"2-tip-diabet","soha":"endokrinologiya","nom":"2-tip qandli diabet","xalqaro":"Type 2 diabetes mellitus","kod":{"icd10":"E11","icd11":"5A11"},"qisqa":"Insulin rezistentligi va beta-hujayralar funksiyasining asta-sekin pasayishi tufayli rivojlanadigan surunkali giperglikemiya; diabetning eng ko'p uchraydigan turi (90% dan ortig'i). Ko'pincha uzoq vaqt belgisiz kechadi va tasodifan yoki asoratlar bilan aniqlanadi. Tashxis: och qoringa glyukoza ≥7,0 mmol/l, HbA1c ≥6,5% yoki OGTT 2-soatida ≥11,1 mmol/l.","guruh":"diabet","shoshilinch":false,"asosiy":["chanqoq","kop-siyish","holsizlik"],"qoshimcha":["vazn-ortishi","vazn-yoqotish","korish-buzilishi","teri-qichishi","yara-sekin-bitishi","oyoq-uvishishi","teri-qorayishi","qon-bosimi-yuqori","kop-ovqat"],"rasm":"img/endo/akantoz.jpg","dorilar":["glyukoza","metformin","atorvastatin"],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"adenoid-gipertrofiyasi","soha":"lor","nom":"Adenoid gipertrofiyasi (adenoidlar)","xalqaro":"Adenoid hypertrophy","kod":{"icd10":"J35.2","icd11":"CA0F.1"},"qisqa":"Burun-halqum (halqum) bodomsimon bezining kattalashuvi. Bolalarda burun bitishi, og'iz orqali nafas olish, xurrak, uyquda nafas to'xtashi, dimog'dan gapirish va qaytalanuvchi otitlarga sabab bo'ladi.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["burun-bitishi","ogiz-orqali-nafas","xurrak","dimogdan-gapirish"],"qoshimcha":["uyqu-apnoe","burun-oqishi","burun-orti-oqishi","eshitish-pasayishi","toliqlik-quloqda","bezovtalik-bola","yotal","kunduzgi-uyquchanlik"],"rasm":"img/lor/adenoid.jpg","dorilar":["flutikazon-burun"],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"akromegaliya","soha":"endokrinologiya","nom":"Akromegaliya va gigantizm","xalqaro":"Acromegaly; pituitary gigantism","kod":{"icd10":"E22.0","icd11":"5A60.0"},"qisqa":"Deyarli har doim gipofiz adenomasi tomonidan o'sish gormoni (OG) ning ortiqcha ishlab chiqarilishi va IGF-1 oshishi. Kattalarda qo'l-oyoq, burun, lab, pastki jag'ning kattalashuvi, terlash, bo'g'im og'riqlari, gipertenziya, diabet va uyqu apnoesi; bolalarda — gigantizm. Kasallik sekin rivojlangani uchun ko'pincha yillar o'tib aniqlanadi. Birinchi tanlov — transsfenoidal jarrohlik.","guruh":"gipofiz","shoshilinch":false,"asosiy":["qol-oyoq-kattalashuvi"],"qoshimcha":["terlash","bosh-ogrigi","qon-bosimi-yuqori","xurrak","uyqu-apnoe","korish-buzilishi","tishlam-buzilishi","chanqoq","kop-siyish","hayz-buzilishi","libido-pasayishi","holsizlik","ovoz-boguqligi"],"rasm":"img/endo/akromegaliya-qol.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"aksial-spondiloartrit","soha":"revmatologiya","nom":"Aksial spondiloartrit (ankilozlovchi spondilit, Bexterev kasalligi)","xalqaro":"Axial spondyloarthritis (ankylosing spondylitis)","kod":{"icd10":"M45","icd11":"FA92.0"},"qisqa":"Umurtqa pog'onasi va dumg'aza-yonbosh bo'g'imlarining surunkali yallig'lanishi. Odatda 45 yoshgacha boshlanadi: 3 oydan uzoq, kechasi va ertalab kuchayadigan, harakatda yengillashadigan bel og'rig'i va qotishlik, dumba og'rig'i. Uveit, ichak yallig'lanishi, psoriaz bilan bog'liq. Asosiy davo — mashqlar va NYaQV, kerak bo'lsa biologik dorilar.","guruh":"artrit","shoshilinch":false,"asosiy":["bel-ogrigi","ertalabki-qotishlik"],"qoshimcha":["tovon-ogrigi","koz-qizarishi","koz-ogrigi","bogim-shishi","holsizlik","ich-ketishi","kokrak-ogrigi-nafasda"],"rasm":"img/rev/sakroileit-mrt.gif","dorilar":["naproksen","ibuprofen","adalimumab"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"alfa1-antitripsin-tanqisligi","soha":"pulmonologiya","nom":"Alfa-1-antitripsin tanqisligi","xalqaro":"Alpha-1 antitrypsin deficiency","kod":{"icd10":"E88.0","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Alfa-1-antitripsin tanqisligi — irsiy kasallik bo'lib, o'pkani himoya qiluvchi oqsil yetishmasligi tufayli erta yoshda emfizema rivojlanadi. Jigar ham zararlanishi mumkin. 45 yoshgacha boshlangan emfizemada bu tashxis tekshirilishi kerak.","guruh":"genetik","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","yotal"],"qoshimcha":["xirillash","balgam","sariqlik","holsizlik"],"rasm":"img/expansion/panlobulyar-emfizema.jpg","dorilar":["salbutamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","gepatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"alfa-gal-sindromi","soha":"allergologiya","nom":"Alfa-gal sindromi","xalqaro":"Alpha-gal syndrome (mammalian meat allergy)","kod":{"icd10":"T78.1","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Alfa-gal sindromi — kana chaqqandan keyin rivojlanadigan, sut emizuvchilar go'shtiga allergiya. Uning o'ziga xosligi shundaki, reaksiya ovqatdan keyin darhol emas, 3–6 soat o'tib, ko'pincha tunda boshlanadi — shu sababli sabab uzoq vaqt aniqlanmay qoladi.","guruh":"immun","shoshilinch":true,"asosiy":["qavarchiqlar","qorin-ogrigi"],"qoshimcha":["teri-qichishi","nafas-qisishi","ich-ketishi","kana-chaqishi","ovqatdan-keyin-reaksiya"],"rasm":"img/expansion/ige.png","dorilar":["setirizin"],"shifokor":{"mutaxassis":["allergolog","pediatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"alkogol-abstinensiyasi","soha":"psixiatriya","nom":"Alkogol abstinensiya sindromi va delirium tremens","xalqaro":"Alcohol withdrawal syndrome and delirium tremens","kod":{"icd10":"F10.3–F10.4","icd11":"6C40.4"},"qisqa":"Uzoq va ko'p ichgan odamda spirtli ichimlikni to'xtatgandan 6–48 soat keyin boshlanadigan holat: titroq, terlash, tashvish, yurak tez urishi, uyqusizlik. Og'ir shaklida talvasa va delirium tremens (chalkashlik, gallyutsinatsiya, isitma) rivojlanadi — bu hayot uchun xavfli va shifoxona davosini talab qiladi.","guruh":"bogliqlik","shoshilinch":true,"asosiy":["abstinensiya-qaltirash","ichkilikka-ruju"],"qoshimcha":["terlash","tashvish-xavotir","yurak-urishi","uyquga-ketolmaslik","kongil-aynishi","qusish","gallyutsinatsiya","chalkashlik","tutqanoq","asabiylik-jahldorlik"],"rasm":"img/psix/vernike-mrt.jpg","dorilar":["diazepam","lorazepam"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","psixiatr","narkolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"alkogolli-jigar-kasalligi","soha":"gastroenterologiya","nom":"Alkogol bilan bog'liq jigar kasalligi","xalqaro":"Alcohol-associated liver disease","kod":{"icd10":"K70","icd11":"DB94"},"qisqa":"Zararli miqdorda alkogol iste'moli natijasida rivojlanadigan jigar shikastlanishi: steatoz, alkogol gepatiti, fibroz va sirroz. Dunyoda og'ir jigar kasalligining eng ko'p sababi va jigar transplantatsiyasining asosiy ko'rsatmalaridan biri. Og'ir alkogol gepatitida 1 oylik o'lim 20–50%. Davo asosi — alkogoldan to'liq voz kechish; og'ir alkogol gepatitida kortikosteroidlar.","guruh":"jigar","shoshilinch":false,"asosiy":["sariqlik","holsizlik","qorin-kattalashuvi"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qusish","isitma","ong-qovurga-ogrigi","vazn-yoqotish","shishlar","qon-qusish","qora-najas","titroq"],"rasm":"img/gastro/alkogolli-jigar-kasalligi-2.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["gepatolog","psixiatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"alkogolga-bogliqlik","soha":"psixiatriya","nom":"Alkogolga bog'liqlik (alkogol iste'moli buzilishi)","xalqaro":"Alcohol use disorder","kod":{"icd10":"F10.2","icd11":"6C40"},"qisqa":"Spirtli ichimlikni nazorat qila olmaslik, unga kuchli ehtiyoj va zararli oqibatlarga qaramay ichishni davom ettirish. Jigar, yurak, nerv tizimi va oilaga og'ir zarar yetkazadi. Davolanadigan holat: psixososial yordam va dori davosi ichishni sezilarli kamaytiradi.","guruh":"bogliqlik","shoshilinch":false,"asosiy":["ichkilikka-ruju","abstinensiya-qaltirash"],"qoshimcha":["uyquga-ketolmaslik","kayfiyat-tushkunligi","asabiylik-jahldorlik","qorin-ogrigi","kongil-aynishi","xotira-pasayishi","ijtimoiy-yakkalanish","oz-joniga-qasd-fikrlari","qusish"],"rasm":"img/psix/mukofot-tizimi.jpg","dorilar":["naltrekson","akamprosat"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","narkolog","gastroenterolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"allergen-immunoterapiya","soha":"allergologiya","nom":"Allergen-spetsifik immunoterapiya","xalqaro":"Allergen-specific immunotherapy (allergy desensitisation)","kod":{"icd10":"Z51.6","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Allergen-spetsifik immunoterapiya — allergiyani vaqtincha bosmay, uning kechishini o'zgartiradigan yagona davo. Allergen uzoq vaqt davomida ortib boruvchi dozada beriladi. Kurs 3–5 yil davom etadi va ta'siri tugagandan keyin ham saqlanadi.","guruh":"umumiy","shoshilinch":false,"asosiy":["burun-bitishi","aksirish"],"qoshimcha":["koz-qichishi","burun-oqishi","nafas-qisishi","teri-qichishi"],"rasm":"img/expansion/ige.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["allergolog","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"allergik-bronxopulmonal-aspergillyoz","soha":"allergologiya","nom":"Allergik bronxopulmonal aspergillyoz","xalqaro":"Allergic bronchopulmonary aspergillosis (ABPA)","kod":{"icd10":"B44.1","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Allergik bronxopulmonal aspergillyoz — astma yoki kistoz fibrozi bo'lgan odamlarda Aspergillus zamburug'iga nisbatan kuchli allergik javob natijasida rivojlanadigan o'pka kasalligi. Boshqarib bo'lmayotgan astma, sarg'ish-jigarrang balg'am tiqinlari va qonli yo'tal — tekshiruv sababi.","guruh":"immun","shoshilinch":false,"asosiy":["yotal","nafas-qisishi"],"qoshimcha":["xirillash","balgam","qon-tupurish","isitma","holsizlik"],"rasm":"img/expansion/aspergillus.jpg","dorilar":["itrakonazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","allergolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"allergik-konyunktivit","soha":"oftalmologiya","nom":"Allergik konyunktivit","xalqaro":"Allergic conjunctivitis","kod":{"icd10":"H10.1","icd11":"9A60.02"},"qisqa":"Allergenlarga (gul changi, uy changi, hayvon juni) qarshi konyunktiva reaksiyasi: ikkala ko'zda kuchli qichishish, qizarish, suvsimon ajralma, qovoq shishi; ko'pincha allergik rinit bilan. Aholining 15–40% ida. Antigistamin tomchilari yaxshi yordam beradi.","guruh":"konyunktiva","shoshilinch":false,"asosiy":["koz-qichishi","koz-qizarishi"],"qoshimcha":["koz-yoshlanishi","qovoq-shishi","aksirish","burun-oqishi","burun-qichishi"],"rasm":"img/oft/allergik-konyunktivit.png","dorilar":["olopatadin-koz","suniy-koz-yoshi","setirizin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","allergolog","oftalmolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"allergik-rinit","soha":"lor","nom":"Allergik rinit","xalqaro":"Allergic rhinitis","kod":{"icd10":"J30.1–J30.4","icd11":"CA08.0"},"qisqa":"Allergenlar ta'sirida IgE vositasida rivojlanadigan burun shilliq qavatining yallig'lanishi: aksirish, burun qichishi, suvsimon ajralma va burun bitishi. Ko'pincha ko'z belgilari va bronxial astma bilan birga keladi.","guruh":"burun","shoshilinch":false,"asosiy":["aksirish","burun-qichishi","burun-oqishi","burun-bitishi"],"qoshimcha":["koz-qichishi","hid-bilish-pasayishi","burun-orti-oqishi","yotal","holsizlik","bosh-ogrigi","xurrak","ogiz-orqali-nafas"],"rasm":"img/lor/burun-spreyi.png","dorilar":["setirizin","flutikazon-burun"],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","allergolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"altsgeymer-kasalligi","soha":"nevrologiya","nom":"Altsgeymer kasalligi","xalqaro":"Alzheimer's disease","kod":{"icd10":"G30","icd11":"8A20"},"qisqa":"Demensiyaning eng ko'p sababi: xotira, keyin fikrlash, nutq va kundalik faoliyatning asta-sekin, qaytmas pasayishi. Miyada amiloid pilakchalar va tau chigallari to'planadi. Davolab bo'lmaydi, lekin dori va parvarish simptomlarni yengillashtiradi.","guruh":"neyrodegenerativ","shoshilinch":false,"asosiy":["xotira-pasayishi"],"qoshimcha":["chalkashlik","kayfiyat-tushkunligi","nutq-buzilishi","yurish-buzilishi","siydik-tutolmaslik"],"rasm":"img/nevro/altsgeymer-blausen.png","dorilar":["donepezil"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","psixiatr","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"alveolit","soha":"stomatologiya","nom":"Alveolit (\"quruq lunka\")","xalqaro":"Alveolar osteitis (dry socket)","kod":{"icd10":"K10.3","icd11":"DA06.1"},"qisqa":"Tish olib tashlangandan 2–4 kun o'tib, lunkadagi qon laxtasi parchalanib ketishi natijasida suyakning ochilib qolishi va kuchli og'riq. Ko'pincha pastki aql tishi olinganidan keyin va chekuvchilarda. Davolash — lunkani tozalash, dori qo'yish va og'riqni qoldirish.","guruh":"jag","shoshilinch":false,"asosiy":["tish-olingan","tish-ogrigi","ogiz-hidi"],"qoshimcha":["quloq-ogrigi","bosh-ogrigi","trizm"],"rasm":"img/stom/dry-socket.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"ameloblastoma","soha":"stomatologiya","nom":"Ameloblastoma (odontogen o'smalar)","xalqaro":"Ameloblastoma","kod":{"icd10":"D16.5","icd11":"2E83.1"},"qisqa":"Tish hosil qiluvchi epiteliydan rivojlanadigan, xavfsiz, lekin mahalliy agressiv o'sadigan jag' o'smasi; ko'pincha pastki jag'ning orqa qismida. Asta-sekin og'riqsiz jag' shishi bilan namoyon bo'ladi, rentgenda ko'p kamerali (\"sovun pufaklari\") ko'rinish xos. Qaytalanish xavfi tufayli sog'lom chegara bilan olib tashlanadi.","guruh":"jag","shoshilinch":false,"asosiy":["jag-shishi"],"qoshimcha":["tish-qimirlashi","tishlam-buzilishi","yuz-uvishishi","tish-ogrigi"],"rasm":"img/stom/ameloblastoma-histo.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["yuz-jag-jarrohi"],"qachon":"tez"}},{"id":"amiotrofik-lateral-skleroz","soha":"nevrologiya","nom":"Amiotrofik lateral skleroz (ALS)","xalqaro":"Amyotrophic lateral sclerosis","kod":{"icd10":"G12.2","icd11":"8B60.0"},"qisqa":"Yuqori va pastki motor neyronlarning rivojlanuvchi nobud bo'lishi: mushak kuchsizligi va ozishi, mushak uchishlari, yutish va gapirish buzilishi, oxir-oqibat nafas yetishmovchiligi. Sezgi saqlanadi. Hozircha davolab bo'lmaydi; ko'p tarmoqli parvarish hayot sifati va davomiyligini oshiradi.","guruh":"neyrodegenerativ","shoshilinch":false,"asosiy":["mushak-kuchsizligi","yutish-qiyinligi"],"qoshimcha":["nutq-buzilishi","nafas-qisishi","vazn-yoqotish","yurish-buzilishi"],"rasm":"img/nevro/als-sxema.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"amyobiaz","soha":"infeksion","nom":"Amyobiaz (amyobali dizenteriya va jigar abssessi)","xalqaro":"Amoebiasis","kod":{"icd10":"A06","icd11":"1A36"},"qisqa":"Entamoeba histolytica chaqiradigan ichak va jigar infeksiyasi; ifloslangan suv va ovqatdagi kistalar orqali yuqadi. Asta boshlanuvchi qonli-shilliq ich ketishi, qorin og'rig'i; ba'zida isitma va o'ng qovurg'a ostida og'riq bilan jigar abssessi. Metronidazol yoki tinidazol va keyin luminal dori bilan davolanadi.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["najasda-qon","qorin-ogrigi"],"qoshimcha":["ich-ketishi","ong-qovurga-ogrigi","isitma","vazn-yoqotish","holsizlik","sayohat-tropik","uzoq-isitma"],"rasm":"img/inf/amyoba-trofozoit.png","dorilar":["ors","paratsetamol","metronidazol","tinidazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","gastroenterolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"anafilaksiya","soha":"allergologiya","nom":"Anafilaksiya","xalqaro":"Anaphylaxis","kod":{"icd10":"T78.2 (sababiga qarab aniqlashtiriladi)","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Anafilaksiya — tez rivojlanadigan, hayot uchun xavfli allergik reaksiya. Til-tomoq shishi, nafas qisilishi yoki hushdan ketishda 103 chaqiring. Oldindan buyurilgan adrenalin avtoinjektori bo'lsa, shaxsiy reja va qurilma yo'riqnomasi bo'yicha darhol ishlating; antigistamin ichib kutmang.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["lab-til-shishi","nafas-qisishi"],"qoshimcha":["tomoq-qisilishi","qavarchiqlar","ovqatdan-keyin-reaksiya","doridan-keyin-reaksiya","hushdan-ketish"],"rasm":"img/expansion/allergy-signs.png","dorilar":["salbutamol","setirizin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","allergolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"anca-vaskulit","soha":"revmatologiya","nom":"ANCA bilan bog'liq vaskulit (granulomatoz poliangiit va mikroskopik poliangiit)","xalqaro":"ANCA-associated vasculitis (granulomatosis with polyangiitis, microscopic polyangiitis)","kod":{"icd10":"M31.3","icd11":"4A44.A1"},"qisqa":"Mayda tomirlarning hayot uchun xavfli nekrozlovchi vaskuliti. Burun (surunkali qonli ajralma, qasmoqlar, burun shakli o'zgarishi), quloq, o'pka (qon tupurish, yo'tal), buyrak (siydikda qon, buyrak yetishmovchiligi), teri, ko'z, nervlarni zararlaydi. Qonda ANCA (PR3 yoki MPO). Davolanmasa o'limga olib keladi; davo — glyukokortikoid + rituksimab yoki siklofosfamid, keyin ushlab turuvchi davo.","guruh":"vaskulit","shoshilinch":false,"asosiy":["siydikda-qon","qon-tupurish"],"qoshimcha":["burun-qonashi","burun-bitishi","yotal","nafas-qisishi","teri-purpura","bogim-ogrigi","isitma","vazn-yoqotish","oyoq-uvishishi","koz-qizarishi","quloq-oqishi","holsizlik"],"rasm":"img/rev/c-anca.jpg","dorilar":["prednizolon","metotreksat"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","nefrolog","pulmonolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"angulyar-xeylit","soha":"stomatologiya","nom":"Angulyar xeylit (lab burchagi yorig'i, \"zayeda\")","xalqaro":"Angular cheilitis","kod":{"icd10":"K13.0","icd11":"DA00.0"},"qisqa":"Lab burchaklarining yallig'lanishi: qizarish, yoriqlar, qatqaloq va og'riq. Ko'pincha *Candida* va stafilokokk infeksiyasi, so'lakning to'planishi (protezlar, tishlam balandligining pasayishi) va temir hamda B vitaminlari tanqisligi bilan bog'liq.","guruh":"shilliq","shoshilinch":false,"asosiy":["lab-burchagi-yorigi"],"qoshimcha":["ogiz-oq-karash","ogiz-qurishi","ogiz-achishishi"],"rasm":"img/stom/angular-cheilitis.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","dermatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"anoreksiya-nervoza","soha":"psixiatriya","nom":"Anoreksiya nervoza","xalqaro":"Anorexia nervosa","kod":{"icd10":"F50.0","icd11":"6B80"},"qisqa":"Ovqatni qattiq cheklash natijasida tana vaznining sezilarli pasayishi, vazn ortishidan kuchli qo'rquv va tana shaklini noto'g'ri idrok qilish. Yurak, suyak va gormonal tizimga og'ir ta'sir qiladi va ruhiy kasalliklar orasida eng yuqori o'lim ko'rsatkichiga ega. Erta davo prognozni sezilarli yaxshilaydi.","guruh":"ovqatlanish","shoshilinch":false,"asosiy":["ovqatdan-voz-kechish","vazn-ortishidan-qorquv"],"qoshimcha":["vazn-yoqotish","hayz-kelmasligi","sovuqqa-chidamsizlik","holsizlik","qabziyat","bosh-aylanishi-turganda","soch-tokilishi","kayfiyat-tushkunligi","ijtimoiy-yakkalanish","hushdan-ketish"],"rasm":"img/psix/bmi-jadval.png","dorilar":["fluoksetin"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","endokrinolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"antifosfolipid-sindromi","soha":"revmatologiya","nom":"Antifosfolipid sindromi","xalqaro":"Antiphospholipid syndrome","kod":{"icd10":"D68.61","icd11":"4A45"},"qisqa":"Antifosfolipid antitanalar (lyupus antikoagulyanti, antikardiolipin, anti-β2-glikoprotein I) doimiy aniqlanib, venoz yoki arterial tromboz va/yoki homiladorlik asoratlari (takroriy homila tushishi, preeklampsiya, homila o'limi) bilan kechuvchi autoimmun kasallik. Yosh odamda tromboz yoki insult, takroriy homila tushishi bo'lsa izlanadi. Davo — uzoq muddatli varfarin; homiladorlikda geparin + aspirin.","guruh":"tizimli","shoshilinch":false,"asosiy":["takroriy-tromboz","takroriy-homila-tushishi"],"qoshimcha":["bir-oyoq-shishi","nafas-qisishi","bir-tomon-kuchsizligi","nutq-buzilishi","teri-yarasi","bosh-ogrigi"],"rasm":"img/rev/livedo.jpg","dorilar":["paratsetamol","varfarin","aspirin","gidroksixloroxin"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","gematolog","ginekolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"aorta-koarktatsiyasi","soha":"kardiologiya","nom":"Aorta koarktatsiyasi","xalqaro":"Coarctation of the aorta","kod":{"icd10":"Q25.1","icd11":"LA8B.21"},"qisqa":"Aortaning, ko'pincha arterial yo'l sohasida (chap o'mrov osti arteriyasidan keyin) torayishi. Qo'llarda yuqori qon bosimi, oyoqlarda past bosim va kuchsiz yoki kechikkan puls. Og'ir shakli chaqaloqlarda arterial yo'l yopilganda shok bilan namoyon bo'ladi; yengil shakli kattalikda ikkilamchi gipertenziya sababi sifatida aniqlanadi. Davo: jarrohlik yoki balloon/stent bilan kengaytirish, umrbod kuzatuv.","guruh":"tugma","shoshilinch":false,"asosiy":["qon-bosimi-yuqori"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","oqsoqlanish","burun-qonashi","nafas-qisishi","chaqaloq-ovqatlanish","holsizlik"],"rasm":"img/kard/koarktatsiya-sxema.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","kardiolog","kardiojarroh"],"qachon":"rejali"}},{"id":"aortal-regurgitatsiya","soha":"kardiologiya","nom":"Aortal regurgitatsiya (aorta klapani yetishmovchiligi)","xalqaro":"Aortic regurgitation","kod":{"icd10":"I35.1, I06.1","icd11":"BB71"},"qisqa":"Diastola paytida qonning aortadan chap qorinchaga qaytishi; sabablari — klapan tavaqalari kasalliklari (ikki tavaqali klapan, revmatik, endokardit) yoki aorta ildizining kengayishi (Marfan sindromi, gipertenziya). Surunkali shakl uzoq yillar belgisiz, chap qorincha asta-sekin kengayadi. O'tkir shakl (endokardit, aorta disseksiyasi) — shoshilinch jarrohlik talab qiladi.","guruh":"klapan","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","yurak-urishi"],"qoshimcha":["holsizlik","kokrak-ogrigi","ortopnoe","bosh-aylanishi"],"rasm":"img/kard/aortal-klapan.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"aortal-stenoz","soha":"kardiologiya","nom":"Aortal stenoz","xalqaro":"Aortic stenosis","kod":{"icd10":"I35.0, I06.0","icd11":"BB70"},"qisqa":"Aorta klapani teshigining torayishi; rivojlangan mamlakatlarda asosan keksalardagi kalsinozlovchi degenerativ jarayon, yoshlarda — ikki tavaqali klapan, rivojlanayotgan mamlakatlarda — revmatik. Uzoq vaqt belgisiz; simptomlar (stenokardiya, zo'riqishda hushdan ketish, hansirash) paydo bo'lgach prognoz keskin yomonlashadi. Og'ir simptomli stenozda — jarrohlik yoki transkateter klapan almashtirish (TAVI).","guruh":"klapan","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","kokrak-ogrigi","hushdan-ketish"],"qoshimcha":["holsizlik","bosh-aylanishi","yurak-urishi","ortopnoe","shishlar"],"rasm":"img/kard/aortal-stenoz-histo.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"apikal-periodontit","soha":"stomatologiya","nom":"Apikal periodontit","xalqaro":"Apical periodontitis","kod":{"icd10":"K04.4, K04.5","icd11":"DA09.7"},"qisqa":"Tish ildizi uchi atrofidagi to'qimalarning yallig'lanishi, odatda pulpa nekrozidan keyin kanaldagi infeksiya natijasida. O'tkir shaklida tishlaganda kuchli og'riq, surunkali shaklida ko'pincha simptomsiz va faqat rentgenda aniqlanadi. Davolash — kanal davolash.","guruh":"pulpa","shoshilinch":false,"asosiy":["tishlaganda-ogriq","tish-ogrigi"],"qoshimcha":["tish-kovagi","milk-yiring","milk-shishi","jag-shishi","tish-qimirlashi","ogiz-hidi"],"rasm":"img/stom/abscess-xray.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"aplastik-anemiya","soha":"gematologiya","nom":"Aplastik anemiya","xalqaro":"Aplastic anaemia","kod":{"icd10":"D61","icd11":"3A70"},"qisqa":"Ilikning qon hujayralarini yetarli ishlab chiqara olmasligi — eritrotsitlar, leykotsitlar va trombotsitlarning hammasi kamayadi (pansitopeniya). Ko'pincha immun mexanizmli, ba'zan dorilar, kimyoviy moddalar, viruslar yoki irsiy sabablar. Belgilari: holsizlik, rangparlik, ko'karishlar, milk va burun qonashi, takroriy infeksiyalar. Davolanmasa o'lim xavfi juda yuqori; immunosupressiv davo va ilik transplantatsiyasi bilan omon qolish 80–85% dan oshadi.","guruh":"anemiya","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","kokarishlar"],"qoshimcha":["rangparlik","petexiya","milk-qonashi","burun-qonashi","takroriy-infeksiya","isitma","kop-hayz","nafas-qisishi"],"rasm":"img/gem/aplastik-ilik.webp","dorilar":["paratsetamol","eltrombopag"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"qandsiz-diabet","soha":"endokrinologiya","nom":"Arginin-vazopressin tanqisligi va rezistentligi (qandsiz diabet)","xalqaro":"Arginine vasopressin deficiency / resistance (diabetes insipidus)","kod":{"icd10":"E23.2, N25.1","icd11":"5A61.5"},"qisqa":"Antidiuretik gormon — arginin-vazopressin (AVP) yetishmovchiligi (markaziy shakl) yoki buyrakning unga sezgirligi yo'qligi (nefrogen shakl) tufayli ko'p miqdorda suyultirilgan siydik ajralishi va kuchli chanqoq. 2022-yilda \"qandli diabet\" bilan chalkashtirmaslik uchun AVP tanqisligi/rezistentligi deb qayta nomlash taklif qilingan. Davo: desmopressin (markaziy shaklda).","guruh":"gipofiz","shoshilinch":false,"asosiy":["kop-siyish","chanqoq"],"qoshimcha":["holsizlik","bosh-ogrigi","korish-buzilishi","hushdan-ketish","bezovtalik-bola","boy-pastligi"],"rasm":"img/endo/gipofiz-gormonlari.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"arpa-xalyazion","soha":"oftalmologiya","nom":"Arpa (hordeolum) va xalyazion","xalqaro":"Hordeolum and chalazion","kod":{"icd10":"H00.0, H00.1","icd11":"9A01.2, 9A02.0"},"qisqa":"Arpa — qovoq bezining o'tkir yiringli infeksiyasi: qovoq chetida qizargan, og'riqli bo'rtma. Xalyazion — meybom bezining tiqilishi natijasidagi surunkali og'riqsiz tugun. Ikkalasi ham ko'pincha iliq kompress bilan o'tadi; siqib chiqarish mumkin emas.","guruh":"qovoq","shoshilinch":false,"asosiy":["qovoq-shishi"],"qoshimcha":["koz-qizarishi","kozda-yot-jism-hissi","koz-yoshlanishi"],"rasm":"img/oft/arpa.jpg","dorilar":["ibuprofen","eritromitsin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"arterial-gipertenziya","soha":"kardiologiya","nom":"Arterial gipertenziya","xalqaro":"Arterial hypertension","kod":{"icd10":"I10–I15","icd11":"BA00"},"qisqa":"Qon bosimining doimiy ravishda 140/90 mm sim. ust. va undan yuqori bo'lishi. Dunyoda 30–79 yoshdagi 1,4 milliard odamda uchraydi, ularning deyarli yarmi kasalligidan bexabar. Ko'pincha belgisiz (\"jim qotil\"), lekin insult, infarkt, yurak va buyrak yetishmovchiligining asosiy sababi. Davo: hayot tarzi va ko'pchilikda boshidan ikki dorili bitta tabletka; sistolik maqsad 120–129 mm sim. ust.","guruh":"gipertenziya","shoshilinch":false,"asosiy":["qon-bosimi-yuqori"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","bosh-aylanishi","burun-qonashi","korish-buzilishi","yurak-urishi","nafas-qisishi"],"rasm":"img/kard/gipertenziv-retinopatiya.jpg","dorilar":["amlodipin","lizinopril","bisoprolol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","kardiolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"askaridoz","soha":"infeksion","nom":"Askaridoz","xalqaro":"Ascariasis","kod":{"icd10":"B77","icd11":"1F62"},"qisqa":"Ascaris lumbricoides yumaloq gijjasi chaqiradigan eng keng tarqalgan gijja kasalligi; tuxumlari ifloslangan tuproq, suv va sabzavot orqali yutiladi. Ko'pincha belgisiz; ko'p gijja bo'lganda qorin og'rig'i, ishtaha buzilishi, bolalarda o'sishdan orqada qolish, ba'zan ichak tutilishi va o't yo'llari asoratlari.","guruh":"parazitar","shoshilinch":false,"asosiy":["najasda-gijja","qorin-ogrigi"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","ich-ketishi","yotal","vazn-yoqotish","rangparlik","qusish","qorin-dam","holsizlik"],"rasm":"img/inf/askarida.jpg","dorilar":["albendazol","mebendazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","oilaviy","bolalar-jarrohi"],"qachon":"rejali"}},{"id":"aspiratsion-pnevmoniya","soha":"pulmonologiya","nom":"Aspiratsion pnevmoniya","xalqaro":"Aspiration pneumonia","kod":{"icd10":"J69.0","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Aspiratsion pnevmoniya — og'iz-halqum tarkibining nafas yo'llariga tushishi natijasida rivojlanadigan o'pka yallig'lanishi. Yutish buzilgan, hushi pasaygan yoki keksa bemorlarda uchraydi. Profilaktika davodan ko'ra samaraliroq.","guruh":"infeksion","shoshilinch":false,"asosiy":["yotal","isitma"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","balgam","yutish-qiyinligi","holsizlik"],"rasm":"img/expansion/aspiratsion-pnevmoniya.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"aspirin-nafas-kasalligi","soha":"allergologiya","nom":"Aspirin bilan kuchayadigan nafas kasalligi","xalqaro":"Aspirin-exacerbated respiratory disease (AERD, Samter triad)","kod":{"icd10":"J45.0","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Aspirin bilan kuchayadigan nafas kasalligi — astma, burun polipli surunkali rinosinusit va aspirin hamda nosteroid yallig'lanishga qarshi dorilarga sezuvchanlikning birikmasi. Bu allergiya emas, fermentga ta'sir natijasida yuzaga keladigan reaksiya.","guruh":"immun","shoshilinch":false,"asosiy":["burun-bitishi","nafas-qisishi"],"qoshimcha":["hid-bilish-pasayishi","aksirish","doridan-keyin-reaksiya","xirillash","yotal"],"rasm":"img/expansion/burun-polipi.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["allergolog","lor"],"qachon":"tez"}},{"id":"atopik-dermatit","soha":"dermatologiya","nom":"Atopik dermatit (atopik ekzema)","xalqaro":"Atopic dermatitis","kod":{"icd10":"L20","icd11":"EA80"},"qisqa":"Eng ko'p uchraydigan surunkali yallig'lanishli teri kasalligi: kuchli qichishish, quruq teri, qizarib tirnalgan ekzema o'choqlari. Ko'pincha chaqaloqlikda boshlanadi, allergik rinit, astma va ovqat allergiyasi bilan birga keladi. Davolab butunlay yo'qotib bo'lmaydi, lekin har kuni namlovchi vositalar va xurujda mahalliy gormonli kremlar bilan yaxshi nazorat qilinadi.","guruh":"yalliglanish","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-qichishi","teri-qurishi","teri-toshmasi"],"qoshimcha":["teri-kepaklanishi","teri-qasmoqlari","bezovtalik-bola","teri-pufakchalari"],"rasm":"img/derm/atopik-belgilar.png","dorilar":["gidrokortizon-krem","setirizin","klobetazol","takrolimus-malham"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","pediatr","allergolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"autizm-spektri-buzilishi","soha":"pediatriya","nom":"Autizm spektri buzilishi","xalqaro":"Autism spectrum disorder","kod":{"icd10":"F84.0","icd11":"6A02"},"qisqa":"Erta bolalikdan boshlanadigan neyrorivojlanish holati: ijtimoiy muloqot va o'zaro munosabatdagi qiyinchiliklar hamda takroriy xatti-harakatlar, cheklangan qiziqishlar. Taxminan 127 kishidan 1 tasida. Davolab \"yo'qotiladigan\" kasallik emas, lekin erta tashxis va maxsus psixologik-pedagogik yordam muloqot va mustaqillikni sezilarli yaxshilaydi.","guruh":"rivojlanish","shoshilinch":false,"asosiy":["ijtimoiy-aloqa-buzilishi","rivojlanish-kechikishi"],"qoshimcha":["nutq-buzilishi","giperaktivlik-diqqat","tirishish","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/article-figures-followup/autism-assessment.svg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","psixiatr","nevrolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"autoimmun-gemolitik-anemiya","soha":"gematologiya","nom":"Autoimmun gemolitik anemiya","xalqaro":"Autoimmune haemolytic anaemia","kod":{"icd10":"D59.1","icd11":"3A20.0"},"qisqa":"Organizm o'z eritrotsitlariga qarshi antitanalar ishlab chiqarib, ularni parchalaydigan kasallik. Belgilari: holsizlik, sariqlik, to'q siydik, hansirash, taloq kattalashuvi. Iliq antitanali (ko'p) va sovuq agglyutinin turlari bor; limfoma, SLL, yugurik, dorilar va infeksiyalar bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Tashxis — Kumbs testi. Iliq turida birinchi qator — glyukokortikoidlar, og'ir holatda rituksimab.","guruh":"gemolitik","shoshilinch":false,"asosiy":["sariqlik","holsizlik"],"qoshimcha":["rangparlik","toq-siydik","nafas-qisishi","yurak-urishi","taloq-kattalashuvi","barmoq-rang-ozgarishi","isitma"],"rasm":"img/gem/aiga-surtma.jpg","dorilar":["prednizolon","rituksimab","foliy-kislota"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"polikistoz-buyrak-kasalligi","soha":"urologiya","nom":"Autosom-dominant polikistoz buyrak kasalligi","xalqaro":"Autosomal dominant polycystic kidney disease (ADPKD)","kod":{"icd10":"Q61.2","icd11":"GB81"},"qisqa":"Ikkala buyrakda ko'plab kistalar hosil bo'lib, buyraklar kattalashadigan va asta-sekin ishlamay qoladigan irsiy kasallik (ko'pincha PKD1 yoki PKD2 geni). Buyrak yetishmovchiligining eng ko'p genetik sababi. Belgilari 30–40 yoshda: gipertoniya, bel/qorin og'rig'i, siydikda qon, buyrak toshlari, kista infeksiyasi; jigar kistalari va miya tomirlari anevrizmasi. Davo: qon bosimini nazorat qilish, ko'p suv, tez progressiyada tolvaptan.","guruh":"nefro","shoshilinch":false,"asosiy":["bel-ogrigi","qon-bosimi-yuqori"],"qoshimcha":["siydikda-qon","qorin-kattalashuvi","buyrak-toshi","tungi-siyish","holsizlik","qorin-ogrigi","erta-toyish"],"rasm":"img/uro/adpkd.jpg","dorilar":["paratsetamol","tolvaptan","losartan"],"shifokor":{"mutaxassis":["nefrolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"axill-payi-yirtilishi","soha":"travmatologiya","nom":"Axill payining yirtilishi","xalqaro":"Achilles tendon rupture","kod":{"icd10":"S86.0","icd11":"NC96.0"},"qisqa":"Ko'pincha 30–50 yoshdagi \"dam olish kunlari sportchisi\"da to'satdan tezlanish yoki sakrashda yuzaga keladi: tovon ustida \"zarba yegandek\" his, qarsillash ovozi, oyoq uchida tura olmaslik. Jarrohlik va jarrohliksiz davo natijalari o'xshash bo'lishi mumkin.","guruh":"boylam","shoshilinch":false,"asosiy":["tovon-ogrigi","qarsillash-ovozi"],"qoshimcha":["oyoqqa-bosolmaslik","sport-shikasti","bogim-harakati-cheklanishi","shish-tez-ortishi","kokarishlar","bogim-beqarorligi"],"rasm":"img/trav/axill-sxema.png","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","enoksaparin"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"sistit","soha":"ginekologiya","nom":"Ayollarda o'tkir sistit (siydik pufagi yallig'lanishi)","xalqaro":"Acute uncomplicated cystitis in women","kod":{"icd10":"N30.0","icd11":"GC00.1"},"qisqa":"Ayollarda eng ko'p uchraydigan siydik yo'li infeksiyasi: tez-tez va shoshilinch siyish, siyganda achishish, qorin pastida og'irlik. Asosan ichak tayoqchasi (E. coli). Asoratsiz holatda qisqa antibiotik kursi (nitrofurantoin, fosfomitsin) yetarli. Isitma va bel og'rig'i — pielonefrit belgisi.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["siyganda-achishish","kop-siyish"],"qoshimcha":["qorin-pasti-ogrigi","siydik-tutolmaslik","najasda-qon"],"rasm":"img/gin/sistit.png","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol","nitrofurantoin","fosfomitsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","urolog","ginekolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"megaloblast-anemiya","soha":"gematologiya","nom":"B12 va foliy kislota tanqisligi anemiyasi (megaloblast anemiya)","xalqaro":"Megaloblastic anaemia (vitamin B12 and folate deficiency)","kod":{"icd10":"D51","icd11":"3A01"},"qisqa":"B12 vitamini yoki foliy kislota yetishmasligi tufayli DNK sintezi buzilib, yirik (megaloblast) eritrotsitlar hosil bo'ladigan anemiya. B12 tanqisligi nerv tizimini ham shikastlaydi: qo'l-oyoq uvishishi, yurish beqarorligi, xotira pasayishi. Sabablar: pernitsioz anemiya, oshqozon operatsiyasi, vegetarianlik, metformin va kislota kamaytiruvchi dorilar, alkogol. Davo — B12 (ineksiya yoki yuqori dozali tabletka) va foliy kislota.","guruh":"anemiya","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","oyoq-uvishishi"],"qoshimcha":["rangparlik","til-silliqlashuvi","xotira-pasayishi","yurish-buzilishi","kayfiyat-tushkunligi","nafas-qisishi","sariqlik","ich-ketishi"],"rasm":"img/gem/gipersegment.jpg","dorilar":["sianokobalamin","foliy-kislota"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","gematolog","nevrolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"bakterial-keratit","soha":"oftalmologiya","nom":"Bakterial keratit (shox parda yarasi)","xalqaro":"Bacterial keratitis","kod":{"icd10":"H16.0","icd11":"9A71"},"qisqa":"Shox pardaning bakterial infeksiyasi va yarasi; asosiy xavf omili — kontakt linzalar (ayniqsa ularda uxlash). Kuchli ko'z og'rig'i, qizarish, yorug'likdan qamashish, ko'rish pasayishi, shox pardada oq dog'. Ko'rish uchun xavfli shoshilinch holat.","guruh":"konyunktiva","shoshilinch":true,"asosiy":["koz-ogrigi","koz-qizarishi","yoruglikdan-bezovtalik"],"qoshimcha":["korish-buzilishi","koz-yiringli-ajralma","koz-yoshlanishi","kozda-yot-jism-hissi"],"rasm":"img/oft/shox-parda-yarasi.png","dorilar":["ibuprofen","moksifloksatsin-koz","atropin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"bakterial-konyunktivit","soha":"oftalmologiya","nom":"Bakterial konyunktivit","xalqaro":"Bacterial conjunctivitis","kod":{"icd10":"H10.0","icd11":"9A60"},"qisqa":"Konyunktivaning bakterial yallig'lanishi: ko'z qizarishi, yiringli yoki yopishqoq ajralma, ertalab kipriklar yopishib qolishi, qichishish deyarli yo'q. Ko'pchilik holatlar 1–2 haftada o'z-o'zidan o'tadi; antibiotik tomchilari tuzalishni tezlashtiradi.","guruh":"konyunktiva","shoshilinch":false,"asosiy":["koz-qizarishi","koz-yiringli-ajralma"],"qoshimcha":["kozda-yot-jism-hissi","qovoq-shishi","koz-yoshlanishi"],"rasm":"img/oft/konyunktivit-sxema.png","dorilar":["suniy-koz-yoshi","moksifloksatsin-koz","eritromitsin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","oftalmolog","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"bakterial-meningit","soha":"nevrologiya","nom":"Bakterial meningit","xalqaro":"Bacterial meningitis","kod":{"icd10":"G00","icd11":"1D01.0"},"qisqa":"Miya pardalarining bakterial yallig'lanishi (pnevmokokk, meningokokk, gemofil tayoqcha). Isitma, kuchli bosh og'rig'i, bo'yin qotishi, chalkashlik; meningokokkda bosganda yo'qolmaydigan toshma. Har 6 bemordan biri vafot etadi — antibiotik 1 soat ichida boshlanishi kerak.","guruh":"infeksion","shoshilinch":true,"asosiy":["isitma","bosh-ogrigi","boyin-qotishi"],"qoshimcha":["chalkashlik","qusish","yoruglikdan-bezovtalik","teri-toshmasi","tutqanoq","hushdan-ketish","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/nevro/miya-pardalari.png","dorilar":["seftriakson","deksametazon","amoksitsillin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","infeksionist","nevrolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"bakterial-vaginoz","soha":"ginekologiya","nom":"Bakterial vaginoz","xalqaro":"Bacterial vaginosis","kod":{"icd10":"N76.0 (B96)","icd11":"MF3A"},"qisqa":"Qin mikroflorasining buzilishi: foydali laktobakteriyalar kamayib, anaerob bakteriyalar ko'payadi. Belgisi — ingichka kulrang-oq ajralma va \"baliq hidi\", ayniqsa jinsiy aloqadan keyin. Jinsiy yo'l bilan yuqadigan infeksiya hisoblanmaydi, lekin JYYI va erta tug'ruq xavfini oshiradi. Davo — metronidazol.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["qin-ajralmasi"],"qoshimcha":["qin-qichishi"],"rasm":"img/gin/bv-clue.jpg","dorilar":["metronidazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"bazal-hujayrali-karsinoma","soha":"dermatologiya","nom":"Bazal hujayrali karsinoma (bazalioma)","xalqaro":"Basal cell carcinoma","kod":{"icd10":"C44 (BCC)","icd11":"2C32"},"qisqa":"Eng ko'p uchraydigan teri saratoni: sekin o'sadigan, kamdan-kam metastaz beradigan, lekin davolanmasa atrofidagi to'qimani yemiradigan o'sma. Ko'pincha yuz va bo'yinda — marvaridsimon, tomirchali tugun yoki bitmaydigan yara. Birinchi qator davo — to'liq jarrohlik.","guruh":"osma","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-tuguni","teri-yarasi"],"qoshimcha":["xol-ozgarishi"],"rasm":"img/derm/bkk-orqa.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","onkolog","jarroh"],"qachon":"rejali"}},{"id":"bachadon-boyni-saratoni","soha":"ginekologiya","nom":"Bachadon bo'yni saratoni","xalqaro":"Cervical cancer","kod":{"icd10":"C53","icd11":"2C77"},"qisqa":"Yuqori xavfli odam papillomavirusi (HPV) uzoq saqlanishidan kelib chiqadigan saraton; ayollarda 5-o'rinda — 2024-yilda 604 000 yangi holat va 280 000 o'lim. Deyarli to'liq oldini olish mumkin: qizlarni 9–14 yoshda HPV ga qarshi emlash va 30 yoshdan muntazam skrining. Erta belgilari — jinsiy aloqadan keyin yoki hayzlararo qon ketish.","guruh":"onko","shoshilinch":false,"asosiy":["hayzlararo-qon-ketish"],"qoshimcha":["qin-ajralmasi","jinsiy-aloqada-ogriq","qorin-pasti-ogrigi","bel-ogrigi","vazn-yoqotish","rangparlik"],"rasm":"img/gin/pap.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"bachadon-miomasi","soha":"ginekologiya","nom":"Bachadon miomasi (leyomioma)","xalqaro":"Uterine fibroids (leiomyomas)","kod":{"icd10":"D25","icd11":"2E86.0"},"qisqa":"Bachadon mushagidan o'sadigan xavfsiz tugunlar — ayollarda juda keng tarqalgan. Ko'pchiligi belgisiz; ko'p va uzoq hayz, anemiya, tos sohasida bosim, tez-tez siyish, qabziyat, bepushtlikka olib kelishi mumkin. Belgisiz miomaga davo kerak emas; belgilarda — dorilar, embolizatsiya yoki operatsiya.","guruh":"tuzilma","shoshilinch":false,"asosiy":["kop-hayz","qorin-pasti-ogrigi"],"qoshimcha":["qorin-kattalashuvi","kop-siyish","qabziyat","rangparlik","holsizlik","bepushtlik","bel-ogrigi"],"rasm":"img/gin/mioma.png","dorilar":["ibuprofen","tranyeksam-kislota"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"bachadon-tanasi-saratoni","soha":"onkologiya","nom":"Bachadon tanasi saratoni","xalqaro":"Endometrial cancer","kod":{"icd10":"C54.1","icd11":"2C76"},"qisqa":"Endometriy saratoni bachadon ichki qavatidan boshlanadi. Menopauzadan keyingi har qanday qindan qon kelishi yoki odatdagidan o'zgargan qon ketish tekshiruvni talab qiladi; tashxis endometriy to'qimasi bilan tasdiqlanadi.","guruh":"osmalar","shoshilinch":false,"asosiy":["hayzlararo-qon-ketish"],"qoshimcha":["kop-hayz","qorin-pasti-ogrigi","vazn-yoqotish"],"rasm":"img/onko/bachadon-gisto.jpg","dorilar":["paratsetamol","pembrolizumab"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"bachadondan-anomal-qon-ketish","soha":"ginekologiya","nom":"Bachadondan anomal qon ketish (ko'p va nomuntazam hayz)","xalqaro":"Abnormal uterine bleeding (heavy menstrual bleeding)","kod":{"icd10":"N92","icd11":"GA20.5"},"qisqa":"Hayzning chastotasi, muntazamligi, davomiyligi yoki miqdori me'yordan chetga chiqishi; ayollarning uchdan birida hayot davomida uchraydi. Sabablari FIGO PALM-COEIN bo'yicha: polip, adenomioz, mioma, xavfli o'zgarishlar, qon ivish buzilishi, ovulyatsiya buzilishi va b. Ko'p qon yo'qotish temir tanqisligi anemiyasiga olib keladi.","guruh":"hayz","shoshilinch":false,"asosiy":["kop-hayz","hayzlararo-qon-ketish"],"qoshimcha":["rangparlik","holsizlik","hayz-ogrigi","nafas-qisishi","burun-qonashi","milk-qonashi"],"rasm":"img/gin/mioma-joylar.jpg","dorilar":["ibuprofen","tranyeksam-kislota","kok-kontratseptiv","noretisteron-atsetat"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","gematolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"bel-ogrigi","soha":"nevrologiya","nom":"Bel og'rig'i (nospetsifik)","xalqaro":"Low back pain","kod":{"icd10":"M54.5","icd11":"ME84.2"},"qisqa":"Qovurg'alar pastki chetidan dumbagacha bo'lgan sohadagi og'riq. Dunyoda nogironlikning birinchi sababi; holatlarning ~90% i nospetsifik (aniq jiddiy sabab yo'q). Ko'pchilik o'tkir epizodlar vaqt o'tib o'z-o'zidan yaxshilanadi — faollikni saqlash asosiy davo.","guruh":"umurtqa","shoshilinch":false,"asosiy":["bel-ogrigi"],"qoshimcha":["oyoqqa-tarqaluvchi-ogriq","kayfiyat-tushkunligi","holsizlik"],"rasm":"img/nevro/orqa-miya.png","dorilar":["ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","nevrolog","travmatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"bell-falaji","soha":"lor","nom":"Bell falaji (idiopatik yuz nervi falaji)","xalqaro":"Bell's palsy (idiopathic facial paralysis)","kod":{"icd10":"G51.0","icd11":"8B88.0"},"qisqa":"Yuz nervining sababi aniqlanmagan, to'satdan (72 soat ichida) rivojlanadigan bir tomonlama periferik falaji: yuzning bir yarmi, shu jumladan peshona harakatsiz qoladi. Birinchi 72 soatda boshlangan kortikosteroid davosi tiklanishni yaxshilaydi.","guruh":"boyin","shoshilinch":false,"asosiy":["yuz-nervi-falaji","koz-yumilmasligi"],"qoshimcha":["quloq-ogrigi","yaqinda-orvi","koz-qichishi","yuz-uvishishi"],"rasm":"img/article-figures-root/facial-nerve.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","lor","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"bepushtlik","soha":"ginekologiya","nom":"Bepushtlik (ayol va er-xotin bepushtligi)","xalqaro":"Infertility","kod":{"icd10":"N97","icd11":"GA31"},"qisqa":"12 oy (35 yoshdan katta ayolda 6 oy) muntazam himoyasiz jinsiy hayotga qaramay homilador bo'lmaslik. Har oltinchi odam hayotida duch keladi. Sabablar ayolda (ovulyatsiya buzilishi, nay to'siqligi, endometrioz), erkakda (sperma) yoki ikkalasida bo'lishi mumkin — er-xotin birga tekshiriladi. Davo: sababga qarab, ovulyatsiya induksiyasi, IUI, EKU.","guruh":"reproduktiv","shoshilinch":false,"asosiy":["bepushtlik"],"qoshimcha":["hayz-buzilishi","hayz-kelmasligi","hayz-ogrigi","ortiqcha-tuk","galaktoreya"],"rasm":"img/gin/anatomiya.png","dorilar":["foliy-kislota"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","urolog","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"beta-talassemiya","soha":"gematologiya","nom":"Beta-talassemiya","xalqaro":"Beta-thalassaemia","kod":{"icd10":"D56.1","icd11":"3A50.2"},"qisqa":"Beta-globin zanjiri sintezining kamayishi yoki yo'qligi bilan kechuvchi irsiy kasallik — O'rta yer dengizi, Yaqin Sharq va Osiyoda (shu jumladan O'rta Osiyoda) keng tarqalgan. Tashuvchilik (minor) — belgisiz yengil mikrositar anemiya; og'ir shakli (major) bolalikdan og'ir anemiya, o'sish kechikishi, yuz suyaklari deformatsiyasi, taloq kattalashuvi — umrbod qon quyish va temir xelatsiyasi; davolovchi usul — ilik transplantatsiyasi.","guruh":"gemolitik","shoshilinch":false,"asosiy":["rangparlik","holsizlik"],"qoshimcha":["sariqlik","taloq-kattalashuvi","boy-pastligi","qorin-kattalashuvi","suyak-ogrigi","nafas-qisishi"],"rasm":"img/gem/talassemiya-surtma.jpg","dorilar":["deferasiroks","foliy-kislota"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"bexchet-kasalligi","soha":"revmatologiya","nom":"Bexchet kasalligi","xalqaro":"Behçet's disease (Behçet's syndrome)","kod":{"icd10":"M35.2","icd11":"4A62"},"qisqa":"Takroriy og'iz aftalari va jinsiy a'zo yaralari, ko'z yallig'lanishi (uveit), teri toshmalari (tugunli eritema, akne) va har qanday o'lchamdagi arteriya va venalarning vaskuliti bilan kechuvchi surunkali autoyallig'lanish kasalligi. \"Ipak yo'li kasalligi\" — O'rta Osiyo, Turkiya, Eron, Yaponiyada ko'p. Davo zararlanishga qarab: kolxitsin, apremilast, azatioprin, biologik dorilar.","guruh":"vaskulit","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-yaralari","jinsiy-azo-yaralari"],"qoshimcha":["koz-qizarishi","korish-buzilishi","teri-tuguni","bogim-ogrigi","bir-oyoq-shishi","bosh-ogrigi","qorin-ogrigi","husnbuzar"],"rasm":"img/rev/tugunli-eritema.jpg","dorilar":["paratsetamol","kolxitsin","adalimumab","prednizolon"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","oftalmolog","dermatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"bezgak","soha":"infeksion","nom":"Bezgak (malyariya)","xalqaro":"Malaria","kod":{"icd10":"B50–B54","icd11":"1F40"},"qisqa":"Anopheles chivini orqali yuqadigan Plasmodium infeksiyasi. Isitma, titroq, bosh og'rig'i; og'ir shaklda es-hush buzilishi, talvasa, hansirash, qora siydik va sariqlik. Endemik hududdan qaytgach har qanday isitma bezgakka tekshirilishi shart — og'ir falciparum bezgagi soatlar ichida o'ldirishi mumkin.","guruh":"parazitar","shoshilinch":true,"asosiy":["isitma","sayohat-tropik"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","holsizlik","mushak-ogrigi","kongil-aynishi","qusish","ich-ketishi","sariqlik","rangparlik","taloq-kattalashuvi","toq-siydik"],"rasm":"img/inf/falciparum-halqa.jpg","dorilar":["paratsetamol","artemeter-lumefantrin","primaxin"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"bezovta-oyoqlar-sindromi","soha":"nevrologiya","nom":"Bezovta oyoqlar sindromi (Villis-Ekbom kasalligi)","xalqaro":"Restless legs syndrome","kod":{"icd10":"G25.8","icd11":"7A80"},"qisqa":"Kechqurun va tunda tinch holatda oyoqlarda yoqimsiz sezgilar va ularni qimirlatishga chidab bo'lmas istak; harakatda yengillashadi. Uyquni buzadi. Ko'pincha temir tanqisligi bilan bog'liq — ferritin tekshiriladi.","guruh":"neyrodegenerativ","shoshilinch":false,"asosiy":["oyoq-bezovtaligi"],"qoshimcha":["kunduzgi-uyquchanlik","holsizlik","oyoq-uvishishi"],"rasm":"img/nevro/bezovta-oyoqlar-sindromi-1.png","dorilar":["pregabalin"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"bilak-distal-sinishi","soha":"travmatologiya","nom":"Bilak suyagi pastki uchining sinishi (Kolles sinishi)","xalqaro":"Distal radius fracture (Colles fracture)","kod":{"icd10":"S52.5","icd11":"NC32.5"},"qisqa":"Qo'l kaftiga tayanib yiqilganda yuzaga keladigan, kattalardagi eng ko'p uchraydigan sinish. Bilakda keskin og'riq, shish va \"vilka\"simon deformatsiya. Ko'pchilik holatda gips bilan davolanadi; siljish katta bo'lsa jarrohlik kerak.","guruh":"sinish","shoshilinch":false,"asosiy":["bilak-ogrigi","suyak-deformatsiyasi"],"qoshimcha":["yiqilish-tarixi","bogim-harakati-cheklanishi","kokarishlar","shish-tez-ortishi","qol-uvishishi","jarohat"],"rasm":"img/trav/kolles-rentgen.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","alendronat"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"bipolyar-buzilish","soha":"psixiatriya","nom":"Bipolyar affektiv buzilish","xalqaro":"Bipolar disorder","kod":{"icd10":"F31","icd11":"6A60"},"qisqa":"Kayfiyatning ko'tarilgan (maniya yoki gipomaniya) va tushkun (depressiv) epizodlari almashinib keladigan surunkali kasallik. Maniyada uyqu ehtiyoji kamayadi, odam juda faol va shoshqaloq bo'ladi, o'ziga ortiqcha baho beradi va xavfli qarorlar qabul qiladi. Dori va psixoterapiya bilan barqaror nazoratga erishish mumkin.","guruh":"kayfiyat","shoshilinch":false,"asosiy":["kayfiyat-kotarilishi","kayfiyat-tushkunligi"],"qoshimcha":["uyqu-ehtiyoji-kamayishi","tez-gapirish","qiziqish-yoqolishi","asabiylik-jahldorlik","diqqat-jamlay-olmaslik","gumonsirash-bred","oz-joniga-qasd-fikrlari","ichkilikka-ruju","umidsizlik"],"rasm":"img/psix/dopamin-serotonin.png","dorilar":["litiy","kvetiapin","olanzapin","risperidon"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"birlamchi-giperaldosteronizm","soha":"endokrinologiya","nom":"Birlamchi giperaldosteronizm (Konn sindromi)","xalqaro":"Primary aldosteronism","kod":{"icd10":"E26.0","icd11":"5A72.0"},"qisqa":"Buyrak usti bezlarining reninga bog'liq bo'lmagan holda aldosteronni ortiqcha ishlab chiqarishi: gipertenziya (ko'pincha davolashga chidamli), ba'zan gipokaliyemiya. Ikkilamchi gipertenziyaning eng ko'p uchraydigan, lekin kam aniqlanadigan sababi. Endocrine Society (2025) barcha gipertenziyali bemorlarni aldosteron/renin nisbati bilan skrining qilishni taklif qiladi.","guruh":"buyrakusti","shoshilinch":false,"asosiy":["qon-bosimi-yuqori"],"qoshimcha":["mushak-kuchsizligi","holsizlik","kop-siyish","chanqoq","bosh-ogrigi","yurak-urishi","tirishish"],"rasm":"img/endo/buyrak-usti-bezi.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","kardiolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"birlamchi-giperparatireoz","soha":"endokrinologiya","nom":"Birlamchi giperparatireoz","xalqaro":"Primary hyperparathyroidism","kod":{"icd10":"E21.0","icd11":"5A51.0"},"qisqa":"Bir yoki bir nechta qalqonsimon bez oldi bezining paratgormonni (PTG) ortiqcha ishlab chiqarishi natijasida giperkalsiyemiya. Ko'pincha menopauzadan keyingi ayollarda, odatda yagona adenoma tufayli. Hozir ko'pchilik bemorlarda belgisiz, tasodifan aniqlanadi; asoratlari — buyrak toshlari, osteoporoz. Yagona radikal davo — paratireoidektomiya.","guruh":"kalsiy","shoshilinch":false,"asosiy":["buyrak-toshi","suyak-ogrigi"],"qoshimcha":["holsizlik","chanqoq","kop-siyish","qabziyat","kayfiyat-tushkunligi","mushak-kuchsizligi","qorin-ogrigi","kongil-aynishi"],"rasm":"img/endo/qongir-osma.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"ochiq-burchakli-glaukoma","soha":"oftalmologiya","nom":"Birlamchi ochiq burchakli glaukoma","xalqaro":"Primary open-angle glaucoma","kod":{"icd10":"H40.1","icd11":"9C61.0"},"qisqa":"Ko'ruv nervi va to'r parda ganglioz hujayralarining asta-sekin nobud bo'lishi bilan kechadigan surunkali kasallik; ko'pincha ko'z ichi bosimi oshgan bo'ladi. Uzoq vaqt hech qanday belgisiz, ko'rish maydoni chetlardan asta torayadi. Qaytmas ko'rlikning yetakchi sababi — erta aniqlash va davolash ko'rishni saqlaydi.","guruh":"glaukoma","shoshilinch":false,"asosiy":["korish-maydoni-pasayishi"],"qoshimcha":["korish-buzilishi","tungi-korish-pasayishi"],"rasm":"img/oft/koz-kesim.png","dorilar":["latanoprost-koz","timolol-koz","asetazolamid","pilokarpin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"birlamchi-ochogi-nomalum-saraton","soha":"onkologiya","nom":"Birlamchi o'chog'i noma'lum saraton","xalqaro":"Cancer of unknown primary (CUP)","kod":{"icd10":"C80","icd11":"2D44"},"qisqa":"CUP metastaz biopsiyasida saraton tasdiqlanib, tegishli tekshiruvlardan keyin ham boshlang'ich a'zo aniqlanmagan holatdir. Patologiya va molekulyar baho davolashga sezgir kichik guruhlarni topishga yordam beradi.","guruh":"osmalar","shoshilinch":false,"asosiy":["osma-tuguni","vazn-yoqotish"],"qoshimcha":["limfa-kattalashuvi","saraton-anamnezi","suyak-ogrigi","holsizlik"],"rasm":"img/onko/metastaz-joylari.jpg","dorilar":["paratsetamol","pembrolizumab"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"blefarit","soha":"oftalmologiya","nom":"Blefarit","xalqaro":"Blepharitis","kod":{"icd10":"H01.0","icd11":"9A02.1"},"qisqa":"Qovoq chetlarining surunkali yallig'lanishi: qizarish, qasmoq va kipriklarda \"kepak\", achishish, ko'zda qum hissi, ertalab qovoqlar yopishishi. Davolab butunlay yo'qotib bo'lmaydi, lekin muntazam qovoq gigiyenasi bilan nazorat qilinadi.","guruh":"qovoq","shoshilinch":false,"asosiy":["qovoq-shishi","kozda-yot-jism-hissi"],"qoshimcha":["koz-qizarishi","koz-qurishi","koz-yoshlanishi","koz-qichishi"],"rasm":"img/oft/blefarit.jpg","dorilar":["suniy-koz-yoshi","eritromitsin-koz","doksitsiklin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"serebral-falaj","soha":"pediatriya","nom":"Bolalar serebral falaji","xalqaro":"Cerebral palsy","kod":{"icd10":"G80","icd11":"8D20–8D2Z"},"qisqa":"Rivojlanayotgan miyaning (homiladorlik, tug'ruq yoki 2 yoshgacha) progressiv bo'lmagan shikastlanishi natijasidagi umrbod harakat va holat buzilishi — bolalik nogironligining eng ko'p sababi. 3 oylikdayoq tashxislash mumkin; erta intensiv reabilitatsiya bola funksiyasini yaxshilaydi.","guruh":"rivojlanish","shoshilinch":false,"asosiy":["rivojlanish-kechikishi","mushak-kuchsizligi"],"qoshimcha":["yurish-buzilishi","tirishish","yutish-qiyinligi","nutq-buzilishi","qabziyat","gilaylik","sulak-oqishi"],"rasm":"img/ped/spastik-qol.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","pediatr","reabilitolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"nefrotik-sindrom","soha":"pediatriya","nom":"Bolalarda nefrotik sindrom","xalqaro":"Idiopathic nephrotic syndrome in children","kod":{"icd10":"N04","icd11":"GB41"},"qisqa":"Buyrak filtrlari orqali ko'p miqdorda oqsil yo'qotilishi: siydikda oqsil, qonda albumin pasayishi va shishlar (avval ko'z atrofida, keyin oyoq va qorinda). 1 yoshdan katta bolalarda ko'pincha minimal o'zgarishlar kasalligi bo'lib, 85–90% i prednizolonga yaxshi javob beradi, lekin ko'pincha qaytalanadi.","guruh":"siydik","shoshilinch":false,"asosiy":["shishlar","qovoq-shishi"],"qoshimcha":["vazn-ortishi","qorin-kattalashuvi","holsizlik","qorin-ogrigi","ich-ketishi","nafas-qisishi"],"rasm":"img/uro/glomerula.png","dorilar":["prednizolon","furosemid"],"shifokor":{"mutaxassis":["nefrolog","pediatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"bolalar-siydik-yollari-infeksiyasi","soha":"pediatriya","nom":"Bolalarda siydik yo'llari infeksiyasi","xalqaro":"Urinary tract infection in children","kod":{"icd10":"N39.0, N10","icd11":"GC08, GB51"},"qisqa":"Chaqaloq va kichik bolalarda eng ko'p uchraydigan bakterial infeksiyalardan biri: isitmali chaqaloqlarning ~7% ida. Kichik bolalarda ko'pincha faqat isitma, bezovtalik va qusish bilan namoyon bo'ladi; katta bolalarda siyganda achishish va tez-tez siyish. Siydik ekmasi olinib, antibiotik tez boshlanishi kerak.","guruh":"siydik","shoshilinch":false,"asosiy":["isitma","siyganda-achishish"],"qoshimcha":["kop-siyish","qusish","bezovtalik-bola","qorin-ogrigi","bel-ogrigi","siydik-tutolmaslik","tungi-siydik-tutolmaslik","chaqaloq-ovqatlanish"],"rasm":"img/ped/siydik-tizimi.png","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","amoksitsillin-klavulanat","seftriakson","gentamitsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","nefrolog","urolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"bolalarda-sinishlar","soha":"travmatologiya","nom":"Bolalarda suyak sinishlarining xususiyatlari","xalqaro":"Pediatric fractures (greenstick and physeal injuries)","kod":{"icd10":"S52 / S82","icd11":"XJ3HH"},"qisqa":"Bolalar suyagi kattalarnikidan yumshoqroq va o'sish zonasiga ega: shuning uchun \"yashil shox\" (to'liq bo'lmagan) sinishlar va o'sish zonasi orqali sinishlar xos. Ular tez bitadi, lekin o'sish zonasi shikasti kelajakda suyak o'sishining buzilishiga olib kelishi mumkin.","guruh":"sinish","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-harakati-cheklanishi","yiqilish-tarixi"],"qoshimcha":["suyak-deformatsiyasi","shish-tez-ortishi","oyoqqa-bosolmaslik","kokarishlar","bezovtalik-bola","qol-kotarolmaslik","sport-shikasti"],"rasm":"img/trav/salter2.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","pediatr","bolalar-jarrohi"],"qachon":"tez"}},{"id":"temir-tanqisligi-anemiyasi","soha":"pediatriya","nom":"Bolalarda temir tanqisligi anemiyasi","xalqaro":"Iron deficiency anaemia in children","kod":{"icd10":"D50","icd11":"3A00"},"qisqa":"Temir yetishmasligidan gemoglobin pasayishi — dunyoda 6–59 oylik bolalarning ~40% anemiyaga chalingan, asosiy sababi temir tanqisligi. Belgilari: rangparlik, holsizlik, ishtaha pasayishi, tez charchash, rivojlanishda orqada qolish. Davo — ichish uchun temir (3 mg/kg/kun) va ovqatlanishni tuzatish; sababni aniqlash shart.","guruh":"ovqatlanish","shoshilinch":false,"asosiy":["rangparlik","holsizlik"],"qoshimcha":["toliqlik-quloqda","bezovtalik-bola","rivojlanish-kechikishi","nafas-qisishi","yurak-urishi","soch-tokilishi","vazn-yigmaslik"],"rasm":"img/ped/temir-tanqisligi-surtma.jpg","dorilar":["temir-sulfat"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","gematolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"bolalar-qabziyati","soha":"pediatriya","nom":"Bolalardagi funksional qabziyat","xalqaro":"Functional constipation in children","kod":{"icd10":"K59.0","icd11":"DD91.1"},"qisqa":"Bolalarning ~3% ida uchraydigan, 95% hollarda organik sababsiz qabziyat: kam, qattiq, og'riqli ich kelishi va bola og'riqdan qo'rqib najasni ushlab qolishi. Davo — uzoq muddat (oylab) muntazam makrogol, hojatxona odati va to'g'ri ovqatlanish. Erta to'xtatish qaytalanishga olib keladi.","guruh":"nafas-hazm","shoshilinch":false,"asosiy":["qabziyat"],"qoshimcha":["qorin-ogrigi","najasda-qon","qorin-dam","siydik-tutolmaslik","tungi-siydik-tutolmaslik"],"rasm":"img/ped/bristol.png","dorilar":["makrogol"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","gastroenterolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"boldir-suyagi-sinishi","soha":"travmatologiya","nom":"Boldir suyaklari sinishi","xalqaro":"Tibial and fibular shaft fracture","kod":{"icd10":"S82.2","icd11":"NC92.2"},"qisqa":"Boldir — tanada eng ko'p ochiq sinish beradigan uzun suyak, chunki uning old yuzasi teri ostida yotadi. Yuqori energiyali zarba yoki buralishdan yuzaga keladi: keskin og'riq, deformatsiya, oyoqqa bosa olmaslik. Kompartment sindromi xavfi yuqori — doimiy kuzatuv kerak.","guruh":"sinish","shoshilinch":true,"asosiy":["oyoqqa-bosolmaslik","suyak-deformatsiyasi"],"qoshimcha":["shish-tez-ortishi","kokarishlar","ochiq-sinish","sport-shikasti","qarsillash-ovozi","bosimdagi-kuchli-ogriq","oyoq-panjasida-uvishish"],"rasm":"img/trav/boldir-spiral.png","dorilar":["tsefazolin","paratsetamol","tramadol","enoksaparin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","travmatolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"botulizm","soha":"infeksion","nom":"Botulizm","xalqaro":"Botulism","kod":{"icd10":"A05.1","icd11":"1A11"},"qisqa":"Clostridium botulinum toksini chaqiradigan o'tkir falajlanish; ko'pincha uyda noto'g'ri konservalangan mahsulotlardan. Isitmasiz, es-hush saqlangan holda ko'z oldi ikkilanishi, qovoq tushishi, og'iz qurishi, yutish va gapirish qiyinlashuvi, keyin pastga tushuvchi falaj va nafas yetishmovchiligi. Darhol antitoksin va reanimatsiya kerak.","guruh":"ichak","shoshilinch":true,"asosiy":["ikki-korish","qovoq-tushishi","yutish-qiyinligi"],"qoshimcha":["ogiz-qurishi","korish-buzilishi","mushak-kuchsizligi","nafas-qisishi","nutq-buzilishi","holsizlik","qabziyat","kongil-aynishi","qusish"],"rasm":"img/inf/botulinum-toksin.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","infeksionist","nevrolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"bosh-biti","soha":"dermatologiya","nom":"Bosh biti (pedikulyoz)","xalqaro":"Pediculosis capitis (head lice)","kod":{"icd10":"B85.0","icd11":"1G00.0"},"qisqa":"Bosh terisida yashaydigan bitlar va soch tolalariga yopishgan tuxumlari (sirka) — asosan 5–13 yoshli bolalarda. Gigiyena yomonligi belgisi emas. Asosan boshdan-boshga bevosita aloqa orqali yuqadi. Davo: dimetikon yoki boshqa pedikulitsidlar va ho'l taroqlash; oiladagi bitlilar bir vaqtda davolanadi.","guruh":"zamburug","shoshilinch":false,"asosiy":["bosh-terisi-qichishi"],"qoshimcha":["teri-qichishi","boyin-limfa","teri-yiringi"],"rasm":"img/derm/bit-sirka.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","dermatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"av-blokada-bradiaritmiya","soha":"kardiologiya","nom":"Bradiaritmiyalar: sinus tuguni zaifligi sindromi va atrioventrikulyar blokadalar","xalqaro":"Bradyarrhythmias: sick sinus syndrome and atrioventricular block","kod":{"icd10":"I44.0–I44.2, I49.5","icd11":"BC63, BC80.20"},"qisqa":"Sinus tugunining impuls hosil qilishi yoki bo'lmachalardan qorinchalarga o'tkazuvchanlikning buzilishi natijasida sekin yurak urishi. Holsizlik, bosh aylanishi, hushdan ketish (Morganyi–Adams–Stoks xurujlari). II darajali Mobits 2 va III darajali (to'liq) AV blokada xavfli. Avval qaytuvchi sabablar (dorilar, giperkaliyemiya, ishemiya) bartaraf etiladi; simptomli doimiy holatlarda — elektrokardiostimulyator.","guruh":"aritmiya","shoshilinch":false,"asosiy":["hushdan-ketish","holsizlik"],"qoshimcha":["bosh-aylanishi","nafas-qisishi","kokrak-ogrigi"],"rasm":"img/kard/av-blokada.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"bronxial-astma","soha":"pulmonologiya","nom":"Bronxial astma","xalqaro":"Asthma","kod":{"icd10":"J45, J46","icd11":"CA23"},"qisqa":"Nafas yo'llarining surunkali yallig'lanishi bilan kechadigan, xirillash, hansirash, ko'krakda siqilish va yo'tal xurujlari bilan namoyon bo'luvchi keng tarqalgan kasallik; simptomlar va havo oqimining cheklanishi vaqt va kuchi bo'yicha o'zgaruvchan. Tashxis: simptomlar + spirometriyada qaytuvchi obstruksiya. Davo asosida — ingalyatsion glyukokortikoidlar; GINA faqat qisqa ta'sirli beta-agonistlar bilan davolashni tavsiya etmaydi.","guruh":"obstruktiv","shoshilinch":false,"asosiy":["xirillash","nafas-qisishi","yotal"],"qoshimcha":["kokrak-ogrigi","burun-oqishi","aksirish","uzoq-yotal","holsizlik"],"rasm":"img/pulm/ingalyator-spayser.png","dorilar":["budesonid-formoterol","salbutamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","allergolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"bronxiolit","soha":"pediatriya","nom":"Bronxiolit","xalqaro":"Acute bronchiolitis","kod":{"icd10":"J21","icd11":"CA41"},"qisqa":"2 yoshgacha bolalarda, ayniqsa birinchi yarim yillikda, virus (60–80% RSV) chaqiradigan mayda bronxlar yallig'lanishi: tumovdan keyin yo'tal, xirillash, tez va qiyin nafas, emish qiyinlashadi. Davo — faqat suyuqlik va kerak bo'lsa kislorod; ingalyatsiya, gormon va antibiotiklar foyda bermaydi.","guruh":"nafas-hazm","shoshilinch":false,"asosiy":["yotal","xirillash","tez-nafas"],"qoshimcha":["burun-oqishi","burun-bitishi","isitma","chaqaloq-ovqatlanish","nafas-qisishi","sianoz"],"rasm":"img/ped/bronxiolit-sxema.png","dorilar":["paratsetamol","nirsevimab"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"bronxoektaz","soha":"pulmonologiya","nom":"Bronxoektaz","xalqaro":"Bronchiectasis","kod":{"icd10":"J47","icd11":"CA24"},"qisqa":"Bronxlarning doimiy, qaytmas kengayishi; surunkali yo'tal, ko'p yiringli balg'am va takroriy infeksiyalar bilan kechadi. Sabablari — o'tkazilgan og'ir pnevmoniya yoki sil, immunitet tanqisligi, kistoz fibroz, birlamchi silindrsimon epiteliy diskineziyasi va boshqalar. Tashxis: yuqori aniqlikdagi KT. Davo: balg'amni chiqarish fizioterapiyasi, qo'zg'alishlarda antibiotiklar, tez-tez qo'zg'alishlarda uzoq muddatli makrolidlar.","guruh":"obstruktiv","shoshilinch":false,"asosiy":["balgam","uzoq-yotal"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","qon-tupurish","holsizlik","isitma","xirillash","barmoq-tayoqcha","kokrak-ogrigi-nafasda"],"rasm":"img/pulm/bronxoektaz-kt.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"bruksizm","soha":"stomatologiya","nom":"Bruksizm (tish g'ichirlatish)","xalqaro":"Bruxism (sleep and awake)","kod":{"icd10":"F45.8, G47.63","icd11":"DA0E.7, 7A83"},"qisqa":"Tishlarni beixtiyor qisish yoki g'ichirlatish — uyquda yoki kunduzi. Ko'pincha stress bilan bog'liq. Tishlarning yeyilishi va sinishi, jag' mushaklari og'rig'i va ertalabki bosh og'rig'iga sabab bo'lishi mumkin. Asosiy yordam — o'qitish, stressni boshqarish va himoya kapasi.","guruh":"jag","shoshilinch":false,"asosiy":["tish-ishqalanishi"],"qoshimcha":["jag-bogimi-ogrigi","bosh-ogrigi","tish-sovuq-issiq","tish-dogi","xurrak","kunduzgi-uyquchanlik"],"rasm":"img/stom/chakka-jag-bogimi.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"brutsellyoz","soha":"infeksion","nom":"Brutsellyoz","xalqaro":"Brucellosis","kod":{"icd10":"A23","icd11":"1B95"},"qisqa":"Brucella bakteriyalari chaqiradigan zoonoz: qaynatilmagan sut, pishloq va kasal hayvon bilan aloqa orqali yuqadi. To'lqinsimon uzoq isitma, kechqurun terlash, holsizlik, bo'g'im va bel og'rig'i, vazn yo'qotish. Davosi uzoq — kamida 6 hafta ikki yoki uch dori bilan.","guruh":"bakterial","shoshilinch":false,"asosiy":["uzoq-isitma","chorva-bilan-aloqa"],"qoshimcha":["tungi-terlash","holsizlik","bogim-ogrigi","mushak-ogrigi","bel-ogrigi","vazn-yoqotish","bosh-ogrigi","taloq-kattalashuvi","limfa-kattalashuvi","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/inf/brucella-koloniya.jpg","dorilar":["paratsetamol","doksitsiklin","rifampitsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"buerger-kasalligi","soha":"angiologiya","nom":"Buerger kasalligi","xalqaro":"Thromboangiitis obliterans (Buerger's disease)","kod":{"icd10":"I73.1","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Buerger kasalligi — yosh chekuvchilarda qo'l va oyoqning mayda hamda o'rta arteriyalarida yallig'lanish va tromboz bilan kechadigan kasallik. Yagona samarali davo — chekishni butunlay tashlash; aks holda amputatsiya xavfi yuqori.","guruh":"tomir","shoshilinch":false,"asosiy":["oyoqda-tosatdan-ogriq","oyoq-sovuq-oqarish"],"qoshimcha":["oyoq-uvishishi","boldirda-bitmaydigan-yara","teri-qizarishi","oyoq-yarasi"],"rasm":"img/expansion/leg-arteries.webp","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["jarroh","revmatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"bulimiya-nervoza","soha":"psixiatriya","nom":"Bulimiya nervoza","xalqaro":"Bulimia nervosa","kod":{"icd10":"F50.2","icd11":"6B81"},"qisqa":"Nazoratdan chiqqan ko'p yeyish xurujlari va ularning oqibatlarini \"bartaraf etish\" uchun qasddan qusish, surgi ishlatish yoki ochlik. Tana vazni ko'pincha normal, shuning uchun kasallik yillab yashirin qoladi. Kognitiv-xulqiy terapiya va fluoksetin samarali.","guruh":"ovqatlanish","shoshilinch":false,"asosiy":["nazoratsiz-kop-yeyish","qasddan-qustirish"],"qoshimcha":["vazn-ortishidan-qorquv","tish-ishqalanishi","tomoq-ogrigi","qorin-ogrigi","kayfiyat-tushkunligi","asabiylik-jahldorlik","hayz-buzilishi","holsizlik","ozini-jarohatlash"],"rasm":"img/psix/bulimiya-tish.jpg","dorilar":["fluoksetin"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","gastroenterolog","stomatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"burun-suyaklari-sinishi","soha":"lor","nom":"Burun suyaklari sinishi va to'siq gematomasi","xalqaro":"Nasal fracture and septal hematoma","kod":{"icd10":"S02.2","icd11":"NA02.3"},"qisqa":"Yuz skeletining eng ko'p uchraydigan sinishi. Jarohatdan keyin burun shishi, qiyshayishi, qon ketishi va burun bitishi bilan namoyon bo'ladi. Har bir bemorda burun to'sig'i gematomasi tekshirilishi shart — u shoshilinch drenaj talab qiladi.","guruh":"jarohat","shoshilinch":false,"asosiy":["jarohat","burun-deformatsiyasi","burun-qonashi","burun-bitishi"],"qoshimcha":["yuz-ogrigi","burun-oqishi","ogiz-orqali-nafas","bosh-ogrigi"],"rasm":"img/lor/septal-hematoma.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","travmatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"burun-togsigi-qiyshiqligi","soha":"lor","nom":"Burun to'sig'i qiyshiqligi","xalqaro":"Deviated nasal septum","kod":{"icd10":"J34.2","icd11":"CA0D"},"qisqa":"Burun bo'shlig'ini ikkiga bo'luvchi tog'ay-suyak to'siqning o'rta chiziqdan og'ishi. Juda keng tarqalgan; faqat bir qismida doimiy burun bitishi va boshqa simptomlarga sabab bo'ladi. Simptomli holatlarda septoplastika bajariladi.","guruh":"burun","shoshilinch":false,"asosiy":["burun-bitishi"],"qoshimcha":["xurrak","ogiz-orqali-nafas","burun-qonashi","bosh-ogrigi","yuz-ogrigi","hid-bilish-pasayishi","uyqu-apnoe","jarohat","burun-deformatsiyasi"],"rasm":"img/lor/septum-ct.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"burun-qon-ketishi","soha":"lor","nom":"Burundan qon ketishi (epistaksis)","xalqaro":"Epistaxis (nosebleed)","kod":{"icd10":"R04.0","icd11":"MD20"},"qisqa":"Burun bo'shlig'idan qon ketishi. Ko'pchilik holatlar burun to'sig'ining old qismidagi Kisselbax sohasidan bo'lib, bosib turish bilan to'xtaydi; orqa qon ketishlar og'irroq va shifoxona yordamini talab qiladi.","guruh":"burun","shoshilinch":false,"asosiy":["burun-qonashi"],"qoshimcha":["burun-bitishi","holsizlik","kongil-aynishi","jarohat"],"rasm":"img/lor/kiesselbach.jpg","dorilar":["oksimetazolin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","lor","shoshilinch"],"qachon":"rejali"}},{"id":"buyrak-arteriyasi-stenozi","soha":"angiologiya","nom":"Buyrak arteriyasi stenozi","xalqaro":"Renal artery stenosis","kod":{"icd10":"I70.1","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Buyrak arteriyasi stenozi — buyrakka qon olib boruvchi arteriyaning torayishi. U qon bosimining dori bilan tushmaydigan ko'tarilishi va buyrak faoliyatining pasayishi bilan namoyon bo'ladi. Ko'p holatda stent emas, dori davosi afzal.","guruh":"tomir","shoshilinch":false,"asosiy":["qon-bosimi-yuqori","holsizlik"],"qoshimcha":["bosh-aylanishi","shishlar","bosh-ogrigi","nafas-qisishi"],"rasm":"img/expansion/buyrak-arteriya-stenoz.jpg","dorilar":["lizinopril"],"shifokor":{"mutaxassis":["nefrolog","kardiolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"buyrak-hujayrali-saratoni","soha":"urologiya","nom":"Buyrak hujayrali saratoni","xalqaro":"Renal cell carcinoma","kod":{"icd10":"C64","icd11":"2C90.0"},"qisqa":"Kattalardagi buyrak saratonlarining 90% dan ortig'i. Ko'pincha 50–70 yoshda, erkaklarda 2 baravar ko'p; xavf omillari — chekish, semizlik, gipertoniya. Hozir ko'pincha boshqa sababga qilingan UTT/KT da tasodifan topiladi; klassik belgilar (siydikda qon, yon og'rig'i, qorinda tugun) kech. Cheklangan o'smada — buyrakni qisman yoki to'liq olib tashlash; tarqalganda — immunoterapiya va maqsadli dorilar.","guruh":"onko","shoshilinch":false,"asosiy":["siydikda-qon","bel-ogrigi"],"qoshimcha":["vazn-yoqotish","isitma","holsizlik","qorin-kattalashuvi","yorgoq-shishi","tungi-terlash","rangparlik"],"rasm":"img/uro/bhs-kt.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"buyrak-tosh-kasalligi","soha":"urologiya","nom":"Buyrak tosh kasalligi (urolitiaz)","xalqaro":"Kidney stones (nephrolithiasis, urolithiasis)","kod":{"icd10":"N20","icd11":"GB70"},"qisqa":"Buyrak va siydik yo'llarida kalsiy oksalat, siydik kislotasi va boshqa moddalardan tosh hosil bo'lishi. Har 11 kishidan biri hayotida bir marta duch keladi, erkaklarda 2 baravar ko'p. Asosiy belgi — yon-beldan chovga tarqaladigan to'lqinsimon juda kuchli og'riq (buyrak sanchig'i) va siydikda qon. 10 mm gacha toshlarning ko'pchiligi o'zi tushadi; isitma bilan kechgan tiqilgan tosh — shoshilinch holat.","guruh":"tosh","shoshilinch":false,"asosiy":["buyrak-sanchigi","siydikda-qon"],"qoshimcha":["buyrak-toshi","bel-ogrigi","kongil-aynishi","qusish","kop-siyish","shoshilinch-siyish","siyganda-achishish","isitma","qorin-ogrigi"],"rasm":"img/uro/buyrak-anatomiya.png","dorilar":["ibuprofen","diklofenak","paratsetamol","tamsulozin","kaliy-sitrat"],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"buyrak-usti-insidentalomasi","soha":"endokrinologiya","nom":"Buyrak usti bezi insidentalomasi","xalqaro":"Adrenal incidentaloma","kod":{"icd10":"D35.0, E27.8","icd11":"2F37.Y"},"qisqa":"Boshqa sabab bilan bajarilgan KT yoki MRT da tasodifan aniqlangan buyrak usti hosilasi. Ko'pchiligi gormonal nofaol xavfsiz adenoma, lekin har bir bemorda xavfli o'sma va gormon ortiqchaligi (kortizol, katexolaminlar, aldosteron) istisno qilinishi kerak. Kontrastsiz KT da bir jinsli, ≤10 HU bo'lgan hosila xavfsiz.","guruh":"buyrakusti","shoshilinch":false,"asosiy":["qon-bosimi-yuqori"],"qoshimcha":["vazn-ortishi","chanqoq","terlash","bosh-ogrigi","yurak-urishi"],"rasm":"img/endo/buyrakusti-adenoma.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"buyrak-usti-yetishmovchiligi","soha":"endokrinologiya","nom":"Buyrak usti bezi yetishmovchiligi (Addison kasalligi) va adrenal kriz","xalqaro":"Adrenal insufficiency; Addison disease; adrenal crisis","kod":{"icd10":"E27.1, E27.2, E27.4","icd11":"5A74.0, 5A74.1"},"qisqa":"Buyrak usti po'stlog'i gormonlari — kortizol (va birlamchi shaklda aldosteron) — yetishmovchiligi. Belgilari noaniq: holsizlik, ozish, ko'ngil aynishi, qorin og'rig'i, gipotenziya; birlamchi shaklda teri va shilliq qavatlar qorayishi, tuzga ishtiyoq. Adrenal kriz — hayot uchun xavfli holat: darhol vena ichiga gidrokortizon va suyuqlik.","guruh":"buyrakusti","shoshilinch":true,"asosiy":["holsizlik","teri-qorayishi","bosh-aylanishi-turganda"],"qoshimcha":["vazn-yoqotish","kongil-aynishi","qorin-ogrigi","mushak-kuchsizligi","kayfiyat-tushkunligi","hushdan-ketish","gipoglikemiya-belgilari","libido-pasayishi","isitma"],"rasm":"img/endo/addison.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"bolmachalar-fibrillyatsiyasi","soha":"kardiologiya","nom":"Bo'lmachalar fibrillyatsiyasi (hilpillovchi aritmiya)","xalqaro":"Atrial fibrillation","kod":{"icd10":"I48","icd11":"BC81.3"},"qisqa":"Bo'lmachalarning tartibsiz elektr faolligi va qorinchalarning notekis qisqarishi bilan kechadigan eng ko'p uchraydigan barqaror aritmiya. Yurak urishi, hansirash, holsizlik yoki umuman belgisiz. Insult xavfini sezilarli oshiradi — ko'pchilik bemorlarga antikoagulyant (asosan to'g'ridan-to'g'ri og'iz antikoagulyantlari) kerak. Davo: insult profilaktikasi, ritm yoki chastota nazorati, xavf omillarini davolash.","guruh":"aritmiya","shoshilinch":false,"asosiy":["yurak-urishi"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","holsizlik","bosh-aylanishi","kokrak-ogrigi","hushdan-ketish","shishlar"],"rasm":"img/kard/af-ekg.jpg","dorilar":["apiksaban","bisoprolol"],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"bolmachalar-titrashi","soha":"kardiologiya","nom":"Bo'lmachalar titrashi (flatter)","xalqaro":"Atrial flutter","kod":{"icd10":"I48.3, I48.4","icd11":"BC81.2"},"qisqa":"Bo'lmachalarda yirik halqa bo'ylab aylanuvchi qayta kirish to'lqini tufayli bo'lmachalarning taxminan 300/daq chastotada muntazam qo'zg'alishi; EKG da \"arra tishi\" F to'lqinlari, qorinchalar odatda 2:1 (≈150/daq) javob beradi. Insult xavfi bo'lmachalar fibrillyatsiyasidagidek, shuning uchun antikoagulyatsiya bir xil qoidalarda. Tipik shaklda kateter ablatsiyasi yuqori samarali.","guruh":"aritmiya","shoshilinch":false,"asosiy":["yurak-urishi"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","holsizlik","bosh-aylanishi","kokrak-ogrigi","hushdan-ketish"],"rasm":"img/kard/flutter-ekg.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"bolmachalararo-tosiq-nuqsoni","soha":"kardiologiya","nom":"Bo'lmachalararo to'siq nuqsoni","xalqaro":"Atrial septal defect","kod":{"icd10":"Q21.1","icd11":"LA8E"},"qisqa":"Bo'lmachalar orasidagi to'siqdagi teshik; qon chap bo'lmachadan o'ngga oqib, o'ng yurak va o'pka qon oqimini oshiradi. Bolalikda ko'pincha belgisiz, kattalikda aniqlanadigan eng ko'p tug'ma nuqsonlardan biri. Kattalarda zo'riqishda hansirash, bo'lmacha aritmiyalari, paradoksal emboliya. Ahamiyatli nuqsonlar transkateter okkluder yoki jarrohlik yo'li bilan yopiladi.","guruh":"tugma","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","yurak-urishi"],"qoshimcha":["holsizlik","yotal","boy-pastligi","sianoz","shishlar"],"rasm":"img/kard/btn-yopish.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","kardiolog","kardiojarroh"],"qachon":"rejali"}},{"id":"boy-pastligi-osish-gormoni-tanqisligi","soha":"endokrinologiya","nom":"Bo'y pastligi va o'sish gormoni tanqisligi (bolalarda)","xalqaro":"Short stature; growth hormone deficiency in children","kod":{"icd10":"E34.3, E23.0","icd11":"5B11, 5A61.3"},"qisqa":"Bolaning bo'yi yosh va jins me'yoridan 2 standart og'ishdan ko'proq past yoki o'sish tezligi sekinlashgan holat. Ko'pchilik holatlar normal variantlar (oilaviy past bo'y, konstitutsional kechikish); patologik sabablar orasida o'sish gormoni tanqisligi, gipotireoz, Terner sindromi, seliakiya va surunkali kasalliklar. O'sish gormoni tanqisligi rekombinant OG bilan davolanadi.","guruh":"jinsiy","shoshilinch":false,"asosiy":["boy-pastligi"],"qoshimcha":["vazn-ortishi","gipoglikemiya-belgilari","holsizlik","bosh-ogrigi","korish-buzilishi","kop-siyish","qabziyat","ich-ketishi"],"rasm":"img/endo/gipofiz-gormonlari.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"covid-19","soha":"infeksion","nom":"COVID-19","xalqaro":"COVID-19 (SARS-CoV-2 infection)","kod":{"icd10":"U07.1","icd11":"RA01"},"qisqa":"SARS-CoV-2 koronavirusi chaqiradigan nafas yo'llari infeksiyasi. Ko'pchilikda isitma, titroq, tomoq og'rig'i, yo'tal, hid va ta'm yo'qolishi bilan yengil o'tadi; keksalar va surunkali kasalligi borlarda pnevmoniya va nafas yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin. Xavf guruhlariga erta antivirus davo foyda beradi.","guruh":"virusli","shoshilinch":false,"asosiy":["isitma","yotal"],"qoshimcha":["tomoq-ogrigi","nafas-qisishi","hid-bilish-pasayishi","bosh-ogrigi","mushak-ogrigi","holsizlik","ich-ketishi","burun-bitishi","kongil-aynishi"],"rasm":"img/inf/sars-cov-2.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","nirmatrelvir-ritonavir","deksametazon"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","infeksionist","pulmonolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"raxit-d-vitamini-tanqisligi","soha":"endokrinologiya","nom":"D vitamini tanqisligi, ozuqaviy raxit va osteomalyatsiya","xalqaro":"Vitamin D deficiency; nutritional rickets; osteomalacia","kod":{"icd10":"E55, M83","icd11":"5B57"},"qisqa":"D vitamini va/yoki kalsiy yetishmasligi tufayli suyak mineralizatsiyasining buzilishi: bolalarda o'sish zonalari zararlanib raxit (oyoqlarning qiyshayishi, bilak qalinlashuvi, o'sishning sekinlashuvi), kattalarda osteomalyatsiya (suyak og'rig'i, mushak kuchsizligi). Oldini olish mumkin: emizikli bolalarga kuniga 400 XB D vitamini.","guruh":"kalsiy","shoshilinch":false,"asosiy":["suyak-ogrigi","mushak-kuchsizligi"],"qoshimcha":["boy-pastligi","tirishish","bezovtalik-bola","terlash","holsizlik","muvozanat-buzilishi"],"rasm":"img/endo/raxit-bilak-foto.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"dakriotsistit","soha":"oftalmologiya","nom":"Dakriotsistit","xalqaro":"Dacryocystitis","kod":{"icd10":"H04.3","icd11":"9A11.2"},"qisqa":"Ko'z yosh qopchasining yallig'lanishi, odatda burun-ko'z yosh kanali tiqilishi fonida: ko'zning ichki burchagi ostida og'riqli qizil shish, ko'z yoshlanishi, bosganda yiring chiqishi. Chaqaloqlarda tug'ma tiqilish tez-tez uchraydi.","guruh":"qovoq","shoshilinch":false,"asosiy":["koz-yoshlanishi","qovoq-shishi"],"qoshimcha":["koz-yiringli-ajralma","koz-qizarishi","isitma"],"rasm":"img/oft/kozyosh-yollari.gif","dorilar":["paratsetamol","amoksitsillin-klavulanat"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","pediatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"de-kerven-tenosinoviti","soha":"revmatologiya","nom":"De Kerven tenosinoviti","xalqaro":"De Quervain tenosynovitis","kod":{"icd10":"M65.4","icd11":"FB40.5"},"qisqa":"Bosh barmoqni harakatlantiruvchi ikki pay o'tadigan bilakning 1-dorsal kanalidagi pay qinlarining qalinlashuvi. Bilakning bosh barmoq tomonida og'riq, barmoqni harakatlantirganda va bilakni bukkanda kuchayadi. Ko'pincha yosh onalarda (homiladorlikning oxiri va tug'ruqdan keyin — chaqaloqni ko'tarishda). Davo: bosh barmoq shinasi, steroid in'eksiyasi; kamdan-kam operatsiya.","guruh":"yumshoq","shoshilinch":false,"asosiy":["bilak-ogrigi"],"qoshimcha":["bogim-shishi"],"rasm":"img/rev/de-kerven.jpg","dorilar":["diklofenak","ibuprofen","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","travmatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"delirium","soha":"psixiatriya","nom":"Delirium (o'tkir chalkashlik holati)","xalqaro":"Delirium","kod":{"icd10":"F05","icd11":"6D70"},"qisqa":"Soatlar yoki kunlar ichida to'satdan rivojlanadigan diqqat, hushyorlik va fikrlashning buzilishi. Har doim jismoniy sabab bor: infeksiya, suvsizlanish, dori, operatsiya, abstinensiya. Keksalarda va kasalxonada ko'p uchraydi; sababni topish va davolash — asosiy vazifa.","guruh":"boshqa","shoshilinch":true,"asosiy":["chalkashlik","diqqat-jamlay-olmaslik"],"qoshimcha":["gallyutsinatsiya","uyquga-ketolmaslik","asabiylik-jahldorlik","xotira-pasayishi","gumonsirash-bred","nutq-tartibsizligi","kunduzgi-uyquchanlik","isitma"],"rasm":"img/psix/gippokamp.png","dorilar":["galoperidol"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","nevrolog","psixiatr"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"dentin-giperesteziyasi","soha":"stomatologiya","nom":"Dentin giperesteziyasi (tish sezgirligi)","xalqaro":"Dentine hypersensitivity","kod":{"icd10":"K03.8","icd11":"DA08.Y"},"qisqa":"Ochilib qolgan dentindan sovuq, issiq, nordon, shirin yoki havo ta'sirida paydo bo'ladigan qisqa, o'tkir og'riq. Ko'pincha milk chekinishi, qattiq tish yuvish va kislotali eroziya bilan bog'liq. Desensitizatsiyalovchi pastalar bilan yaxshi davolanadi.","guruh":"tish","shoshilinch":false,"asosiy":["tish-sovuq-issiq"],"qoshimcha":["milk-chekinishi","tish-ogrigi"],"rasm":"img/stom/tish-anatomiyasi.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"depressiya","soha":"psixiatriya","nom":"Depressiya (katta depressiv buzilish)","xalqaro":"Major depressive disorder","kod":{"icd10":"F32–F33","icd11":"6A70"},"qisqa":"Kamida ikki hafta davom etadigan tushkun kayfiyat yoki hayotdan zavq olmaslik bilan kechadigan, uyqu, ishtaha, energiya, diqqat va o'zini baholashni ham buzadigan keng tarqalgan ruhiy kasallik. Bu \"irodasizlik\" emas, balki davolanadigan kasallik: psixoterapiya va dori davosi ko'pchilikda yaxshi natija beradi.","guruh":"kayfiyat","shoshilinch":false,"asosiy":["kayfiyat-tushkunligi","qiziqish-yoqolishi"],"qoshimcha":["umidsizlik","uyquga-ketolmaslik","holsizlik","diqqat-jamlay-olmaslik","vazn-yoqotish","ozini-jarohatlash","oz-joniga-qasd-fikrlari","ijtimoiy-yakkalanish","asabiylik-jahldorlik","bosh-ogrigi"],"rasm":"img/psix/serotonin.png","dorilar":["paratsetamol","sertralin","essitalopram","fluoksetin","mirtazapin"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"dermatomiozit","soha":"revmatologiya","nom":"Dermatomiozit va yallig'lanishli miopatiyalar","xalqaro":"Dermatomyositis and idiopathic inflammatory myopathies","kod":{"icd10":"M33","icd11":"4A41.0"},"qisqa":"Mushaklar va terining autoimmun yallig'lanishi: proksimal mushaklarning simmetrik holsizligi (o'rnidan turish, zinadan chiqish, qo'lni boshdan yuqori ko'tarish qiyin) va o'ziga xos toshmalar (ko'z qovog'ida binafsha rang, barmoq bo'g'imlari ustida Gottron papulalari). O'pka zararlanishi va xavfli o'smalar bilan bog'liq — saraton skriningi shart. Davo — glyukokortikoid va immunosupressorlar.","guruh":"tizimli","shoshilinch":false,"asosiy":["mushak-kuchsizligi","teri-toshmasi"],"qoshimcha":["mushak-ogrigi","yutish-qiyinligi","nafas-qisishi","yotal","holsizlik","quyoshga-sezuvchanlik","bogim-ogrigi","vazn-yoqotish"],"rasm":"img/rev/gottron.jpg","dorilar":["prednizolon","metotreksat","immunoglobulin"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","nevrolog","dermatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"diabetik-buyrak-kasalligi","soha":"urologiya","nom":"Diabetik buyrak kasalligi (diabetik nefropatiya)","xalqaro":"Diabetic kidney disease (diabetic nephropathy)","kod":{"icd10":"E11.2","icd11":"GB61"},"qisqa":"Qandli diabetning mikrotomir asorati: siydikda albumin doimiy chiqishi va eGFR asta-sekin pasayishi. Ko'p mamlakatlarda terminal buyrak yetishmovchiligining asosiy sababi. Uzoq vaqt belgisiz — har bir diabetik yiliga kamida bir marta siydik albumini va kreatinin topshiradi. Erta davo (qand, bosim, AAF ingibitori/ARB, SGLT2 ingibitori, metformin, GLP-1 agonisti, finerenon) progressiyani sekinlashtiradi.","guruh":"nefro","shoshilinch":false,"asosiy":["kopikli-siydik","shishlar"],"qoshimcha":["qon-bosimi-yuqori","holsizlik","kop-siyish","chanqoq","oyoq-uvishishi","korish-buzilishi","tungi-siyish"],"rasm":"img/uro/diabetik-sxema.png","dorilar":["paratsetamol","dapagliflozin","losartan","metformin"],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","nefrolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"diabetik-ketoatsidoz","soha":"endokrinologiya","nom":"Diabetik ketoatsidoz","xalqaro":"Diabetic ketoacidosis (DKA)","kod":{"icd10":"E10.1, E11.1","icd11":"5A22.0"},"qisqa":"Insulin yetishmovchiligi tufayli giperglikemiya, ketonemiya va metabolik atsidoz bilan kechuvchi hayot uchun xavfli o'tkir asorat. Ko'pincha 1-tip diabetning birinchi belgisi yoki insulin qoldirilganda, infeksiyada yuzaga keladi; SGLT2 ingibitorlari fonida glyukoza normal bo'lsa ham rivojlanishi mumkin. Davo: suyuqlik, vena ichiga insulin, kaliy.","guruh":"diabet","shoshilinch":true,"asosiy":["kongil-aynishi","qorin-ogrigi","aseton-hidi","tez-nafas"],"qoshimcha":["chanqoq","kop-siyish","holsizlik","hushdan-ketish","vazn-yoqotish","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/endo/diabetik-ketoatsidoz-2.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"diabetik-neyropatiya","soha":"endokrinologiya","nom":"Diabetik neyropatiya","xalqaro":"Diabetic neuropathy","kod":{"icd10":"E11.4, E10.4, G63.2","icd11":"8C03.0"},"qisqa":"Diabetning eng ko'p uchraydigan asorati: periferik va vegetativ nervlarning zararlanishi. Eng ko'p shakli — oyoq uchlaridan boshlanuvchi simmetrik distal polineyropatiya (uvishish, achishish, sezgi yo'qolishi). Oyoq yarasi va amputatsiyaning asosiy sababi. Og'riqli shaklda pregabalin, duloksetin, gabapentin qo'llanadi.","guruh":"diabet","shoshilinch":false,"asosiy":["oyoq-uvishishi"],"qoshimcha":["oyoq-yarasi","bosh-aylanishi-turganda","ich-ketishi","qabziyat","kongil-aynishi","libido-pasayishi","muvozanat-buzilishi","terlash","yurak-urishi"],"rasm":"img/endo/diabetik-oyoq-sxema.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","nevrolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"diabetik-oyoq","soha":"endokrinologiya","nom":"Diabetik oyoq sindromi (oyoq yarasi, infeksiya, Sharko oyog'i)","xalqaro":"Diabetes-related foot disease","kod":{"icd10":"E11.5, E10.5, L97","icd11":"BD54"},"qisqa":"Diabet bemorida neyropatiya va/yoki periferik arteriyalar kasalligi fonida oyoqda yara, infeksiya, to'qima yemirilishi yoki Sharko neyro-osteoartropatiyasi. Pastki oyoq amputatsiyalarining asosiy sababi. Har yili oyoqni tekshirish, monofilament testi, yukdan ozod qilish, qon aylanishini tiklash va infeksiyani davolash — asosiy tamoyillar.","guruh":"diabet","shoshilinch":true,"asosiy":["oyoq-yarasi","oyoq-uvishishi"],"qoshimcha":["yara-sekin-bitishi","isitma","shishlar","teri-qurishi"],"rasm":"img/endo/diabetik-oyoq-yara.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","jarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"diabetik-retinopatiya","soha":"oftalmologiya","nom":"Diabetik retinopatiya","xalqaro":"Diabetic retinopathy","kod":{"icd10":"H36.0, E11.3","icd11":"9B71.0"},"qisqa":"Qandli diabetning to'r parda tomirlariga ta'siri: mikroanevrizmalar, qon quyilishlar, ekssudatlar, keyin yangi mo'rt tomirlar va makula shishi. Diabetiklarning uchdan birida. Erta bosqichda belgisiz — har yili ko'z tubi tekshiruvi va qand, bosim nazorati ko'rlikning oldini oladi.","guruh":"tor-parda","shoshilinch":false,"asosiy":["korish-buzilishi"],"qoshimcha":["kozda-uchuvchi-doglar","korish-tosatdan-yoqolishi","qiyshiq-korish","chanqoq","kop-siyish"],"rasm":"img/oft/dr-blausen.png","dorilar":["aflibercept","metformin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"diffuz-yirik-b-hujayrali-limfoma","soha":"gematologiya","nom":"Diffuz yirik B-hujayrali limfoma","xalqaro":"Diffuse large B-cell lymphoma","kod":{"icd10":"C83.3","icd11":"2A81"},"qisqa":"Eng ko'p uchraydigan agressiv noxodjkin limfomasi (barcha noxodjkin limfomalarining ~30%). Tez kattalashuvchi limfa tugunlari yoki limfa tugunlaridan tashqari (oshqozon, ichak, suyak, MNT) o'smalar, isitma, tungi terlash, vazn yo'qotish. Ko'pchilik bemorlar rivojlangan bosqichda keladi, lekin R-CHOP immunokimyoterapiyasi bilan 60% dan ortig'i tuzaladi.","guruh":"limfoma","shoshilinch":false,"asosiy":["limfa-kattalashuvi","vazn-yoqotish"],"qoshimcha":["tungi-terlash","isitma","holsizlik","qorin-ogrigi","taloq-kattalashuvi","boyin-tuguni","suyak-ogrigi"],"rasm":"img/gem/dybhl-taloq.jpg","dorilar":["rituksimab","allopurinol","filgrastim"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"difteriya","soha":"infeksion","nom":"Difteriya","xalqaro":"Diphtheria","kod":{"icd10":"A36","icd11":"1C17"},"qisqa":"Corynebacterium diphtheriae toksini chaqiradigan o'tkir infeksiya: tomoqda kulrang-oq zich parda, bo'yin shishi (\"buqa bo'yni\"), yutish va nafas qiyinlashuvi. Toksin yurak va nervlarni shikastlaydi. Emlash bilan oldini olish mumkin; davo — antitoksin va antibiotik.","guruh":"bakterial","shoshilinch":true,"asosiy":["tomoq-ogrigi","bodomcha-karashi"],"qoshimcha":["isitma","yutish-ogriqli","boyin-limfa","ovoz-boguqligi","nafas-qisishi","stridor","holsizlik","boyin-orta-shishi","teri-yarasi"],"rasm":"img/inf/difteriya-gram.jpg","dorilar":["paratsetamol","azitromitsin","benzatin-penitsillin"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","shoshilinch","lor"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"dilatatsion-kardiomiopatiya","soha":"kardiologiya","nom":"Dilatatsion kardiomiopatiya","xalqaro":"Dilated cardiomyopathy","kod":{"icd10":"I42.0","icd11":"BC43.0"},"qisqa":"Koronar arteriyalar kasalligi yoki yuklama holatlari (gipertenziya, klapan nuqsonlari) bilan izohlanmaydigan chap qorincha kengayishi va sistolik disfunksiyasi. Sabablari — genetik (ko'pincha titin geni), miokardit, alkogol, kimyoterapiya, peripartal. Yurak yetishmovchiligi, aritmiyalar va to'satdan o'lim bilan kechadi. Davo — yurak yetishmovchiligining standart davosi, qurilmalar, oila skriningi.","guruh":"yetishmovchilik","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","holsizlik"],"qoshimcha":["shishlar","ortopnoe","yurak-urishi","hushdan-ketish","kokrak-ogrigi"],"rasm":"img/kard/dkmp-sxema.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"dehb","soha":"pediatriya","nom":"Diqqat yetishmovchiligi va giperaktivlik buzilishi (DEHB)","xalqaro":"Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD)","kod":{"icd10":"F90","icd11":"6A05"},"qisqa":"Bolalikning eng ko'p uchraydigan neyroxulqiy buzilishlaridan: yoshiga mos bo'lmagan darajadagi diqqatsizlik, giperaktivlik va impulsivlik, kamida 6 oy, bir nechta muhitda (uy, maktab). O'qish, munosabatlar va xavfsizlikka ta'sir qiladi. Davo — yoshga qarab xulq-atvor terapiyasi va dori (metilfenidat).","guruh":"rivojlanish","shoshilinch":false,"asosiy":["giperaktivlik-diqqat"],"qoshimcha":["xotira-pasayishi","bezovtalik-bola","kayfiyat-tushkunligi","kunduzgi-uyquchanlik"],"rasm":"img/article-figures-followup/adhd-assessment.svg","dorilar":["metilfenidat"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","psixiatr","nevrolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"dislipidemiya","soha":"endokrinologiya","nom":"Dislipidemiya va oilaviy giperxolesterinemiya","xalqaro":"Dyslipidaemia; familial hypercholesterolaemia","kod":{"icd10":"E78","icd11":"5C80"},"qisqa":"Qonda lipidlar almashinuvining buzilishi: LDL-xolesterin va/yoki triglitseridlar yuqori, HDL past. Aterosklerotik yurak-qon tomir kasalliklarining asosiy sababchi omili; odatda belgisiz, faqat qon tahlilida aniqlanadi. Oilaviy giperxolesterinemiyada bolalikdan juda yuqori LDL, paylar ksantomalari va erta infarkt. Davo: umumiy yurak-qon tomir xavfiga qarab LDL maqsadlari, statinlar, ezetimib, PCSK9 ingibitorlari.","guruh":"metabolik","shoshilinch":false,"asosiy":["ksantoma"],"qoshimcha":["vazn-ortishi","qorin-ogrigi"],"rasm":"img/endo/ksantelazma.jpg","dorilar":["atorvastatin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","kardiolog","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"funksional-dispepsiya","soha":"gastroenterologiya","nom":"Dispepsiya va funksional dispepsiya","xalqaro":"Dyspepsia; functional dyspepsia","kod":{"icd10":"K30","icd11":"DD90.3"},"qisqa":"Epigastral og'riq yoki achishish, ovqatdan keyin og'irlik va tez to'yish bilan kechadigan keng tarqalgan simptomlar majmuasi. Tekshiruvda tuzilmaviy sabab (yara, saraton) topilmasa — funksional dispepsiya (ichak-miya o'zaro ta'siri buzilishi). 60 yoshdan kichiklarda H. pylori ni tekshirib davolash, keyin proton pompasi ingibitori; 60 yoshdan kattalarda — endoskopiya.","guruh":"qizilongach","shoshilinch":false,"asosiy":["erta-toyish","qorin-ogrigi"],"qoshimcha":["qorin-dam","kongil-aynishi","jigildon","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/onko/q-digestive.png","dorilar":["omeprazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","gastroenterolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"dvs-sindromi","soha":"gematologiya","nom":"Disseminatsiyalangan tomir ichi qon ivishi (DVS sindromi)","xalqaro":"Disseminated intravascular coagulation","kod":{"icd10":"D65","icd11":"3B20"},"qisqa":"Og'ir kasalliklar (sepsis, og'ir jarohat, leykoz, platsenta ko'chishi va boshqa akusherlik asoratlari) fonida qon ivish tizimining butun organizm bo'ylab nazoratsiz faollashuvi: mayda tomirlarda trombozlar va a'zolar yetishmovchiligi, bir vaqtning o'zida ivish omillari va trombotsitlar sarflanib qon ketish. Har doim shifoxonada, reanimatsiyada; asosiy davo — sababni davolash.","guruh":"gemostaz","shoshilinch":false,"asosiy":["petexiya","uzoq-qon-ketish"],"qoshimcha":["kokarishlar","burun-qonashi","milk-qonashi","siydikda-qon","isitma","chalkashlik","siydik-kamayishi","nafas-qisishi"],"rasm":"img/gem/shistotsit.jpg","dorilar":["enoksaparin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","gematolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"dori-allergiyasi","soha":"allergologiya","nom":"Dori allergiyasi","xalqaro":"Drug allergy and hypersensitivity","kod":{"icd10":"T88.7 (reaksiya va dori bo‘yicha aniqlashtiriladi)","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Dori qabulidan keyingi toshma yoki shish allergik reaksiya bo'lishi mumkin, lekin har bir nojo'ya ta'sir allergiya emas. Nafas qiyinlashuvi, til-tomoq shishi yoki hushdan ketishda 103 chaqiring. Dori nomi, qabul vaqti va reaksiyani yozib olish keyingi xavfsiz davolashga yordam beradi.","guruh":"allergiya","shoshilinch":false,"asosiy":["doridan-keyin-reaksiya","teri-toshmasi"],"qoshimcha":["qavarchiqlar","lab-til-shishi","nafas-qisishi","tomoq-qisilishi","teri-kochishi","isitma"],"rasm":"img/expansion/ige.png","dorilar":["setirizin"],"shifokor":{"mutaxassis":["allergolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"mronj","soha":"stomatologiya","nom":"Dori bilan bog'liq jag' osteonekrozi (MRONJ)","xalqaro":"Medication-related osteonecrosis of the jaw","kod":{"icd10":"M87.1","icd11":"FB81.2"},"qisqa":"Bisfosfonatlar, denosumab yoki angiogenezga qarshi dorilar qabul qilgan bemorlarda og'izda 8 haftadan ortiq ochiq qolgan nekrotik jag' suyagi. Ko'pincha tish olib tashlashdan keyin; xavf onkologik bemorlarda vena ichiga yuqori dozada qabul qilinganda ancha yuqori. Profilaktika — davoni boshlashdan oldin og'iz sanatsiyasi.","guruh":"jag","shoshilinch":false,"asosiy":["jag-suyagi-ochilishi"],"qoshimcha":["tish-ogrigi","milk-shishi","milk-yiring","tish-qimirlashi","yuz-uvishishi","ogiz-hidi","jag-shishi","tish-olingan"],"rasm":"img/stom/mronj.jpg","dorilar":["xlorgeksidin"],"shifokor":{"mutaxassis":["yuz-jag-jarrohi","stomatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"dori-ortiqcha-bosh-ogrigi","soha":"nevrologiya","nom":"Dori ortiqcha qo'llanilishi bilan bog'liq bosh og'rig'i","xalqaro":"Medication overuse headache","kod":{"icd10":"G44.4","icd11":"8A84.Y"},"qisqa":"Migren yoki zo'riqish bosh og'rig'i bor odam og'riq qoldiruvchilarni juda tez-tez ichishi natijasida rivojlanadigan surunkali, deyarli har kungi bosh og'rig'i. Oldini olish va davolash mumkin: asosiy yo'l — ortiqcha dori qabulini to'xtatish va profilaktik davo.","guruh":"bosh-ogrigi","shoshilinch":false,"asosiy":["bosh-ogrigi"],"qoshimcha":["holsizlik","kayfiyat-tushkunligi","kongil-aynishi"],"rasm":"img/article-figures-followup/sys-moh-treatment-pathways.png","dorilar":["amitriptilin","propranolol"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"ekssudativ-orta-otit","soha":"lor","nom":"Ekssudativ (sekretor) o'rta otit","xalqaro":"Otitis media with effusion (glue ear)","kod":{"icd10":"H65.2–H65.4, H65.9","icd11":"AA83, AA82 (surunkali)"},"qisqa":"O'rta quloqda o'tkir infeksiya belgilarisiz suyuqlik to'planishi. Og'riq va isitma bo'lmaydi; asosiy belgi — eshitish pasayishi va quloqda to'liqlik hissi. Bolalarda juda keng tarqalgan.","guruh":"quloq","shoshilinch":false,"asosiy":["eshitish-pasayishi","toliqlik-quloqda"],"qoshimcha":["quloq-shangillashi","yaqinda-orvi","muvozanat-buzilishi","burun-bitishi","bezovtalik-bola","ogiz-orqali-nafas"],"rasm":"img/lor/ome.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"ektopik-homiladorlik","soha":"ginekologiya","nom":"Ektopik (bachadondan tashqari) homiladorlik","xalqaro":"Ectopic pregnancy","kod":{"icd10":"O00","icd11":"JA01"},"qisqa":"Urug'langan tuxum hujayraning bachadondan tashqarida, 97% hollarda bachadon nayida joylashishi. Homiladorlik testi musbat ayolda qorin pasti og'rig'i va qindan qon ketishi — avvalo ektopik homiladorlik istisno qilinadi. Nay yorilsa hayot uchun xavfli ichki qon ketish. Davo — metotreksat yoki operatsiya.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["qorin-pasti-ogrigi","homiladorlik-holati"],"qoshimcha":["homiladorlikda-qon-ketish","hayz-kelmasligi","hushdan-ketish","bosh-aylanishi-turganda","kongil-aynishi","rangparlik"],"rasm":"img/gin/ektopik.png","dorilar":["metotreksat"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","ginekolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"laktatsion-mastit","soha":"ginekologiya","nom":"Emizish davridagi mastit","xalqaro":"Lactational mastitis","kod":{"icd10":"O91.2","icd11":"JB45.1"},"qisqa":"Emizish davrida ko'krakning og'riqli qizarishi, qattiqlashuvi va shishi, ko'pincha isitma va titroq bilan. Asosan sut dimlanishi va yallig'lanish; bakterial infeksiya qo'shilishi mumkin. Emizishni davom ettirish kerak! Muz, NYaQV, yumshoq ishlov; 24 soatda yaxshilanmasa yoki infeksiya belgilari bo'lsa — antibiotik. Abssess — drenaj.","guruh":"reproduktiv","shoshilinch":false,"asosiy":["kokrak-qizarishi"],"qoshimcha":["isitma","titroq","holsizlik","kokrak-tuguni"],"rasm":"img/article-figures-life/breast.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol","sefaleksin"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","oilaviy","jarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"endometrioz","soha":"ginekologiya","nom":"Endometrioz","xalqaro":"Endometriosis","kod":{"icd10":"N80","icd11":"GA10"},"qisqa":"Bachadon ichki qavatiga o'xshash to'qimaning bachadondan tashqarida (tuxumdonlar, tos qorin pardasi, ichak, siydik pufagi) o'sishi; estrogenga bog'liq surunkali yallig'lanish. Reproduktiv yoshdagi ayollarning ~10% ida (190 mln). Belgilari: kuchli hayz og'rig'i, surunkali tos og'rig'i, jinsiy aloqada og'riq, bepushtlik. Davolab yo'qotib bo'lmaydi, lekin og'riq va bepushtlik davolanadi.","guruh":"tuzilma","shoshilinch":false,"asosiy":["hayz-ogrigi","qorin-pasti-ogrigi"],"qoshimcha":["jinsiy-aloqada-ogriq","bepushtlik","kop-hayz","qorin-dam","kongil-aynishi","siyganda-achishish","qabziyat","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/gin/endometrioz.png","dorilar":["ibuprofen","kok-kontratseptiv","noretisteron-atsetat"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"enterobioz","soha":"infeksion","nom":"Enterobioz (ostritsa)","xalqaro":"Enterobiasis (pinworm)","kod":{"icd10":"B80","icd11":"1F65"},"qisqa":"Enterobius vermicularis mayda oq gijjasi chaqiradigan eng keng tarqalgan bolalar gelmintozi. Asosiy belgi — tunda kuchayadigan anal qichishish va uyqu buzilishi. Tuxumlar qo'l va buyumlar orqali osongina tarqaladi — butun oila bir vaqtda davolanadi va 2 haftadan keyin doza takrorlanadi.","guruh":"parazitar","shoshilinch":false,"asosiy":["anal-qichishish","tungi-qichishish"],"qoshimcha":["bezovtalik-bola","najasda-gijja","qorin-ogrigi","qin-qichishi","vazn-yoqotish","tungi-siydik-tutolmaslik"],"rasm":"img/inf/enterobius-tuxum.jpg","dorilar":["mebendazol","albendazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","pediatr","infeksionist"],"qachon":"rejali"}},{"id":"eozinofil-ezofagit","soha":"allergologiya","nom":"Eozinofil ezofagit","xalqaro":"Eosinophilic esophagitis (EoE)","kod":{"icd10":"K20.0","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Eozinofil ezofagit — qizilo'ngach shilliq qavatida eozinofillar to'planishi bilan kechadigan surunkali immun kasallik. Asosiy belgisi — ovqatning qizilo'ngachda tiqilib qolishi va yutishning qiyinlashuvi. Ovqat tiqilib qolsa — shoshilinch yordam kerak.","guruh":"immun","shoshilinch":false,"asosiy":["yutish-qiyinligi","kokrak-ogrigi"],"qoshimcha":["qusish","jigildon","ishtaha-yoqolishi"],"rasm":"img/expansion/eoe-gisto.jpg","dorilar":["dupilumab"],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog","allergolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"epidemik-parotit","soha":"pediatriya","nom":"Epidemik parotit (tepki)","xalqaro":"Mumps","kod":{"icd10":"B26","icd11":"1D80"},"qisqa":"Parotit virusi chaqiradigan yuqumli kasallik: isitma va quloq oldi so'lak bezlarining (bir yoki ikki tomonlama) og'riqli shishi. Odatda o'z-o'zidan o'tadi, lekin meningit, orxit (moyak yallig'lanishi), karlik va pankreatit bilan asoratlanishi mumkin. QPQ vaksinasi bilan oldini olinadi.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["sulak-bezi-shishi","isitma"],"qoshimcha":["quloq-ogrigi","yutish-ogriqli","bosh-ogrigi","holsizlik","qorin-ogrigi","ogiz-qurishi"],"rasm":"img/article-figures-life/mumps.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","infeksionist"],"qachon":"rejali"}},{"id":"epididimit-orxit","soha":"urologiya","nom":"Epididimit va epididimo-orxit","xalqaro":"Epididymitis and epididymo-orchitis","kod":{"icd10":"N45","icd11":"GB02"},"qisqa":"Moyak ortig'i (epididimis) va ko'pincha moyakning o'zining yallig'lanishi. Yorg'oqning bir tomonida asta-sekin kuchayadigan og'riq, shish, qizarish, ba'zan isitma. 35 yoshgacha ko'pincha jinsiy yo'l infeksiyalari (xlamidiya, gonoreya), kattaroq yoshda — ichak bakteriyalari. **To'satdan kuchli moyak og'rig'ida avval moyak buralishi istisno qilinadi.**","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["moyak-ogrigi","yorgoq-shishi"],"qoshimcha":["isitma","siyganda-achishish","kop-siyish","qorin-pasti-ogrigi","titroq"],"rasm":"img/uro/epididimit-utt.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol","seftriakson","doksitsiklin","siprofloksatsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"epilepsiya","soha":"nevrologiya","nom":"Epilepsiya","xalqaro":"Epilepsy","kod":{"icd10":"G40","icd11":"8A60–8A6Z"},"qisqa":"Miyaning qaytalanuvchi, sababsiz tutqanoqlarga barqaror moyilligi bilan kechadigan surunkali kasallik. Dunyoda ~50 mln bemor. To'g'ri tashxis va tutqanoqqa qarshi dori bilan bemorlarning 70% gacha tutqanoqsiz yashashi mumkin.","guruh":"epilepsiya","shoshilinch":false,"asosiy":["tutqanoq","hushdan-ketish"],"qoshimcha":["chalkashlik","siydik-tutolmaslik","jarohat","xotira-pasayishi","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/nevro/neyron.png","dorilar":["levetiratsetam","valproat","karbamazepin","diazepam"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"erektil-disfunksiya","soha":"urologiya","nom":"Erektil disfunksiya","xalqaro":"Erectile dysfunction","kod":{"icd10":"N52","icd11":"HA01.1"},"qisqa":"Qoniqarli jinsiy aloqa uchun yetarli erektsiyaga erisha olmaslik yoki saqlay olmaslik. 40 yoshdan katta erkaklarda keng tarqalgan; ko'pincha yurak-qon tomir kasalligi, diabet, gipertoniya, xolesterin, chekish bilan bog'liq va yurak kasalligining erta belgisi bo'lishi mumkin. Deyarli har doim davolanadi: turmush tarzi, PDE5 ingibitorlari (sildenafil, tadalafil), boshqa usullar.","guruh":"erkak","shoshilinch":false,"asosiy":["erektsiya-buzilishi","libido-pasayishi"],"qoshimcha":["kayfiyat-tushkunligi","olat-qiyshayishi","kokrak-ogrigi","holsizlik"],"rasm":"img/uro/olat-kesim.png","dorilar":["sildenafil","tadalafil"],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","oilaviy","kardiolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"erkak-bepushtligi","soha":"urologiya","nom":"Erkak bepushtligi","xalqaro":"Male infertility","kod":{"icd10":"N46","icd11":"GB04"},"qisqa":"Erkakning 1 yil muntazam himoyasiz jinsiy hayotdan keyin ham ayolni homilador qila olmasligi. Juftliklarning 8–12% i bepusht, erkak omili holatlarning ~50% ida asosiy yoki qo'shimcha sabab. Sabablar: varikotsele, gormonal buzilishlar, infeksiyalar, genetik omillar, dorilar (ayniqsa testosteron va anabolik steroidlar), chekish, semizlik. Har ikkala sherik birga tekshiriladi; asosiy tahlil — sperma tahlili.","guruh":"erkak","shoshilinch":false,"asosiy":["bepushtlik"],"qoshimcha":["yorgoq-shishi","libido-pasayishi","erektsiya-buzilishi","ginekomastiya","moyak-ogrigi"],"rasm":"img/uro/spermatozoid.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"erkak-gipogonadizmi","soha":"endokrinologiya","nom":"Erkaklar gipogonadizmi (testosteron yetishmovchiligi)","xalqaro":"Male hypogonadism","kod":{"icd10":"E29.1, E23.0","icd11":"5A81.1"},"qisqa":"Moyaklar testosteron va/yoki spermatozoidlar ishlab chiqarishining yetishmovchiligi — moyakning o'zida (birlamchi, masalan Klaynfelter sindromi) yoki gipotalamus-gipofiz darajasida (ikkilamchi). Belgilari: libido va ertalabki erektsiyalar kamayishi, erektil disfunksiya, holsizlik, bepushtlik, ginekomastiya, osteoporoz. Tashxis: ikki marta ertalab och qoringa past testosteron va LG/FSG. Davo: testosteron (fertillik kerak bo'lmasa).","guruh":"jinsiy","shoshilinch":false,"asosiy":["libido-pasayishi","bepushtlik"],"qoshimcha":["ginekomastiya","holsizlik","kayfiyat-tushkunligi","mushak-kuchsizligi","vazn-ortishi","suyak-ogrigi","terlash","korish-buzilishi","bosh-ogrigi"],"rasm":"img/endo/gipofiz-gormonlari.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","urolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"erta-bolalik-kariesi","soha":"stomatologiya","nom":"Erta bolalik kariesi (\"shisha kariesi\")","xalqaro":"Early childhood caries (ECC)","kod":{"icd10":"K02","icd11":"DA08.0"},"qisqa":"6 yoshgacha bolalarning sut tishlaridagi karies. Ko'pincha yuqori old tishlardan boshlanadi va tez rivojlanadi; asosiy sabab — shishada yoki kechasi shirin ichimliklar va tez-tez shakar berish. Birinchi tishdan boshlab ftorli pasta bilan yuvish oldini oladi.","guruh":"tish","shoshilinch":false,"asosiy":["tish-kovagi","bezovtalik-bola"],"qoshimcha":["tish-ogrigi","tish-sovuq-issiq","jag-shishi","milk-yiring","ogiz-hidi","chaqaloq-ovqatlanish"],"rasm":"img/stom/ecc.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"erta-jinsiy-yetilish","soha":"endokrinologiya","nom":"Erta jinsiy yetilish (markaziy va periferik)","xalqaro":"Precocious puberty","kod":{"icd10":"E30.1, E22.8","icd11":"5A60.3, 5A92"},"qisqa":"Ikkilamchi jinsiy belgilarning qizlarda 8 yoshgacha, o'g'il bolalarda 9 yoshgacha paydo bo'lishi. Ko'pincha markaziy (gipotalamus-gipofiz-gonad o'qining erta faollashuvi): qizlarda asosan idiopatik, o'g'il bolalarda ko'proq miya patologiyasi bilan. Asoratlari — kattalikda bo'y pastligi va psixososial muammolar. Davo: GnRG agonistlari.","guruh":"jinsiy","shoshilinch":false,"asosiy":["erta-balogat"],"qoshimcha":["husnbuzar","bosh-ogrigi","korish-buzilishi","kayfiyat-tushkunligi","teri-qorayishi"],"rasm":"img/endo/gipofiz-gormonlari.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"essensial-tremor","soha":"nevrologiya","nom":"Essensial tremor","xalqaro":"Essential tremor","kod":{"icd10":"G25.0","icd11":"8A04.1"},"qisqa":"Eng ko'p uchraydigan harakat buzilishlaridan: qo'llarning harakat va holat paytidagi titrog'i (stakan ushlash, yozish), ba'zan bosh va ovoz titrashi. Ko'pincha oilaviy. Parkinsondan farqli ravishda tinch holatda kamayadi. Propranolol yoki primidon yordam beradi.","guruh":"neyrodegenerativ","shoshilinch":false,"asosiy":["titroq"],"qoshimcha":["muvozanat-buzilishi","ovoz-boguqligi"],"rasm":"img/nevro/tremor-spiral.jpg","dorilar":["propranolol"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"essensial-trombotsitemiya","soha":"gematologiya","nom":"Essensial trombotsitemiya","xalqaro":"Essential thrombocythaemia","kod":{"icd10":"D47.3","icd11":"3B63.1"},"qisqa":"Ilikda megakariotsitlarning klonal ko'payishi tufayli trombotsitlar doimiy ravishda >450×10⁹/l bo'lgan mieloproliferativ o'sma (JAK2, CALR yoki MPL mutatsiyalari). Ko'pincha belgisiz va tasodifan topiladi; ba'zan bosh og'rig'i, bosh aylanishi, barmoqlarda uvishish va achishish, trombozlar yoki (juda yuqori trombotsitlarda) qon ketish. Davo tromboz xavfiga qarab: aspirin, yuqori xavfda gidroksiureya yoki interferon.","guruh":"mieloid","shoshilinch":false,"asosiy":["bosh-ogrigi","oyoq-uvishishi"],"qoshimcha":["bosh-aylanishi","takroriy-tromboz","korish-buzilishi","burun-qonashi","kokarishlar","taloq-kattalashuvi","takroriy-homila-tushishi"],"rasm":"img/gem/et-surtma.jpg","dorilar":["aspirin","gidroksiureya"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"exinokokkoz","soha":"infeksion","nom":"Exinokokkoz (exinokokk kistasi)","xalqaro":"Echinococcosis (hydatid disease)","kod":{"icd10":"B67","icd11":"1F73"},"qisqa":"It tasmasimon gijjasi tuxumlarini yutish natijasida jigar va o'pkada sekin o'sadigan suyuqlikli kistalar hosil bo'ladi. Yillar davomida belgisiz; keyin o'ng qovurg'a ostida og'irlik, qorin og'rig'i, yo'tal. Kista yorilishi anafilaksiya va tarqalishga olib keladi. Davo — tasvirga asoslangan bosqichma-bosqich yondashuv.","guruh":"parazitar","shoshilinch":false,"asosiy":["ong-qovurga-ogrigi","chorva-bilan-aloqa"],"qoshimcha":["qorin-ogrigi","qorin-kattalashuvi","sariqlik","yotal","nafas-qisishi","kokrak-ogrigi","teri-qichishi","qavarchiqlar","holsizlik"],"rasm":"img/inf/exinokokk-sikl.png","dorilar":["albendazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["jarroh","infeksionist","gastroenterolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"ezilish-sindromi","soha":"travmatologiya","nom":"Ezilish (kraş) sindromi","xalqaro":"Crush syndrome","kod":{"icd10":"T79.5","icd11":"ND56.7"},"qisqa":"Mushaklar uzoq vaqt bosim ostida qolganda (zilzila, qulash, uzoq harakatsiz yotish) ular parchalanadi; bosim olingach kaliy va miyoglobin qonga tushib yurak to'xtashi va buyrak yetishmovchiligiga olib keladi. Shuning uchun qutqarish bosim olinishidan oldin suyuqlik quyishdan boshlanadi.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["toq-siydik","bosimdagi-kuchli-ogriq"],"qoshimcha":["shish-tez-ortishi","siydik-kamayishi","mushak-ogrigi","chalkashlik","yurak-urishi","kongil-aynishi","qol-uvishishi","jarohat"],"rasm":"img/trav/fassiotomiya.jpg","dorilar":["kalsiy-glyukonat","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","travmatolog","nefrolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"eshakemi","soha":"dermatologiya","nom":"Eshakemi (urtikariya)","xalqaro":"Urticaria","kod":{"icd10":"L50","icd11":"EB00"},"qisqa":"Tez paydo bo'lib, bir necha soatda iz qoldirmay yo'qoladigan qichiydigan qavarchiqlar va/yoki chuqur shish (angioedema). O'tkir eshakemi (6 haftagacha) ko'pincha infeksiya, dori yoki ovqatdan; surunkali eshakemi (6 haftadan ortiq) ko'pincha sababsiz. Birinchi qator davo — sedativ bo'lmagan antigistaminlar.","guruh":"yalliglanish","shoshilinch":false,"asosiy":["qavarchiqlar","teri-qichishi"],"qoshimcha":["teri-toshmasi","qovoq-shishi","lab-burchagi-yorigi","qorin-ogrigi"],"rasm":"img/derm/eshakemi.jpg","dorilar":["setirizin"],"shifokor":{"mutaxassis":["allergolog","dermatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"fallo-tetradasi","soha":"kardiologiya","nom":"Fallo tetradasi","xalqaro":"Tetralogy of Fallot","kod":{"icd10":"Q21.3","icd11":"LA88.2"},"qisqa":"Eng ko'p uchraydigan sianotik tug'ma yurak nuqsoni: katta qorinchalararo to'siq nuqsoni, o'ng qorincha chiqish yo'li (o'pka arteriyasi) stenozi, aortaning to'siq ustiga siljishi va o'ng qorincha gipertrofiyasi. Sianoz, \"sianotik xurujlar\", bolaning cho'kkalab o'tirishi. Davo — odatda hayotning birinchi yilida to'liq jarrohlik korreksiyasi; operatsiyadan keyin umrbod kuzatuv.","guruh":"tugma","shoshilinch":false,"asosiy":["sianoz"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","chaqaloq-ovqatlanish","hushdan-ketish","boy-pastligi","bezovtalik-bola","holsizlik"],"rasm":"img/kard/fallo-rentgen.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","kardiojarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"febril-tutqanoq","soha":"nevrologiya","nom":"Febril (isitmali) tutqanoq","xalqaro":"Febrile seizure","kod":{"icd10":"R56.0","icd11":"8A63.0"},"qisqa":"6 oylikdan 5 yoshgacha bolalarda isitma paytida, miya infeksiyasisiz yuz beradigan tutqanoq. Ota-onani juda qo'rqitadi, lekin oddiy shakli zararsiz: aql-idrokka ta'sir qilmaydi va epilepsiya degani emas. Isitma tushiruvchilar tutqanoqning oldini olmaydi.","guruh":"epilepsiya","shoshilinch":false,"asosiy":["tutqanoq","isitma"],"qoshimcha":["bezovtalik-bola","yaqinda-orvi","hushdan-ketish"],"rasm":"img/nevro/tiklanish-holati.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","diazepam"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"febril-neytropeniya","soha":"gematologiya","nom":"Febril neytropeniya (neytropeniyada isitma)","xalqaro":"Febrile neutropenia","kod":{"icd10":"D70","icd11":"4B00.0"},"qisqa":"Neytrofillar soni kamaygan (<1500, ayniqsa <500/mkl) bemorda isitma — asosan kimyoterapiyadan keyin, shuningdek leykoz, aplastik anemiya va ba'zi dorilar (metamizol, tiamazol va b.) tufayli. **Hayot uchun xavfli shoshilinch holat**: infeksiya belgisi kam bo'lsa ham sepsis tez rivojlanadi. Birinchi antibiotik dozasi murojaatdan keyin 1 soat ichida yuborilishi kerak.","guruh":"mieloid","shoshilinch":false,"asosiy":["isitma","takroriy-infeksiya"],"qoshimcha":["titroq","holsizlik","ogiz-yaralari","yotal","ich-ketishi","siyganda-achishish","tomoq-ogrigi"],"rasm":"img/gem/neytrofil.png","dorilar":["siprofloksatsin","amoksitsillin-klavulanat","filgrastim"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","gematolog","onkolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"feoxromotsitoma","soha":"endokrinologiya","nom":"Feoxromotsitoma va paraganglioma","xalqaro":"Pheochromocytoma and paraganglioma (PPGL)","kod":{"icd10":"D35.0, C74.1","icd11":"5A75"},"qisqa":"Buyrak usti mag'iz qavati (feoxromotsitoma) yoki buyrak ustidan tashqaridagi paraganglionlardan (paraganglioma) kelib chiqib, katexolaminlar ishlab chiqaradigan neyroendokrin o'smalar. Klassik triada: xurujli bosh og'rig'i, terlash va yurak urishi, gipertenziya bilan. Tashxis: plazma yoki siydikda metanefrinlar. Davo: alfa-blokada bilan tayyorlab, jarrohlik.","guruh":"buyrakusti","shoshilinch":false,"asosiy":["qon-bosimi-yuqori","bosh-ogrigi","terlash","yurak-urishi"],"qoshimcha":["titroq","vazn-yoqotish","kongil-aynishi","qorin-ogrigi","bosh-aylanishi-turganda","holsizlik"],"rasm":"img/endo/feo-histo.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"fibromialgiya","soha":"revmatologiya","nom":"Fibromialgiya","xalqaro":"Fibromyalgia","kod":{"icd10":"M79.7","icd11":"MG30.01"},"qisqa":"Butun tanada 3 oydan uzoq davom etuvchi tarqoq og'riq, kuchli charchoq, sifatsiz uyqu, xotira va diqqat buzilishi (\"tuman\") bilan kechuvchi surunkali og'riq kasalligi. Sababi — markaziy nerv tizimida og'riqni qayta ishlashning kuchayishi (markaziy sensitizatsiya); tahlillar normal. Eng samarali davo — muntazam jismoniy mashqlar va o'qitish; kerak bo'lsa psixoterapiya va dorilar (duloksetin, amitriptilin, pregabalin).","guruh":"yumshoq","shoshilinch":false,"asosiy":["keng-tarqalgan-ogriq","holsizlik"],"qoshimcha":["mushak-ogrigi","xotira-pasayishi","kayfiyat-tushkunligi","bosh-ogrigi","ertalabki-qotishlik","qorin-dam","oyoq-uvishishi"],"rasm":"img/onko/q-pain-scale.png","dorilar":["duloksetin","amitriptilin","pregabalin"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","oilaviy","psixiatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"fimoz-parafimoz","soha":"urologiya","nom":"Fimoz va parafimoz","xalqaro":"Phimosis and paraphimosis","kod":{"icd10":"N47","icd11":"GB05"},"qisqa":"Fimoz — olat boshi terisini (kertmak) orqaga surib bo'lmasligi. Kichik bolalarda bu normal (fiziologik) va yoshi bilan o'tib ketadi; chandiqli, og'riqli yoki infeksiya beradigan fimoz — patologik, mahalliy kortikosteroid krem yoki operatsiya bilan davolanadi. Parafimoz — orqaga surilgan teri qaytmay qolib olat boshini siqishi: **shoshilinch holat.**","guruh":"erkak","shoshilinch":false,"asosiy":["olat-muammosi"],"qoshimcha":["siyganda-achishish","siydik-oqimi-sust","jinsiy-aloqada-ogriq","teri-qizarishi"],"rasm":"img/uro/olat-kesim.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","bolalar-jarrohi"],"qachon":"rejali"}},{"id":"furunkul-karbunkul","soha":"dermatologiya","nom":"Follikulit, furunkul (chipqon) va karbunkul","xalqaro":"Folliculitis, furuncle and carbuncle","kod":{"icd10":"L02, L73.9","icd11":"1B74, 1B75"},"qisqa":"Soch follikulasining bakterial yallig'lanishi: yuzaki — follikulit (mayda yiringchalar), chuqur — furunkul (og'riqli yiringli tugun), bir necha furunkul qo'shilsa — karbunkul. Asosiy qo'zg'atuvchi — tilla rang stafilokokk. Kichik furunkullar iliq kompress bilan yoriladi; katta abssess shifokor tomonidan ochiladi.","guruh":"bakterial","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-yiringi"],"qoshimcha":["teri-qizarishi","isitma","teri-tuguni"],"rasm":"img/derm/furunkul.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","sefaleksin","mupirotsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","jarroh","dermatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"fon-villebrand-kasalligi","soha":"gematologiya","nom":"Fon Villebrand kasalligi","xalqaro":"Von Willebrand disease","kod":{"icd10":"D68.0","icd11":"3B12"},"qisqa":"Eng ko'p uchraydigan irsiy qon ketish kasalligi: fon Villebrand omili (trombotsitlarni yopishtiruvchi va VIII omilni tashuvchi oqsil) yetishmovchiligi yoki nuqsoni. Belgilari: tez-tez va uzoq burun qonashi, osongina ko'karish, ko'p va uzoq hayz, tish olingandan yoki operatsiyadan keyin uzoq qon ketish, tug'ruqdan keyingi qon ketish. Davo: desmopressin, traneksam kislota, VWF konsentrati; ko'p hayzda gormonal davo.","guruh":"gemostaz","shoshilinch":false,"asosiy":["uzoq-qon-ketish","kop-hayz"],"qoshimcha":["burun-qonashi","kokarishlar","milk-qonashi","rangparlik","holsizlik"],"rasm":"img/gem/vvk-turlari.jpg","dorilar":["paratsetamol","tranyeksam-kislota","desmopressin","kok-kontratseptiv"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog","ginekolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"galitoz","soha":"stomatologiya","nom":"Galitoz (og'izdan yoqimsiz hid)","xalqaro":"Halitosis","kod":{"icd10":"R19.6","icd11":"MD94"},"qisqa":"Og'izdan doimiy yoqimsiz hid. Aksariyat hollarda sababi og'iz ichida — til karashi, milk kasalliklari, karies va gigiyena yetishmasligi. Kamroq — LOR a'zolari, kam hollarda tizimli kasalliklar. Til tozalash va og'iz kasalliklarini davolash ko'pincha yetarli.","guruh":"shilliq","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-hidi"],"qoshimcha":["milk-qonashi","ogiz-qurishi","tomoqda-yot-jism","burun-orti-oqishi","tish-kovagi"],"rasm":"img/stom/tish-karashi.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"gangliy-kistasi","soha":"travmatologiya","nom":"Gangliy kistasi","xalqaro":"Ganglion cyst","kod":{"icd10":"M67.4","icd11":"FB42.2"},"qisqa":"Bilak, kaft yoki oyoq panjasida pay qini yoki bo'g'im kapsulasidan chiqadigan, quyuq suyuqlik bilan to'lgan yumshoq tugun. Xavfsiz o'simta: ko'pincha og'riqsiz va o'z-o'zidan yo'qolishi mumkin. Og'riq bersa punksiya yoki jarrohlik qilinadi.","guruh":"ortopedik","shoshilinch":false,"asosiy":["bilak-ogrigi","teri-tuguni"],"qoshimcha":["bogim-ogrigi","qol-uvishishi","bogim-harakati-cheklanishi","teri-qizarishi"],"rasm":"img/trav/gangliy.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","lidokain"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","jarroh"],"qachon":"rejali"}},{"id":"gerb","soha":"gastroenterologiya","nom":"Gastroezofageal reflyuks kasalligi (GERB)","xalqaro":"Gastro-oesophageal reflux disease (GERD)","kod":{"icd10":"K21","icd11":"DA22"},"qisqa":"Oshqozon tarkibining qizilo'ngachga qaytishi bezovta qiluvchi simptomlar (jig'ildon qaynashi, nordon kekirish) va/yoki asoratlar (ezofagit, striktura, Barret qizilo'ngachi) keltirib chiqaradigan holat. Eng keng tarqalgan hazm kasalliklaridan biri. Klassik simptomlarda 8 haftalik proton pompasi ingibitori sinovi; xavf belgilari bo'lsa — endoskopiya.","guruh":"qizilongach","shoshilinch":false,"asosiy":["jigildon"],"qoshimcha":["kokrak-ogrigi","yotal","ovoz-boguqligi","yutish-qiyinligi","kongil-aynishi","tomoq-ogrigi","ogiz-hidi"],"rasm":"img/gastro/barrett.jpg","dorilar":["omeprazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","gastroenterolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"gemofiliya","soha":"gematologiya","nom":"Gemofiliya (A va B)","xalqaro":"Haemophilia A and B","kod":{"icd10":"D66","icd11":"3B10"},"qisqa":"VIII (gemofiliya A) yoki IX (gemofiliya B) ivish omili yetishmovchiligi bilan kechuvchi X-xromosoma bilan bog'liq irsiy qon ketish kasalligi — deyarli faqat erkaklarda. Og'ir shaklda bo'g'im va mushaklarga o'z-o'zidan qon quyiladi, kichik shikastdan uzoq qon ketadi; takroriy bo'g'im qon quyilishlari surunkali artropatiya va nogironlikka olib keladi. Davo — omil konsentratlari bilan profilaktika, emitsizumab.","guruh":"gemostaz","shoshilinch":false,"asosiy":["bogimga-qon-quyilish","uzoq-qon-ketish"],"qoshimcha":["kokarishlar","bogim-shishi","bogim-ogrigi","milk-qonashi","burun-qonashi","siydikda-qon"],"rasm":"img/gem/koagulyatsiya.jpg","dorilar":["paratsetamol","tranyeksam-kislota","desmopressin"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"gemoxromatoz","soha":"gematologiya","nom":"Gemoxromatoz (temir ortiqchaligi)","xalqaro":"Haemochromatosis","kod":{"icd10":"E83.1","icd11":"5C64.10"},"qisqa":"Ichakda temirning ortiqcha so'rilishi tufayli jigar, oshqozon osti bezi, yurak, bo'g'imlar va terida temir to'planishi. Irsiy shakli (HFE C282Y gomozigotlik) asosan Shimoliy Yevropa kelib chiqishidagilarda; ikkilamchi shakli — ko'p qon quyish (talassemiya). Erta belgilar noaniq: holsizlik, bo'g'im og'rig'i; kechroq — jigar sirrozi, diabet, terining qorayishi, yurak yetishmovchiligi. Davo — muntazam qon chiqarish (flebotomiya).","guruh":"gemolitik","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","bogim-ogrigi"],"qoshimcha":["teri-qorayishi","libido-pasayishi","erektsiya-buzilishi","ong-qovurga-ogrigi","chanqoq","kop-siyish","yurak-urishi","qorin-kattalashuvi"],"rasm":"img/gem/gemoxromatoz-jigar.jpg","dorilar":["deferasiroks"],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog","gematolog","gepatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"generallashgan-tashvish-buzilishi","soha":"psixiatriya","nom":"Generallashgan tashvish buzilishi","xalqaro":"Generalised anxiety disorder","kod":{"icd10":"F41.1","icd11":"6B00"},"qisqa":"Kundalik hayotning turli jabhalari (sog'liq, pul, oila, ish) haqida nazorat qilib bo'lmaydigan, kamida olti oy davom etadigan haddan tashqari tashvish. Mushak taranglashuvi, charchoq, uyqu buzilishi va diqqatning tarqoqligi bilan kechadi. Psixoterapiya va dori davosi samarali.","guruh":"tashvish","shoshilinch":false,"asosiy":["tashvish-xavotir","uyquga-ketolmaslik"],"qoshimcha":["mushak-ogrigi","holsizlik","diqqat-jamlay-olmaslik","asabiylik-jahldorlik","yurak-urishi","bosh-ogrigi","qorin-ogrigi","titroq","terlash"],"rasm":"img/psix/amigdala.jpg","dorilar":["essitalopram","sertralin","venlafaksin","lorazepam"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"genital-gerpes","soha":"ginekologiya","nom":"Genital gerpes","xalqaro":"Genital (anogenital) herpes simplex infection","kod":{"icd10":"A60","icd11":"1A94"},"qisqa":"Oddiy gerpes virusi (HSV-2 yoki HSV-1) chaqiradigan keng tarqalgan JYYI: jinsiy a'zolarda og'riqli pufakchalar va yaralar, birinchi epizodda isitma va limfa tugunlari kattalashishi. Virus umrbod qoladi va qaytalanadi; belgisiz davrda ham yuqishi mumkin. Virusga qarshi dorilar kechishini qisqartiradi. Homiladorlikda alohida xavf.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["jinsiy-azo-yaralari","qin-qichishi"],"qoshimcha":["siyganda-achishish","isitma","boyin-limfa","bosh-ogrigi","qin-ajralmasi"],"rasm":"img/gin/hsv.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","valatsiklovir","atsiklovir"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","ginekolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"geografik-til","soha":"stomatologiya","nom":"Geografik til (xavfsiz ko'chib yuruvchi glossit)","xalqaro":"Geographic tongue (benign migratory glossitis)","kod":{"icd10":"K14.1","icd11":"DA03.1"},"qisqa":"Til yuzasida so'rg'ichlari yo'qolgan, oq-sariq hoshiyali qizil sohalar paydo bo'lib, kunlar davomida shakli va joyini o'zgartiradigan xavfsiz holat — til \"xarita\"ga o'xshaydi. Ko'pincha simptomsiz; ba'zan achchiq va nordon ovqatdan achishadi.","guruh":"shilliq","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-oq-dog"],"qoshimcha":["ogiz-achishishi"],"rasm":"img/stom/geographic-tongue.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"geparin-trombotsitopeniyasi","soha":"gematologiya","nom":"Geparin keltirgan trombotsitopeniya (GIT)","xalqaro":"Heparin-induced thrombocytopenia","kod":{"icd10":"D75.82","icd11":"3B64.12"},"qisqa":"Geparin (oddiy yoki past molekulyar — enoksaparin) qabul qilishning 5–10-kunlarida trombotsitlarning keskin kamayishi va paradoksal ravishda venoz va arterial trombozlar bilan kechuvchi immun reaksiya. Shubha bo'lsa barcha geparinlar darhol to'xtatilib, geparin bo'lmagan antikoagulyantga o'tiladi. Shifoxona holati.","guruh":"gemostaz","shoshilinch":false,"asosiy":["takroriy-tromboz","bir-oyoq-shishi"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","kokrak-ogrigi","teri-yarasi","petexiya"],"rasm":"img/gem/geparin-trombotsitopeniyasi-1.jpg","dorilar":["apiksaban"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"gepatotsellyulyar-karsinoma","soha":"gastroenterologiya","nom":"Gepatotsellyulyar karsinoma (birlamchi jigar saratoni)","xalqaro":"Hepatocellular carcinoma","kod":{"icd10":"C22.0","icd11":"2C12.02"},"qisqa":"Jigar hujayralaridan kelib chiqadigan birlamchi xavfli o'sma; ko'pincha sirroz fonida rivojlanadi. Asosiy xavf omillari — gepatit B va C, alkogol, tobora ko'proq MASLD. Erta bosqichda belgisiz, shu sababli xavf guruhlarida har 6 oyda UTT skriningi. Tashxis: ko'p fazali KT yoki MRT. Davo BCLC bosqichiga qarab: rezeksiya, ablyatsiya, transplantatsiya, transarterial va tizimli (immunoterapiya) davo.","guruh":"jigar","shoshilinch":false,"asosiy":["vazn-yoqotish","ong-qovurga-ogrigi"],"qoshimcha":["holsizlik","qorin-kattalashuvi","sariqlik","erta-toyish","qorin-ogrigi"],"rasm":"img/gastro/ggk-kt.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["gepatolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"gerpetik-ensefalit","soha":"nevrologiya","nom":"Gerpetik ensefalit","xalqaro":"Herpes simplex encephalitis","kod":{"icd10":"B00.4","icd11":"1F00.2"},"qisqa":"Oddiy gerpes virusi (asosan HSV-1) chaqiradigan miya yallig'lanishi: isitma, bosh og'rig'i, chalkashlik, xulq o'zgarishi, nutq buzilishi, tutqanoqlar. Kattalarda sporadik ensefalitning eng ko'p sababi. Vena ichiga atsiklovirni gumon qilinganda darhol boshlash hayotni saqlaydi.","guruh":"infeksion","shoshilinch":true,"asosiy":["isitma","chalkashlik","bosh-ogrigi"],"qoshimcha":["tutqanoq","nutq-buzilishi","hushdan-ketish","xotira-pasayishi","qusish"],"rasm":"img/nevro/gerpetik-ensefalit-mrt.jpg","dorilar":["atsiklovir","levetiratsetam"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","nevrolog","infeksionist"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"gerpetik-gingivostomatit","soha":"stomatologiya","nom":"Gerpetik gingivostomatit va lab uchug'i","xalqaro":"Primary herpetic gingivostomatitis; recurrent herpes labialis","kod":{"icd10":"B00.2, B00.1","icd11":"1F00.02"},"qisqa":"1-tip oddiy gerpes virusining birlamchi infeksiyasi: asosan kichik bolalarda isitma, milk shishi va qonashi, og'izda ko'p sonli pufakcha va yaralar. Asosiy xavf — og'riq tufayli ichmaslik va suvsizlanish. Keyinchalik virus qayta faollashib, lab uchug'i shaklida qaytalanadi.","guruh":"shilliq","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-pufakchalar","ogiz-yaralari","isitma","milk-shishi"],"qoshimcha":["milk-qonashi","bezovtalik-bola","yutish-ogriqli","sulak-oqishi","boyin-limfa","ogiz-hidi","holsizlik"],"rasm":"img/stom/herpetic.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","atsiklovir"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","stomatolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"gerpetik-keratit","soha":"oftalmologiya","nom":"Gerpetik keratit","xalqaro":"Herpes simplex keratitis","kod":{"icd10":"B00.5","icd11":"1F00.10"},"qisqa":"Oddiy gerpes virusi chaqiradigan shox parda infeksiyasi: bir ko'zda qizarish, og'riq, yoshlanish, yorug'likdan qamashish; shox pardada daraxtsimon (dendritik) yara. Qaytalanib chandiq va ko'rish pasayishiga olib keladi. Steroid tomchilar epitelial shaklda juda xavfli.","guruh":"konyunktiva","shoshilinch":false,"asosiy":["koz-qizarishi","koz-ogrigi","koz-yoshlanishi"],"qoshimcha":["yoruglikdan-bezovtalik","korish-buzilishi","kozda-yot-jism-hissi","ogiz-pufakchalar"],"rasm":"img/oft/keratit.png","dorilar":["gansiklovir-koz","atsiklovir"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"gestatsion-diabet","soha":"endokrinologiya","nom":"Gestatsion qandli diabet","xalqaro":"Gestational diabetes mellitus","kod":{"icd10":"O24.4","icd11":"JA63.2"},"qisqa":"Homiladorlik davrida (odatda 2–3-trimestrda) birinchi marta aniqlangan, diabet darajasiga yetmagan giperglikemiya. 24–28-haftada 75 g OGTT bilan aniqlanadi. Homila makrosomiyasi, tug'ruq jarohatlari va neonatal gipoglikemiya xavfini oshiradi; onada keyinchalik 2-tip diabet xavfi taxminan 10 baravar yuqori.","guruh":"diabet","shoshilinch":false,"asosiy":["chanqoq","kop-siyish"],"qoshimcha":["holsizlik","teri-qichishi","vazn-ortishi"],"rasm":"img/endo/glyukometr.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","endokrinolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"gidronefroz","soha":"urologiya","nom":"Gidronefroz va gidroureter","xalqaro":"Hydronephrosis and hydroureter","kod":{"icd10":"N13","icd11":"GB56"},"qisqa":"Siydik chiqishiga to'siq (tosh, o'sma, prostata, striktura, homiladorlik) tufayli buyrak jomi va kosachalarining kengayishi. O'tkir shaklda — yon-bel og'rig'i, surunkalida ko'pincha belgisiz. Sababi bartaraf etilmasa buyrak asta-sekin ishlamay qoladi; infeksiya qo'shilsa — shoshilinch.","guruh":"tosh","shoshilinch":false,"asosiy":["bel-ogrigi","buyrak-sanchigi"],"qoshimcha":["siydik-kamayishi","siydikda-qon","isitma","kongil-aynishi","siydik-oqimi-sust","siydik-tutilishi","qorin-dam"],"rasm":"img/uro/gidronefroz-utt.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"gidrotsele","soha":"urologiya","nom":"Gidrotsele (moyak istisqosi)","xalqaro":"Hydrocele","kod":{"icd10":"N43","icd11":"GB00"},"qisqa":"Moyakni o'rab turgan qin pardasi varaqlari orasida suyuqlik to'planishi — yorg'oqning og'riqsiz kattalashuvi, yorug'lik o'tkazadi. Chaqaloqlarda tug'ma (ko'pincha 1–2 yoshgacha o'zi yo'qoladi); kattalarda — suyuqlik ishlanishi va so'rilishi muvozanati buzilishi yoki infeksiya, shikast, o'sma tufayli ikkilamchi. Katta yoki noqulay gidrotsele operatsiya qilinadi.","guruh":"erkak","shoshilinch":false,"asosiy":["yorgoq-shishi"],"qoshimcha":["moyak-ogrigi","son-burmasi-assimetriyasi"],"rasm":"img/uro/gidrotsele-sxema.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","bolalar-jarrohi"],"qachon":"rejali"}},{"id":"gigant-hujayrali-arteriit","soha":"revmatologiya","nom":"Gigant hujayrali arteriit (chakka arteriiti, Xorton kasalligi)","xalqaro":"Giant cell arteritis (temporal arteritis)","kod":{"icd10":"M31.6","icd11":"4A44.2"},"qisqa":"50 yoshdan katta odamlarda yirik va o'rta arteriyalarning (ayniqsa chakka arteriyasi) granulematoz yallig'lanishi. Yangi chakka bosh og'rig'i, chaynaganda jag' og'rig'i, bosh terisi og'rig'i, isitma, holsizlik, ECHT/CRB oshishi; ko'pincha revmatik polimialgiya bilan. **Asosiy xavf — qaytmas ko'rlik**: gumon bo'lsa glyukokortikoid tasdiqlovchi tekshiruvlarni kutmasdan darhol boshlanadi.","guruh":"vaskulit","shoshilinch":false,"asosiy":["chakka-ogrigi","jag-charchashi"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","korish-tosatdan-yoqolishi","ikki-korish","yelka-son-qotishligi","isitma","holsizlik","vazn-yoqotish","tungi-terlash"],"rasm":"img/rev/gha-gisto.jpg","dorilar":["paratsetamol","prednizolon","tosilizumab","metotreksat"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","oftalmolog","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"gingivit","soha":"stomatologiya","nom":"Gingivit (milk yallig'lanishi)","xalqaro":"Gingivitis (dental plaque-induced)","kod":{"icd10":"K05.0, K05.1","icd11":"DA0B"},"qisqa":"Tish blyashkasi tufayli milkning yallig'lanishi: qizarish, shish va tish yuvganda qonash. Suyak yo'qotilmaydi va to'liq qaytar; davolanmasa, moyil odamlarda parodontitga o'tishi mumkin. Asosiy davo — professional tozalash va to'g'ri gigiyena.","guruh":"parodont","shoshilinch":false,"asosiy":["milk-qonashi","milk-shishi"],"qoshimcha":["ogiz-hidi"],"rasm":"img/stom/gingivitis.jpg","dorilar":["xlorgeksidin"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"giperaktiv-siydik-pufagi","soha":"urologiya","nom":"Giperaktiv siydik pufagi","xalqaro":"Overactive bladder (OAB)","kod":{"icd10":"N32.8","icd11":"GC50.0"},"qisqa":"Shoshilinch, ushlab bo'lmaydigan siyish istagi, odatda tez-tez va tunda siyish bilan, ba'zan siydik tutolmaslik bilan — infeksiya yoki boshqa sabab bo'lmaganda. Ayollar va erkaklarda uchraydi, yosh bilan ko'payadi. Davo bosqichma-bosqich: siyish tartibi va tos tubi mashqlari → dorilar (mirabegron, solifenatsin) → botulin toksini, nerv stimulyatsiyasi.","guruh":"prostata","shoshilinch":false,"asosiy":["shoshilinch-siyish","kop-siyish"],"qoshimcha":["tungi-siyish","siydik-tutolmaslik","tungi-siydik-tutolmaslik","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/uro/giperaktiv-pufak.jpg","dorilar":["mirabegron","solifenatsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","ginekolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"giperkaliemiya","soha":"urologiya","nom":"Giperkaliemiya (qonda kaliy ko'pligi)","xalqaro":"Hyperkalaemia","kod":{"icd10":"E87.5","icd11":"5C76"},"qisqa":"Qonda kaliyning 5,0–5,5 mmol/l dan oshishi. Yengili ko'pincha belgisiz; og'iri (>6,0–6,5) — mushak holsizligi, yurak urishining buzilishi va to'xtashi. Asosiy sabablar: buyrak kasalligi, AAF ingibitorlari/ARB, spironolakton, kaliy preparatlari, NYaQV, diabet, to'qima parchalanishi. Shoshilinch davo: EKG, kalsiy, insulin-glyukoza, salbutamol, kaliy bog'lovchilar, dializ.","guruh":"nefro","shoshilinch":false,"asosiy":["mushak-kuchsizligi","yurak-urishi"],"qoshimcha":["holsizlik","oyoq-uvishishi","kongil-aynishi","hushdan-ketish","siydik-kamayishi","nafas-qisishi"],"rasm":"img/uro/giperkaliemiya-ekg.jpg","dorilar":["kalsiy-glyukonat","salbutamol","natriy-sirkoniy-siklosilikat","furosemid"],"shifokor":{"mutaxassis":["nefrolog","shoshilinch","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"gipermetropiya-astigmatizm","soha":"oftalmologiya","nom":"Gipermetropiya va astigmatizm","xalqaro":"Hyperopia and astigmatism","kod":{"icd10":"H52.0, H52.2","icd11":"9D00.1, 9D00.2"},"qisqa":"Gipermetropiya — yorug'lik to'r parda orqasida fokuslanadi: yaqinni ko'rish qiyin, ko'z charchaydi, bosh og'riydi; bolalarda g'ilaylik va ambliopiyaga olib kelishi mumkin. Astigmatizm — shox parda notekis egriligi tufayli har qanday masofada xira ko'rish. Ikkalasi ko'zoynak bilan tuzaladi.","guruh":"refraksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["yaqinni-korolmaslik","korish-buzilishi"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","koz-qurishi","gilaylik"],"rasm":"img/oft/gipermetropiya.png","dorilar":["atropin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"giperosmolyar-holat","soha":"endokrinologiya","nom":"Giperosmolyar giperglikemik holat","xalqaro":"Hyperglycaemic hyperosmolar state (HHS)","kod":{"icd10":"E11.0","icd11":"5A20"},"qisqa":"Asosan keksa yoshdagi 2-tip diabet bemorlarida kunlar–haftalar davomida rivojlanadigan juda yuqori giperglikemiya (≥33,3 mmol/l), giperosmolyarlik va og'ir suvsizlanish; ketoz va atsidoz ahamiyatsiz. O'lim ketoatsidozga nisbatan 5–10 baravar yuqori. Davo: ehtiyotkorlik bilan suyuqlik, keyin past dozali insulin.","guruh":"diabet","shoshilinch":true,"asosiy":["chanqoq","kop-siyish","hushdan-ketish"],"qoshimcha":["holsizlik","vazn-yoqotish","tirishish","bosh-aylanishi-turganda","isitma"],"rasm":"img/article-figures-systems/glucose.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"gipersensitiv-pnevmonit","soha":"pulmonologiya","nom":"Gipersensitiv pnevmonit (ekzogen allergik alveolit)","xalqaro":"Hypersensitivity pneumonitis","kod":{"icd10":"J67","icd11":"CA70"},"qisqa":"Moyil odamlarda takroriy inhalyatsiya qilingan organik antigenlar (qush oqsillari, mog'or, zamburug'lar, kasbiy changlar) ga immun javob natijasida o'pka parenximasi va kichik nafas yo'llarining yallig'lanishi. \"Fermer o'pkasi\", \"kaptarboz o'pkasi\" kabi shakllar. Asosiy davo — antigendan butunlay qochish; fibrotik shaklda prognoz yomonroq.","guruh":"interstitsial","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","yotal"],"qoshimcha":["isitma","holsizlik","vazn-yoqotish","kokrak-ogrigi","barmoq-tayoqcha","uzoq-yotal"],"rasm":"img/pulm/gipersensitiv-pnevmonit-1.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","allergolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"gipertenziv-kriz","soha":"kardiologiya","nom":"Gipertenziv kriz (shoshilinch va kechiktirib bo'lmaydigan holat)","xalqaro":"Hypertensive crisis (emergency and urgency)","kod":{"icd10":"I16","icd11":"BA03"},"qisqa":"Qon bosimining keskin ko'tarilishi (odatda ≥180/120 mm sim. ust.). Nishon a'zolarning o'tkir shikastlanishi (insult, infarkt, o'pka shishi, aorta disseksiyasi, ensefalopatiya, o'tkir buyrak shikastlanishi, eklampsiya) bo'lsa — gipertenziv shoshilinch holat: reanimatsiyada vena ichiga dori bilan nazoratli pasaytirish. A'zo shikastlanishisiz — og'iz orqali dori bilan asta-sekin.","guruh":"gipertenziya","shoshilinch":true,"asosiy":["qon-bosimi-yuqori","bosh-ogrigi"],"qoshimcha":["korish-buzilishi","kokrak-ogrigi","nafas-qisishi","kongil-aynishi","hushdan-ketish","tirishish","burun-qonashi","bosh-aylanishi"],"rasm":"img/kard/gipertenziv-kriz-1.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","kardiolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"gipertrofik-kardiomiopatiya","soha":"kardiologiya","nom":"Gipertrofik kardiomiopatiya","xalqaro":"Hypertrophic cardiomyopathy","kod":{"icd10":"I42.1, I42.2","icd11":"BC43.1"},"qisqa":"Yuklama holatlari (gipertenziya, aortal stenoz) bilan izohlanmaydigan chap qorincha devorining qalinlashuvi (kattalarda ≥15 mm); asosan sarkomer oqsillari genlarining autosom-dominant mutatsiyalari. Ko'pchilik bemorlarda belgisiz, lekin hansirash, stenokardiya, hushdan ketish va yoshlar va sportchilarda to'satdan o'lim sababi bo'lishi mumkin. Davo: beta-blokatorlar, miozin ingibitorlari, septal reduksiya, xavf bo'yicha IKD.","guruh":"yetishmovchilik","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","kokrak-ogrigi"],"qoshimcha":["hushdan-ketish","yurak-urishi","bosh-aylanishi","holsizlik"],"rasm":"img/kard/yurak-anatomiyasi.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"pilorostenoz","soha":"pediatriya","nom":"Gipertrofik pilorostenoz","xalqaro":"Infantile hypertrophic pyloric stenosis","kod":{"icd10":"Q40.0","icd11":"LB13.0"},"qisqa":"Oshqozondan chiqish joyi (pilorus) mushagining qalinlashib, yo'lni toraytirishi. Tug'ilganda sog'lom chaqaloq 3–6 haftalikda har ovqatdan keyin favvoradek otilib qusa boshlaydi, ochligicha qoladi, suvsizlanadi va oriqlaydi. Tashxis — ultratovush, davosi — oddiy operatsiya (piloromiotomiya).","guruh":"nafas-hazm","shoshilinch":false,"asosiy":["favvorasimon-qusish"],"qoshimcha":["vazn-yigmaslik","chaqaloq-yigisi","qabziyat","sariqlik","holsizlik"],"rasm":"img/ped/pilorostenoz-utt.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","bolalar-jarrohi"],"qachon":"tez"}},{"id":"gipoglikemiya","soha":"endokrinologiya","nom":"Gipoglikemiya","xalqaro":"Hypoglycaemia","kod":{"icd10":"E16.0–E16.2, E11.64","icd11":"5A41, 5A21.0"},"qisqa":"Qonda glyukozaning xavfli darajada pasayishi (<3,9 mmol/l, og'ir darajada <3,0 mmol/l). Ko'pincha insulin yoki sulfonilmochevina qabul qilayotgan diabet bemorlarida uchraydi. Belgilari: terlash, titroq, yurak urishi, ochlik, so'ng chalkashlik, tutqanoq va koma. Davo: 15–20 g tez so'riladigan glyukoza, hushsiz bemorga — glyukagon yoki vena ichiga glyukoza.","guruh":"diabet","shoshilinch":true,"asosiy":["gipoglikemiya-belgilari","terlash","titroq"],"qoshimcha":["yurak-urishi","kop-ovqat","hushdan-ketish","tirishish","bosh-ogrigi","korish-buzilishi","holsizlik"],"rasm":"img/endo/glyukometr.png","dorilar":["glyukoza"],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"siadh-giponatriyemiya","soha":"endokrinologiya","nom":"Giponatriyemiya va antidiuretik gormonning noo'rin sekretsiyasi sindromi (SIADH)","xalqaro":"Hyponatraemia; syndrome of inappropriate antidiuresis (SIADH)","kod":{"icd10":"E87.1, E22.2","icd11":"5C72, 5A60.2"},"qisqa":"Qonda natriy <135 mmol/l — kasalxonadagi eng ko'p uchraydigan elektrolit buzilishi. Ko'p uchraydigan sababi — SIADH: AVP ning noo'rin ajralishi tufayli suv ushlab qolinadi (dorilar, o'pka va miya kasalliklari, o'smalar, og'riq, ko'ngil aynishi). Og'ir belgilarda — 3% NaCl bolyusi; natriyni juda tez oshirish osmotik demielinizatsiyaga olib keladi.","guruh":"gipofiz","shoshilinch":true,"asosiy":["kongil-aynishi","bosh-ogrigi","holsizlik"],"qoshimcha":["hushdan-ketish","tirishish","muvozanat-buzilishi","mushak-kuchsizligi","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/article-figures-systems/adh.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","endokrinolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"gipoparatireoz","soha":"endokrinologiya","nom":"Gipoparatireoz","xalqaro":"Hypoparathyroidism","kod":{"icd10":"E20, E89.2","icd11":"5A50"},"qisqa":"Paratgormon (PTG) yetishmovchiligi tufayli gipokalsiyemiya va giperfosfatemiya. Eng ko'p sababi — bo'yin jarrohligi (tireoidektomiya). Belgilari: lab va barmoqlar uvishishi, mushak tortishishi (tetaniya), Xvostek va Trusso belgilari, og'ir holatda tutqanoq va laringospazm. Davo: kalsiy va faol D vitamini, kerak bo'lsa PTG almashtirish.","guruh":"kalsiy","shoshilinch":true,"asosiy":["tirishish","oyoq-uvishishi"],"qoshimcha":["mushak-kuchsizligi","holsizlik","kayfiyat-tushkunligi","korish-buzilishi","stridor","teri-qurishi","soch-tokilishi"],"rasm":"img/endo/trousseau.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"gipopituitarizm","soha":"endokrinologiya","nom":"Gipopituitarizm","xalqaro":"Hypopituitarism","kod":{"icd10":"E23.0","icd11":"5A61.0"},"qisqa":"Gipofiz oldingi (va/yoki orqa) bo'lagi bir yoki bir nechta gormonining yetishmovchiligi. Eng ko'p sababi — gipofiz yoki gipotalamus o'smalari va ularni davolash (jarrohlik, nur). Belgilari qaysi gormon yetishmasligiga bog'liq: holsizlik, gipotenziya, gipogonadizm, gipotireoz, poliuriya. AKTG tanqisligi hayot uchun xavfli. Davo — yetishmayotgan gormonlarni almashtirish.","guruh":"gipofiz","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","libido-pasayishi","hayz-buzilishi"],"qoshimcha":["sovuqqa-chidamsizlik","bosh-aylanishi-turganda","korish-buzilishi","bosh-ogrigi","kop-siyish","chanqoq","bepushtlik","vazn-ortishi","kayfiyat-tushkunligi","boy-pastligi","gipoglikemiya-belgilari","teri-qurishi"],"rasm":"img/endo/endokrin-tizim.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"gipotireoz","soha":"endokrinologiya","nom":"Gipotireoz (shu jumladan Xashimoto tireoiditi)","xalqaro":"Hypothyroidism; Hashimoto thyroiditis","kod":{"icd10":"E03, E06.3","icd11":"5A00, 5A03.20"},"qisqa":"Qalqonsimon bez gormonlari yetishmovchiligi. Yod yetarli hududlarda eng ko'p sababi — autoimmun Xashimoto tireoiditi, dunyo bo'yicha — yod tanqisligi. Belgilari: holsizlik, sovuqqa chidamsizlik, vazn ortishi, qabziyat, teri qurishi, shishlar. Tashxis: TTG yuqori, erkin T4 past. Davo: umrbod levotiroksin.","guruh":"qalqonsimon","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","sovuqqa-chidamsizlik","vazn-ortishi"],"qoshimcha":["qabziyat","teri-qurishi","soch-tokilishi","shishlar","kayfiyat-tushkunligi","hayz-buzilishi","ovoz-boguqligi","boqoq","bepushtlik","galaktoreya","mushak-kuchsizligi"],"rasm":"img/endo/hashimoto-histo.jpg","dorilar":["levotiroksin"],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"giyen-barre-sindromi","soha":"nevrologiya","nom":"Giyen-Barre sindromi","xalqaro":"Guillain-Barré syndrome","kod":{"icd10":"G61.0","icd11":"8C01.0"},"qisqa":"O'tkir autoimmun poliradikulonevropatiya: odatda ichak yoki nafas yo'li infeksiyasidan 1–4 hafta keyin oyoqlardan boshlanib yuqoriga ko'tariluvchi simmetrik kuchsizlik, reflekslar yo'qolishi. Nafas mushaklari falajlanishi mumkin — shoshilinch kasalxonaga yotqizish.","guruh":"nerv-mushak","shoshilinch":true,"asosiy":["mushak-kuchsizligi","oyoq-uvishishi"],"qoshimcha":["yurish-buzilishi","nafas-qisishi","yutish-qiyinligi","yuz-nervi-falaji","ich-ketishi","yaqinda-orvi","bel-ogrigi"],"rasm":"img/nevro/gbs-turlari.png","dorilar":["pregabalin","amitriptilin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","nevrolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"g6fd-tanqisligi","soha":"gematologiya","nom":"Glyukoza-6-fosfatdegidrogenaza (G6FD) tanqisligi","xalqaro":"Glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency (favism)","kod":{"icd10":"D55.0","icd11":"3A10.00"},"qisqa":"X-xromosoma bilan irsiylanuvchi ferment tanqisligi — dunyoda 500 mln odamda, asosan erkaklarda. Ko'pchilik umrbod belgisiz, lekin dukkak (qora dukkak — fava/baqla), ba'zi dorilar (primaxin, dapson, metilen ko'ki, rasburikaza, nitrofurantoin) yoki infeksiyadan keyin to'satdan og'ir gemoliz: sariqlik, to'q siydik, holsizlik. Chaqaloqlarda og'ir sariqlik. Davo — qo'zg'atuvchidan qochish, og'ir holatda qon quyish.","guruh":"gemolitik","shoshilinch":false,"asosiy":["toq-siydik","sariqlik"],"qoshimcha":["holsizlik","rangparlik","nafas-qisishi","yurak-urishi","qorin-ogrigi","bel-ogrigi","isitma"],"rasm":"img/gem/g6fd-tanqisligi-1.jpg","dorilar":["paratsetamol","foliy-kislota"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog","pediatr","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"gonoreya","soha":"ginekologiya","nom":"Gonoreya (so'zak)","xalqaro":"Gonorrhoea","kod":{"icd10":"A54","icd11":"1A70"},"qisqa":"Neisseria gonorrhoeae chaqiradigan JYYI: ayollarda ko'pincha belgisiz yoki yiringli ajralma, siyganda og'riq; davolanmasa kichik tos yallig'lanishi, bepushtlik va ektopik homiladorlikka olib keladi. Antibiotiklarga chidamlilik oshib bormoqda — tavsiya etilgan davo seftriakson bir marta mushak ichiga.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["qin-ajralmasi","siyganda-achishish"],"qoshimcha":["qorin-pasti-ogrigi","hayzlararo-qon-ketish","tomoq-ogrigi","bogim-ogrigi","isitma"],"rasm":"img/gin/gonokokk.jpg","dorilar":["seftriakson","doksitsiklin"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","dermatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"gripp","soha":"pulmonologiya","nom":"Gripp (mavsumiy gripp)","xalqaro":"Seasonal influenza","kod":{"icd10":"J09–J11","icd11":"1E30–1E32"},"qisqa":"A va B gripp viruslari qo'zg'atadigan o'tkir nafas infeksiyasi: to'satdan isitma, yo'tal, tomoq og'rig'i, mushak og'riqlari va holsizlik. Har yili taxminan 1 milliard holat, 3–5 million og'ir holat va 290–650 ming nafas bilan bog'liq o'lim. Ko'pchilik bir haftada tuzaladi; xavf guruhlarida pnevmoniya va boshqa asoratlar. Eng yaxshi profilaktika — har yilgi emlash; xavf guruhlarida erta antivirus davo.","guruh":"infeksion","shoshilinch":false,"asosiy":["isitma","yotal","holsizlik"],"qoshimcha":["tomoq-ogrigi","bosh-ogrigi","burun-oqishi","nafas-qisishi","kongil-aynishi","ich-ketishi","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/pulm/nafas-tizimi.png","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","oseltamivir"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","infeksionist"],"qachon":"rejali"}},{"id":"halyus-valgus","soha":"travmatologiya","nom":"Halyus valgus (bosh barmoqning qiyshayishi)","xalqaro":"Hallux valgus (bunion)","kod":{"icd10":"M20.1","icd11":"FA30.0"},"qisqa":"Oyoq bosh barmog'ining tashqariga qiyshayishi va uning asosida suyak do'ngligining paydo bo'lishi. Poyabzal ishqalanganda og'riq, qizarish va qadoq. Davoning asosi — keng poyabzal va ortopedik vositalar; og'riq saqlansa jarrohlik ko'rib chiqiladi.","guruh":"ortopedik","shoshilinch":false,"asosiy":["panja-deformatsiyasi","bogim-ogrigi"],"qoshimcha":["teri-qizarishi","tovon-ogrigi","oyoqqa-bosolmaslik","bogim-shishi","teri-qasmoqlari","oqsoqlanish"],"rasm":"img/trav/halyus-burchak.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"haqiqiy-politsitemiya","soha":"gematologiya","nom":"Haqiqiy politsitemiya","xalqaro":"Polycythaemia vera","kod":{"icd10":"D45","icd11":"2A20.4"},"qisqa":"JAK2 mutatsiyasi tufayli ilik nazoratsiz ravishda ko'p eritrotsit (ko'pincha leykotsit va trombotsit ham) ishlab chiqaradigan mieloproliferativ o'sma. Qon quyuqlashadi: bosh og'rig'i, bosh aylanishi, yuz qizarishi, iliq dushdan keyin qichishish, ko'rish buzilishi, taloq kattalashuvi; asosiy xavf — arterial va venoz trombozlar. Davo: qon chiqarish (gematokrit <45%), past dozali aspirin; yuqori xavfda gidroksiureya yoki interferon.","guruh":"mieloid","shoshilinch":false,"asosiy":["dushdan-keyin-qichishish","yuz-qizarishi"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","bosh-aylanishi","taloq-kattalashuvi","korish-buzilishi","takroriy-tromboz","qon-bosimi-yuqori","oyoq-uvishishi","holsizlik"],"rasm":"img/gem/politsitemiya.jpg","dorilar":["aspirin","gidroksiureya"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"amenoreya","soha":"ginekologiya","nom":"Hayzning kelmasligi (amenoreya)","xalqaro":"Amenorrhoea (primary and secondary)","kod":{"icd10":"N91.0–N91.2","icd11":"GA20.0"},"qisqa":"15 yoshgacha hayz boshlanmasligi (birlamchi) yoki muntazam hayzning 3 oy, nomuntazam hayzning 6 oy kelmasligi (ikkilamchi). Eng ko'p sababi — homiladorlik! Boshqa sabablar: keskin ozish, ortiqcha jismoniy yuklama, stress, polikistoz tuxumdon, qalqonsimon bez va prolaktin muammolari, tuxumdonlarning erta yetishmovchiligi.","guruh":"hayz","shoshilinch":false,"asosiy":["hayz-kelmasligi","hayz-buzilishi"],"qoshimcha":["vazn-yoqotish","galaktoreya","ortiqcha-tuk","husnbuzar","issiq-bosish","bosh-ogrigi","bepushtlik"],"rasm":"img/gin/hayz-sikli.png","dorilar":["noretisteron-atsetat"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"hasharot-zahariga-allergiya","soha":"allergologiya","nom":"Hasharot zahariga allergiya","xalqaro":"Hymenoptera venom allergy","kod":{"icd10":"T63.4","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Ari va shunga o'xshash hasharotlar zahariga allergiya chaqishdan keyin butun tanani qamrab oluvchi og'ir reaksiyaga olib kelishi mumkin. Nafas qisilishi, til-tomoq shishi yoki hushdan ketishda darhol 103 chaqiring. Bu yagona allergiya turiki, immunoterapiya keyingi chaqishda himoya beradi.","guruh":"immun","shoshilinch":true,"asosiy":["lab-til-shishi","shishlar"],"qoshimcha":["qavarchiqlar","nafas-qisishi","bosh-aylanishi","teri-toshmasi","hushdan-ketish"],"rasm":"img/expansion/ari-nishi.jpg","dorilar":["setirizin"],"shifokor":{"mutaxassis":["allergolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"hiqildoq-papillomatozi","soha":"lor","nom":"Hiqildoq papillomatozi (qaytalanuvchi respirator papillomatoz)","xalqaro":"Recurrent respiratory papillomatosis","kod":{"icd10":"D14.1","icd11":"2F00.1"},"qisqa":"Inson papillomavirusining (asosan HPV 6 va 11) nafas yo'llarida so'galsimon xavfsiz o'smalar hosil qilishi. Bolalarda ovoz bo'g'iqligi va stridor bilan namoyon bo'ladi; tez-tez qaytalanadi va ko'p marta jarrohlikni talab qiladi. HPV vaksinasi asosiy profilaktika.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["ovoz-boguqligi","stridor"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","yotal","yutish-qiyinligi","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/lor/papilloma-histo.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor"],"qachon":"tez"}},{"id":"hiqildoq-saratoni","soha":"lor","nom":"Hiqildoq saratoni","xalqaro":"Laryngeal cancer (laryngeal squamous cell carcinoma)","kod":{"icd10":"C32","icd11":"2C23"},"qisqa":"Hiqildoqning xavfli o'smasi, 95% ga yaqini yassi hujayrali karsinoma. Asosiy sababi — chekish va alkogol. Ovoz burmalari saratoni erta ovoz bo'g'iqligi bilan namoyon bo'ladi va erta bosqichda yaxshi davolanadi.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["ovoz-boguqligi","boyin-tuguni","yutish-qiyinligi"],"qoshimcha":["yutish-ogriqli","quloq-ogrigi","qon-tupurish","stridor","nafas-qisishi","yotal","vazn-yoqotish","tomoqda-yot-jism","ogiz-hidi","tomoq-ogrigi"],"rasm":"img/lor/larynx-ca-scopic.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"homila-tushishi","soha":"ginekologiya","nom":"Homila tushishi (erta homiladorlik yo'qotilishi)","xalqaro":"Miscarriage (early pregnancy loss)","kod":{"icd10":"O03","icd11":"JA00.0"},"qisqa":"Homiladorlikning hayotchanlikdan oldin o'z-o'zidan to'xtashi — tan olingan homiladorliklarning ~15% ida; dunyoda yiliga 23 mln holat. Qindan qon ketish va qorin pasti og'rig'i bilan. Ko'pincha embriondagi xromosoma nuqsonlari sabab — ayolning aybi emas. Kuzatuv, dori (misoprostol) yoki jarrohlik bilan boshqariladi; ruhiy yordam muhim.","guruh":"homiladorlik","shoshilinch":false,"asosiy":["homiladorlikda-qon-ketish","homiladorlik-holati"],"qoshimcha":["qorin-pasti-ogrigi","bel-ogrigi","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/article-figures-life/implantation.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"giperemezis","soha":"ginekologiya","nom":"Homiladorlikning og'ir qusishi (giperemezis gravidarum)","xalqaro":"Hyperemesis gravidarum","kod":{"icd10":"O21","icd11":"JA60"},"qisqa":"Homiladorlikdagi ko'ngil aynishi va qusishning og'ir shakli: to'xtovsiz qusish, vaznning ≥5% kamayishi, suvsizlanish va elektrolit buzilishlari. Homiladorlikda erta yotqizishning yetakchi sababi. Ayolni jismoniy va ruhiy jihatdan juda holdan toydiradi — \"o'tib ketadi\" deb e'tiborsiz qoldirish xavfli. Davo: suyuqlik, antiemetiklar, B1 vitamini.","guruh":"homiladorlik","shoshilinch":false,"asosiy":["homiladorlik-qusishi","homiladorlik-holati"],"qoshimcha":["qusish","kongil-aynishi","vazn-yoqotish","holsizlik","chanqoq","bosh-aylanishi-turganda","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/gin/giperemezis.jpg","dorilar":["doksilamin-piridoksin"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"akne","soha":"dermatologiya","nom":"Husnbuzar (akne)","xalqaro":"Acne vulgaris","kod":{"icd10":"L70","icd11":"ED80"},"qisqa":"Yog' bezi va soch follikulasining surunkali yallig'lanishi: komedonlar (qora va oq nuqtalar), papulalar, yiringchalar va tugunlar — yuz, ko'krak va orqada. Asosan o'smirlarda, lekin kattalarda ham. Davolanmasa chandiq va pigment dog'lari qoldiradi. Samarali davolar: benzoil peroksid, mahalliy retinoidlar, antibiotiklar va og'ir holatda izotretinoin.","guruh":"yalliglanish","shoshilinch":false,"asosiy":["husnbuzar"],"qoshimcha":["teri-yiringi","qoramtir-doglar","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/derm/komedonlar.jpg","dorilar":["benzoil-peroksid","adapalen","doksitsiklin","izotretinoin"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"idiopatik-intrakranial-gipertenziya","soha":"nevrologiya","nom":"Idiopatik intrakranial gipertenziya (miya psevdo-o'smasi)","xalqaro":"Idiopathic intracranial hypertension","kod":{"icd10":"G93.2","icd11":"8D60.Y"},"qisqa":"Sababi aniq bo'lmagan kalla ichi bosimining oshishi: ko'pincha ortiqcha vaznli yosh ayollarda. Bosh og'rig'i, ko'rishning vaqtincha qorong'ilashuvi, quloqda pulsatsiyali shovqin, ikki ko'rish; ko'z tubida disk dimlanishi. Asosiy xavf — doimiy ko'rish yo'qolishi.","guruh":"bosh-ogrigi","shoshilinch":false,"asosiy":["bosh-ogrigi","korish-buzilishi"],"qoshimcha":["pulsatsiyali-shovqin","ikki-korish","kongil-aynishi","vazn-ortishi"],"rasm":"img/nevro/papilledema.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","oftalmolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"idiopatik-opka-fibrozi","soha":"pulmonologiya","nom":"Idiopatik o'pka fibrozi","xalqaro":"Idiopathic pulmonary fibrosis","kod":{"icd10":"J84.1","icd11":"CB03.4"},"qisqa":"Sababi noma'lum, surunkali, zo'rayib boruvchi fibrozlovchi interstitsial o'pka kasalligi; asosan 60 yoshdan oshgan, ko'pincha chekkan erkaklarda. Asta-sekin kuchayuvchi hansirash, quruq yo'tal, o'pka asosida \"velkro\" krepitatsiyasi, barmoqlar \"baraban tayoqchasi\". KT da odatiy interstitsial pnevmoniya (UIP) belgilari. Antifibrotik dorilar (nintedanib, pirfenidon) zo'rayishni sekinlashtiradi.","guruh":"interstitsial","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","uzoq-yotal"],"qoshimcha":["barmoq-tayoqcha","holsizlik","vazn-yoqotish","sianoz"],"rasm":"img/pulm/barmoq-tayoqcha.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"iga-nefropatiya","soha":"urologiya","nom":"IgA nefropatiya (Berje kasalligi)","xalqaro":"IgA nephropathy (Berger disease)","kod":{"icd10":"N02.8","icd11":"MF8Y"},"qisqa":"Dunyodagi eng ko'p uchraydigan birlamchi glomerulonefrit: buyrak koptokchalarida IgA immun komplekslari to'planadi. Odatda yosh kattalarda; tomoq infeksiyasidan 1–2 kun keyin siydikning \"kola\" rangiga kirishi yoki tasodifan topilgan mikrogematuriya va proteinuriya. Bemorlarning 20–50% ida 20 yil ichida buyrak yetishmovchiligi rivojlanadi. Davo: qon bosimi nazorati, AAF ingibitori/ARB, SGLT2 ingibitori; yuqori xavfda immunosupressiya.","guruh":"nefro","shoshilinch":false,"asosiy":["siydikda-qon","kopikli-siydik"],"qoshimcha":["qon-bosimi-yuqori","shishlar","tomoq-ogrigi","bel-ogrigi","holsizlik"],"rasm":"img/uro/gematuriya-manba.png","dorilar":["paratsetamol","losartan","dapagliflozin"],"shifokor":{"mutaxassis":["nefrolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"iga-vaskuliti","soha":"revmatologiya","nom":"IgA vaskuliti (Shonlein–Genox purpurasi)","xalqaro":"IgA vasculitis (Henoch–Schönlein purpura)","kod":{"icd10":"D69.0","icd11":"4A44.92"},"qisqa":"Bolalarda eng ko'p uchraydigan tizimli vaskulit: odatda shamollashdan keyin oyoq va dumbada bo'rtib turuvchi qizil-binafsha purpura, bo'g'im og'rig'i va shishi, qorin og'rig'i, ba'zan siydikda qon (nefrit). Ko'pincha o'z-o'zidan o'tadi; davo — og'riqsizlantirish va kuzatuv; buyrak zararlanishini oylab kuzatish shart.","guruh":"vaskulit","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-purpura","bogim-ogrigi"],"qoshimcha":["qorin-ogrigi","bogim-shishi","siydikda-qon","kopikli-siydik","najasda-qon","qusish","shishlar","yaqinda-orvi"],"rasm":"img/rev/purpura-bola.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","prednizolon","lizinopril"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","revmatolog","nefrolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"ijtimoiy-tashvish-buzilishi","soha":"psixiatriya","nom":"Ijtimoiy tashvish buzilishi (ijtimoiy fobiya)","xalqaro":"Social anxiety disorder","kod":{"icd10":"F40.1","icd11":"6B04"},"qisqa":"Boshqalar oldida gapirish, tanishish yoki baholanish vaziyatlarida kuchli qo'rquv va uyat hissi. Odam qizarib ketish, titrash yoki \"sharmanda bo'lish\"dan qo'rqib bunday vaziyatlardan qochadi. Bu uyatchanlikdan kuchliroq va o'qish, ish va shaxsiy hayotni cheklaydi — davolanadi.","guruh":"tashvish","shoshilinch":false,"asosiy":["tashvish-xavotir","vaziyatdan-qochish"],"qoshimcha":["yurak-urishi","terlash","titroq","yuz-qizarishi","kongil-aynishi","ijtimoiy-yakkalanish","uyquga-ketolmaslik","ichkilikka-ruju"],"rasm":"img/psix/kbt-sikl.png","dorilar":["sertralin","venlafaksin","essitalopram"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"immun-trombotsitopeniya","soha":"gematologiya","nom":"Immun trombotsitopeniya (ITP)","xalqaro":"Immune thrombocytopenia","kod":{"icd10":"D69.3","icd11":"3B64.10"},"qisqa":"Trombotsitlarga qarshi autoantitanalar tufayli ularning kamayishi (<100×10⁹/l): terida nuqtali toshma (petexiya), ko'karishlar, milk va burun qonashi, ko'p hayz. Bolalarda ko'pincha virusli infeksiyadan keyin, o'z-o'zidan o'tadi; kattalarda ko'pincha surunkali. Tashxis — boshqa sabablar istisno qilingach. Davo qon ketish va trombotsitlar darajasiga qarab: kuzatuv, kortikosteroidlar, immunoglobulin, trombopoetin agonistlari, rituksimab.","guruh":"gemostaz","shoshilinch":false,"asosiy":["petexiya","kokarishlar"],"qoshimcha":["milk-qonashi","burun-qonashi","kop-hayz","uzoq-qon-ketish","holsizlik","siydikda-qon","najasda-qon"],"rasm":"img/gem/petexiya.jpg","dorilar":["paratsetamol","prednizolon","immunoglobulin","eltrombopag","rituksimab"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog","pediatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"immunoterapiya-va-nishonli-davo","soha":"onkologiya","nom":"Immunoterapiya va nishonli davo","xalqaro":"Cancer immunotherapy and targeted therapy","kod":{"icd10":"Z51.1","icd11":"QB97"},"qisqa":"Immunoterapiya immun tizimining o'smaga qarshi javobini kuchaytiradi. Nishonli davo esa o'smaning o'sishiga xizmat qiluvchi muayyan oqsil yoki molekulyar yo'lga ta'sir qiladi; tanlov o'sma turiga va biomarkerlarga bog'liq.","guruh":"umumiy","shoshilinch":false,"asosiy":["saraton-anamnezi","kimyoterapiya-davrida"],"qoshimcha":["ich-ketishi","nafas-qisishi","teri-toshmasi","holsizlik"],"rasm":"img/onko/pd1.webp","dorilar":["pembrolizumab"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"impetigo","soha":"dermatologiya","nom":"Impetigo","xalqaro":"Impetigo","kod":{"icd10":"L01","icd11":"1B72"},"qisqa":"Terining yuzaki, juda yuqumli bakterial infeksiyasi (A guruh streptokokki va tilla rang stafilokokk), asosan 2–5 yoshli bolalarda: qizil dog'lar pufakchaga aylanib yoriladi va asal rangli qasmoqlar hosil qiladi. Yengil holatda mupirotsin malhami, keng tarqalganda og'iz orqali antibiotik bilan davolanadi.","guruh":"bakterial","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-qasmoqlari","teri-toshmasi"],"qoshimcha":["teri-pufakchalari","teri-qichishi","boyin-limfa"],"rasm":"img/derm/impetigo.jpg","dorilar":["mupirotsin","sefaleksin"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","oilaviy","dermatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"infeksion-endokardit","soha":"kardiologiya","nom":"Infeksion endokardit","xalqaro":"Infective endocarditis","kod":{"icd10":"I33.0","icd11":"BB40"},"qisqa":"Yurak klapanlari yoki endokard, protez klapan va yurak ichidagi qurilmalarning mikrob (ko'pincha stafilokokk, streptokokk, enterokokk) infeksiyasi va vegetatsiyalar hosil bo'lishi. Isitma, yangi shovqin, emboliyalar va teri belgilari. Tashxis: qayta-qayta qon ekmasi va exokardiografiya (Dyuk mezonlari). Davo: uzoq muddatli vena ichiga antibiotiklar, ko'pincha jarrohlik; o'lim yuqori.","guruh":"yallig","shoshilinch":true,"asosiy":["isitma","holsizlik"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","vazn-yoqotish","terlash","bogim-ogrigi","teri-toshmasi","bosh-ogrigi","kokrak-ogrigi"],"rasm":"img/kard/janeway.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog","infeksionist","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"infeksion-mononukleoz","soha":"lor","nom":"Infeksion mononukleoz","xalqaro":"Infectious mononucleosis (glandular fever)","kod":{"icd10":"B27.0","icd11":"1D81"},"qisqa":"Asosan Epshteyn-Barr virusi chaqiradigan o'tkir infeksiya: isitma, karashli tonzillofaringit, bo'yin limfa tugunlari kattalashuvi va kuchli holsizlik. Ko'pincha o'smir va yoshlarda. Antibiotik kerak emas; amoksitsillin toshma chiqarishi mumkin.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["tomoq-ogrigi","isitma","boyin-limfa","holsizlik","bodomcha-karashi"],"qoshimcha":["bodomcha-kattalashuvi","yutish-ogriqli","bosh-ogrigi","teri-toshmasi","dimogdan-gapirish","ogiz-hidi","kongil-aynishi"],"rasm":"img/lor/mono-tonsils.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","infeksionist","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"invaginatsiya","soha":"pediatriya","nom":"Invaginatsiya (ichak invaginatsiyasi)","xalqaro":"Intussusception","kod":{"icd10":"K56.1","icd11":"DA91.0"},"qisqa":"Ichakning bir qismi qo'shnisining ichiga \"teleskop\"dek kirib, tutilish chaqiradi. Asosan 6–18 oylik bolalarda: to'satdan xurujsimon kuchli qorin og'rig'i (bola chinqirib oyoqlarini tortadi, keyin tinchiydi), qusish, keyinchalik \"smorodina murabbosi\"dek qonli shilliq najas. Shoshilinch: ultratovush va havo/suyuqlik bilan klizma bilan to'g'irlanadi.","guruh":"nafas-hazm","shoshilinch":true,"asosiy":["qorin-ogrigi","qusish","najasda-qon"],"qoshimcha":["chaqaloq-yigisi","holsizlik","qorin-dam","isitma"],"rasm":"img/ped/invaginatsiya-sxema.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","bolalar-jarrohi"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"irsiy-angioshish","soha":"allergologiya","nom":"Irsiy angioshish","xalqaro":"Hereditary angioedema (C1-inhibitor deficiency)","kod":{"icd10":"D84.1","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Irsiy angioshish — C1-ingibitor oqsilining yetishmovchiligi tufayli takrorlanuvchi, qichishmaydigan shish xurujlari bilan kechadigan irsiy kasallik. Antigistamin va gormon yordam bermaydi. Til yoki tomoq shishsa — 103 chaqiring.","guruh":"immun","shoshilinch":true,"asosiy":["lab-til-shishi","qorin-ogrigi"],"qoshimcha":["tomoq-qisilishi","nafas-qisishi","qusish","shishlar"],"rasm":"img/expansion/hae-qol.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["allergolog","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"irsiy-saraton-sindromlari","soha":"onkologiya","nom":"Irsiy saraton sindromlari","xalqaro":"Hereditary cancer syndromes","kod":{"icd10":"Z15.0","icd11":"QA31 / QC61"},"qisqa":"Irsiy saraton sindromida tug'ma gen varianti muayyan o'smalar xavfini oshiradi. Bu saraton albatta rivojlanadi degani emas; genetik maslahat va shaxsiy kuzatuv rejasi xavfni boshqarishga yordam beradi.","guruh":"umumiy","shoshilinch":false,"asosiy":["saraton-anamnezi"],"qoshimcha":["osma-tuguni","najasda-qon","hayzlararo-qon-ketish"],"rasm":"img/onko/onkogen.jpg","dorilar":["pembrolizumab"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"ishemik-insult","soha":"nevrologiya","nom":"Ishemik insult (miya infarkti)","xalqaro":"Ischemic stroke","kod":{"icd10":"I63","icd11":"8B11"},"qisqa":"Miya arteriyasining tromb yoki embol bilan to'satdan yopilishi natijasida miya to'qimasining nobud bo'lishi. Insultlarning eng ko'p turi. To'satdan yuz qiyshayishi, bir tomonda qo'l-oyoq kuchsizligi, nutq buzilishi — darhol 103: tromboliz va trombektomiya faqat dastlabki soatlarda samarali.","guruh":"qon-tomir","shoshilinch":true,"asosiy":["bir-tomon-kuchsizligi","nutq-buzilishi","yuz-uvishishi"],"qoshimcha":["korish-buzilishi","ikki-korish","muvozanat-buzilishi","bosh-aylanishi","yutish-qiyinligi","chalkashlik","bosh-ogrigi","qon-bosimi-yuqori"],"rasm":"img/nevro/insult-blausen.png","dorilar":["alteplaza","aspirin","klopidogrel","atorvastatin","apiksaban"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","nevrolog","reabilitolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"ich-terlama","soha":"infeksion","nom":"Ich terlama (qorin tifi)","xalqaro":"Typhoid (enteric) fever","kod":{"icd10":"A01.0","icd11":"1A07"},"qisqa":"Salmonella Typhi chaqiradigan, ifloslangan suv va ovqat orqali yuqadigan tizimli infeksiya. Asta kuchayib boruvchi uzoq isitma, holsizlik, bosh og'rig'i, qorin og'rig'i, qabziyat yoki ich ketishi. Davolanmasa ichak teshilishi va qon ketishiga olib keladi. Antibiotik bilan davolanadi, lekin rezistentlik tez o'smoqda.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["uzoq-isitma","qorin-ogrigi"],"qoshimcha":["isitma","holsizlik","bosh-ogrigi","qabziyat","ich-ketishi","kongil-aynishi","sayohat-tropik","teri-toshmasi","taloq-kattalashuvi"],"rasm":"img/inf/typhi-gram.jpg","dorilar":["paratsetamol","ors","seftriakson","azitromitsin","siprofloksatsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"ichak-tasirlanish-sindromi","soha":"gastroenterologiya","nom":"Ichak ta'sirlanish sindromi","xalqaro":"Irritable bowel syndrome (IBS)","kod":{"icd10":"K58","icd11":"DD91.0"},"qisqa":"Najas shakli yoki chastotasi o'zgarishi bilan bog'liq takroriy qorin og'rig'i bilan kechadigan surunkali funksional (ichak-miya o'zaro ta'siri) kasallik; har qanday vaqtda aholining 5–10% ida uchraydi. Tashxis Rim IV mezonlari asosida, ijobiy strategiya bilan qo'yiladi. Davo: bemorga tushuntirish, past FODMAP parhezi, eruvchan tola, spazmolitiklar, kerak bo'lsa neyromodulyatorlar va ichakka yo'naltirilgan psixoterapiya.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["qorin-ogrigi","ich-ketishi","qabziyat","qorin-dam"],"qoshimcha":["kayfiyat-tushkunligi","holsizlik","kongil-aynishi","erta-toyish"],"rasm":"img/gastro/ichak-tasirlanish-sindromi-2.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","gastroenterolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"jag-osteomieliti","soha":"stomatologiya","nom":"Jag' osteomieliti (odontogen osteomielit)","xalqaro":"Osteomyelitis of the jaw","kod":{"icd10":"M27.2","icd11":"DA06.0"},"qisqa":"Jag' suyagi va suyak ko'migining infeksion yallig'lanishi, ko'pincha tish infeksiyasi, tish olib tashlash yoki jag' sinishidan keyin. Pastki jag'da ko'proq. Og'riq, shish, tishlar qimirlashi, oqmalar va lab uvishishi bilan kechadi; uzoq antibiotik davosi va nekrotik suyakni olib tashlash talab qilinadi.","guruh":"jag","shoshilinch":true,"asosiy":["jag-shishi","tish-ogrigi","isitma"],"qoshimcha":["tish-qimirlashi","milk-yiring","yuz-uvishishi","trizm","boyin-limfa","holsizlik","ogiz-hidi","jag-suyagi-ochilishi"],"rasm":"img/stom/jag-osteomieliti-2.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["yuz-jag-jarrohi","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"odontogen-kistalar","soha":"stomatologiya","nom":"Jag'larning odontogen kistalari","xalqaro":"Odontogenic cysts of the jaws (radicular, dentigerous, odontogenic keratocyst)","kod":{"icd10":"K04.8, K09.0","icd11":"DA09.8 (radikulyar)"},"qisqa":"Tish hosil qiluvchi epiteliy qoldiqlaridan jag' suyagida rivojlanadigan, suyuqlik bilan to'lgan bo'shliqlar. Eng ko'pi — o'lik tish ildizi uchidagi radikulyar kista va chiqmagan tish tojini o'rab olgan follikulyar kista. Ko'pincha simptomsiz, rentgenda tasodifan aniqlanadi; davolash — jarrohlik.","guruh":"jag","shoshilinch":false,"asosiy":["jag-shishi"],"qoshimcha":["tish-qimirlashi","tish-ogrigi","milk-yiring","yuz-uvishishi","tishlam-buzilishi"],"rasm":"img/stom/odontogen-kistalar-1.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","yuz-jag-jarrohi"],"qachon":"rejali"}},{"id":"jigar-sirrozi","soha":"gastroenterologiya","nom":"Jigar sirrozi va portal gipertenziya","xalqaro":"Liver cirrhosis; portal hypertension","kod":{"icd10":"K74.6, K76.6","icd11":"DB93.1"},"qisqa":"Uzoq davom etgan yallig'lanish natijasida sog'lom jigar to'qimasining fibroz va regenerativ tugunlar bilan almashinishi; portal gipertenziyaga olib keladi. Sabablari: alkogol, MASLD, gepatit B va C, autoimmun va xolestatik kasalliklar. Kompensatsiyalangan (belgisiz) bosqichdan dekompensatsiyaga (assit, varikoz qon ketish, ensefalopatiya, sariqlik) o'tadi. Davo: sababni bartaraf etish, asoratlarning oldini olish va davolash, kerak bo'lsa transplantatsiya.","guruh":"jigar","shoshilinch":false,"asosiy":["qorin-kattalashuvi","holsizlik","sariqlik"],"qoshimcha":["shishlar","qon-qusish","qora-najas","teri-qichishi","vazn-yoqotish","kunduzgi-uyquchanlik","burun-qonashi","milk-qonashi","ginekomastiya","qorin-ogrigi","isitma"],"rasm":"img/gastro/assit.png","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["gepatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"k-vitamini-tanqisligi","soha":"gematologiya","nom":"K vitamini tanqisligi bilan bog'liq qon ketish","xalqaro":"Vitamin K deficiency bleeding","kod":{"icd10":"D68.4","icd11":"5B59"},"qisqa":"K vitamini qon ivish omillari (II, VII, IX, X) sintezi uchun zarur. Tanqisligi chaqaloqlarda (zaxiralari kam, ona suti kam) va kattalarda (malabsorbsiya, jigar kasalligi, uzoq antibiotiklar, varfarin dozasi oshib ketishi) qon ketishga olib keladi: ko'karishlar, milk va burun qonashi, chaqaloqlarda kindik va miyaga qon quyilish. Har bir yangi tug'ilganga K vitamini profilaktikasi.","guruh":"gemostaz","shoshilinch":false,"asosiy":["uzoq-qon-ketish","kokarishlar"],"qoshimcha":["burun-qonashi","milk-qonashi","najasda-qon","qora-najas","siydikda-qon","qusish","chaqaloq-yigisi"],"rasm":"img/article-figures-micro/clotting.jpg","dorilar":["fitomenadion"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","gematolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"psevdopodagra","soha":"revmatologiya","nom":"Kalsiy pirofosfat kristallari kasalligi (psevdopodagra)","xalqaro":"Calcium pyrophosphate deposition disease (pseudogout)","kod":{"icd10":"M11.2","icd11":"FA26"},"qisqa":"Bo'g'im tog'ayi va to'qimalarida kalsiy pirofosfat kristallari to'planishi — yallig'lanishli artritning uchinchi eng ko'p uchraydigan turi, asosan keksalarda. Ko'rinishlari: belgisiz xondrokalsinoz, osteoartrit bilan birga, podagraga o'xshash o'tkir xuruj (ko'pincha tizza, bilak) yoki surunkali poliartrit. Xuruj NYaQV, kolxitsin, bo'g'im ichiga glyukokortikoid bilan davolanadi; kristallarni eritadigan dori yo'q.","guruh":"kristall","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-qizarishi","bogim-shishi"],"qoshimcha":["bogim-ogrigi","isitma","ertalabki-qotishlik","yelka-son-qotishligi"],"rasm":"img/rev/kppd-kristall.jpg","dorilar":["naproksen","ibuprofen","paratsetamol","kolxitsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"karpal-kanal-sindromi","soha":"nevrologiya","nom":"Karpal kanal sindromi","xalqaro":"Carpal tunnel syndrome","kod":{"icd10":"G56.0","icd11":"8C10.0"},"qisqa":"Bilakdagi karpal kanalda o'rta nervning siqilishi: bosh, ko'rsatkich va o'rta barmoqlarda uvishish va og'riq, ayniqsa kechasi; keyinchalik bosh barmoq asosi mushaklari ozadi. Eng ko'p uchraydigan tunnel nevropatiyasi.","guruh":"nerv-mushak","shoshilinch":false,"asosiy":["qol-uvishishi"],"qoshimcha":["mushak-kuchsizligi","qol-oyoq-kattalashuvi"],"rasm":"img/nevro/karpal-kanal.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","travmatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"kasbiy-astma","soha":"allergologiya","nom":"Kasbiy astma","xalqaro":"Occupational asthma","kod":{"icd10":"J45.0","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Kasbiy astma — ish joyidagi modda ta'sirida yuzaga keladigan astma. Uning asosiy belgisi: belgilar ish kunlarida kuchayadi, dam olish kunlari va ta'tilda yengillashadi. Erta aniqlansa va ta'sir to'xtatilsa, to'liq tuzalish mumkin.","guruh":"immun","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","xirillash"],"qoshimcha":["yotal","kokrak-ogrigi","burun-bitishi","koz-qichishi","aksirish"],"rasm":"img/pulm/nafas-tizimi.png","dorilar":["salbutamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","allergolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"katarakta","soha":"oftalmologiya","nom":"Katarakta","xalqaro":"Cataract","kod":{"icd10":"H25, H26","icd11":"9B10.0"},"qisqa":"Ko'z gavharining xiralashuvi: asta-sekin og'riqsiz xira ko'rish, chiroqlardan qamashish, ranglar xiralashuvi, kechasi yomon ko'rish. Dunyoda qaytar ko'rlikning birinchi sababi. Yagona davo — gavharni sun'iy linza bilan almashtirish operatsiyasi.","guruh":"gavhar","shoshilinch":false,"asosiy":["korish-buzilishi"],"qoshimcha":["tungi-korish-pasayishi","ikki-korish","uzoqni-korolmaslik"],"rasm":"img/oft/katarakta-sxema.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"kattalarda-nefrotik-sindrom","soha":"urologiya","nom":"Kattalarda nefrotik sindrom","xalqaro":"Nephrotic syndrome in adults","kod":{"icd10":"N04","icd11":"GB41"},"qisqa":"Siydik bilan ko'p oqsil yo'qotilishi (sutkasiga ≥3 g), qonda albumin kamayishi, shishlar va xolesterin oshishi. Kattalarda asosiy sabablar — membranoz nefropatiya, fokal segmentar glomeruloskleroz, minimal o'zgarishlar kasalligi, diabet, amiloidoz, lupus. Xavfli asoratlar — tromboz va infeksiyalar. Tashxis ko'pincha biopsiya bilan; davo sababga qarab (immunosupressiya), shuningdek diuretik, AAF ingibitori/ARB, statin. Bolalardagi nefrotik sindrom alohida maqolada.","guruh":"nefro","shoshilinch":false,"asosiy":["shishlar","kopikli-siydik"],"qoshimcha":["qovoq-shishi","vazn-ortishi","holsizlik","nafas-qisishi","qorin-kattalashuvi","bir-oyoq-shishi","siydik-kamayishi"],"rasm":"img/uro/shish.jpg","dorilar":["furosemid","losartan","atorvastatin","prednizolon"],"shifokor":{"mutaxassis":["nefrolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"kattalarda-temir-tanqisligi-anemiyasi","soha":"gematologiya","nom":"Kattalarda temir tanqisligi anemiyasi","xalqaro":"Iron deficiency anaemia in adults","kod":{"icd10":"D50","icd11":"3A00"},"qisqa":"Organizmda temir zaxirasi tugashi tufayli gemoglobin kamayishi — dunyodagi eng keng tarqalgan anemiya, ayniqsa reproduktiv yoshdagi ayollar va homiladorlarda. Belgilari: holsizlik, rangparlik, hansirash, yurak urishi, soch to'kilishi, mo'rt tirnoqlar, muz yoki loy yeyish istagi. Sababi albatta aniqlanishi kerak: ko'p hayz, oshqozon-ichakdan yashirin qon ketish (erkaklar va menopauzadagi ayollarda — saraton istisno qilinadi), seliakiya, parhez. Davo — og'iz orqali temir, kerak bo'lsa vena ichiga temir.","guruh":"anemiya","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","rangparlik"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","yurak-urishi","bosh-aylanishi","soch-tokilishi","tirnoq-ozgarishi","pika","til-silliqlashuvi","lab-burchagi-yorigi","kop-hayz","qora-najas","oyoq-bezovtaligi"],"rasm":"img/gem/gemopoez.png","dorilar":["temir-sulfat","temir-karboksimaltoza","foliy-kislota"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","gematolog","gastroenterolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"kavasaki-kasalligi","soha":"pediatriya","nom":"Kavasaki kasalligi","xalqaro":"Kawasaki disease (mucocutaneous lymph node syndrome)","kod":{"icd10":"M30.3","icd11":"4A44.5"},"qisqa":"Asosan 5 yoshgacha bolalarda uchraydigan o'tkir vaskulit: 5 kundan ortiq isitma, ko'z qizarishi, qizil yorilgan lablar va \"qulupnay til\", toshma, qo'l-oyoq shishi va bo'yin limfa tugunining kattalashuvi. Davolanmasa ~25% bolada toj tomir anevrizmalari rivojlanadi. Vena ichiga immunoglobulin va aspirin bilan erta davolash yurakni himoya qiladi.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":true,"asosiy":["isitma","teri-toshmasi","koz-qizarishi"],"qoshimcha":["boyin-limfa","lab-burchagi-yorigi","bezovtalik-bola","shishlar","qorin-ogrigi","ich-ketishi","bogim-ogrigi"],"rasm":"img/ped/kavasaki-sxema.png","dorilar":["paratsetamol","immunoglobulin","aspirin"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","kardiolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"kimyoterapiya","soha":"onkologiya","nom":"Kimyoterapiya","xalqaro":"Cancer chemotherapy","kod":{"icd10":"Z51.1","icd11":"QB97"},"qisqa":"Kimyoterapiya — tez bo'linadigan hujayralarni nobud qiluvchi dorilar bilan davolash. U o'sma hujayralariga ham, suyak ko'migi, ichak shilliq qavati va soch follikulalariga ham ta'sir qiladi — yon ta'sirlarning asosiy qismi shundan kelib chiqadi.","guruh":"umumiy","shoshilinch":false,"asosiy":["kimyoterapiya-davrida"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qusish-toxtamaydigan","saraton-charchogi","isitma","ishtaha-yoqolishi"],"rasm":"img/onko/hujayra-bolinishi.jpg","dorilar":["ondansetron","aprepitant","deksametazon","olanzapin","metoklopramid","filgrastim","sisplatin","allopurinol"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"kimyoterapiyadan-kongil-aynishi","soha":"onkologiya","nom":"Kimyoterapiyadan ko'ngil aynishi va qusish","xalqaro":"Chemotherapy-induced nausea and vomiting","kod":{"icd10":"R11","icd11":"MD90"},"qisqa":"Kimyoterapiyaga bog'liq ko'ngil aynishi va qusish davolashning o'tkir yoki kechikkan nojo'ya ta'siridir. Profilaktika dorilari qusish boshlanishidan oldin, kimyoterapiya sxemasining xavfiga mos beriladi.","guruh":"qollab","shoshilinch":false,"asosiy":["kimyoterapiya-davrida","qusish-toxtamaydigan"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qusish","siydik-kamayishi"],"rasm":"img/onko/ondansetron.jpg","dorilar":["ors","ondansetron","aprepitant","olanzapin"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"kistoz-fibroz","soha":"pulmonologiya","nom":"Kistoz fibroz (mukovistsidoz)","xalqaro":"Cystic fibrosis","kod":{"icd10":"E84","icd11":"CA25"},"qisqa":"CFTR genining autosom-retsessiv mutatsiyalari tufayli xlor kanalining buzilishi bilan kechadigan ko'p a'zoli irsiy kasallik: quyuq shilliq bronxlarni to'sib surunkali infeksiya va bronxoektaz, me'da osti bezi yetishmovchiligi, o'sishning sekinlashuvi, mekonial ileus, erkaklar bepushtligi. Tashxis: neonatal skrining va ter testi. CFTR modulyatorlari (elexakaftor/tezakaftor/ivakaftor) kasallik kechishini tubdan o'zgartirdi.","guruh":"obstruktiv","shoshilinch":false,"asosiy":["balgam","uzoq-yotal"],"qoshimcha":["vazn-yoqotish","ich-ketishi","boy-pastligi","chaqaloq-ovqatlanish","barmoq-tayoqcha","nafas-qisishi","burun-bitishi","bepushtlik","qon-tupurish"],"rasm":"img/pulm/kistoz-fibroz-sxema.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","pediatr","gastroenterolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"tos-azolari-prolapsi","soha":"ginekologiya","nom":"Kichik tos a'zolari tushishi (prolaps)","xalqaro":"Pelvic organ prolapse","kod":{"icd10":"N81","icd11":"GC40"},"qisqa":"Tos tubi mushaklari va boylamlari zaiflashib, qin devorlari, bachadon, siydik pufagi yoki to'g'ri ichakning qinga yoki undan tashqariga tushishi. Ko'p tug'ruq, keksalik, semizlik va surunkali zo'riqish bilan bog'liq. Belgilari: qindan bo'rtma, og'irlik hissi, siyish va ich kelishi qiyinligi. Davo: tos tubi mashqlari, pessariy, operatsiya.","guruh":"tuzilma","shoshilinch":false,"asosiy":["qin-tushishi"],"qoshimcha":["siydik-tutolmaslik","kop-siyish","qabziyat","bel-ogrigi","jinsiy-aloqada-ogriq"],"rasm":"img/gin/anatomiya.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","urolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"kichik-tos-yalliglanishi","soha":"ginekologiya","nom":"Kichik tos a'zolari yallig'lanish kasalligi","xalqaro":"Pelvic inflammatory disease","kod":{"icd10":"N70–N73","icd11":"GA05"},"qisqa":"Bachadon, bachadon naylari va tuxumdonlarning yuqoriga ko'tarilgan infeksiyasi, asosan xlamidiya va gonoreyadan. Qorin pasti og'rig'i, ajralma, isitma, jinsiy aloqada og'riq. Davolanmasa yoki kech davolansa bepushtlik, ektopik homiladorlik va surunkali tos og'rig'iga olib keladi. Antibiotiklar erta boshlanishi kerak.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["qorin-pasti-ogrigi","qin-ajralmasi"],"qoshimcha":["isitma","jinsiy-aloqada-ogriq","hayzlararo-qon-ketish","siyganda-achishish","kongil-aynishi"],"rasm":"img/gin/ktyk.png","dorilar":["ibuprofen","seftriakson","doksitsiklin","metronidazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"klaster-bosh-ogrigi","soha":"nevrologiya","nom":"Klaster (to'dali) bosh og'rig'i","xalqaro":"Cluster headache","kod":{"icd10":"G44.0","icd11":"8A82"},"qisqa":"Bir ko'z atrofida juda kuchli, qisqa (15–180 daqiqa) xurujlar: shu tomonda ko'z yoshlanishi, qizarishi, burun bitishi yoki oqishi, qovoq tushishi; bemor joyida tura olmaydi. Xurujlar haftalar-oylar davom etuvchi \"to'da\" davrlarida, ko'pincha tunda bir xil soatda keladi. Ko'proq chekuvchi erkaklarda.","guruh":"bosh-ogrigi","shoshilinch":false,"asosiy":["bosh-ogrigi","yuz-ogrigi"],"qoshimcha":["koz-qichishi","burun-oqishi","burun-bitishi","qovoq-tushishi"],"rasm":"img/nevro/bosh-ogriq-turlari.png","dorilar":["sumatriptan"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"kolorektal-saraton","soha":"gastroenterologiya","nom":"Kolorektal saraton","xalqaro":"Colorectal cancer","kod":{"icd10":"C18–C20","icd11":"2B90–2B92"},"qisqa":"Yo'g'on va to'g'ri ichakning xavfli o'smasi (asosan adenokarsinoma), odatda adenomatoz polipdan rivojlanadi. Dunyoda uchinchi eng ko'p uchraydigan saraton va saraton o'limining ikkinchi sababi. Belgilari kech paydo bo'ladi: najasda qon, ich kelishi o'zgarishi, temir tanqisligi kamqonligi, ozish. Skrining (najasda yashirin qon testi, kolonoskopiya) erta aniqlash va o'limni kamaytirish imkonini beradi.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["najasda-qon","qabziyat","ich-ketishi"],"qoshimcha":["vazn-yoqotish","holsizlik","qorin-ogrigi","qorin-dam","qora-najas","qusish"],"rasm":"img/gastro/adenoma-histo.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"kontagioz-mollyusk","soha":"dermatologiya","nom":"Kontagioz mollyusk","xalqaro":"Molluscum contagiosum","kod":{"icd10":"B08.1","icd11":"1E76"},"qisqa":"Poksvirus chaqiradigan zararsiz teri infeksiyasi: teri rangidagi, yaltiroq, markazi botiq mayda gumbazsimon tugunchalar. Asosan bolalarda, shuningdek jinsiy yo'l bilan kattalarda. Ko'pincha 6–9 oyda o'z-o'zidan o'tadi; keng tarqalgan yoki asoratli holatlarda davolanadi.","guruh":"virusli","shoshilinch":false,"asosiy":["sogal"],"qoshimcha":["teri-tuguni","teri-qichishi","teri-toshmasi"],"rasm":"img/derm/mollyusk.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"kontakt-dermatit","soha":"dermatologiya","nom":"Kontakt dermatit (ta'sirlanish va allergik)","xalqaro":"Contact dermatitis (irritant and allergic)","kod":{"icd10":"L23–L25","icd11":"EK00, EK02"},"qisqa":"Teriga tegib turgan modda chaqiradigan ekzema: ta'sirlovchi (sovun, yuvish vositalari, suv, kimyoviy moddalar) yoki allergik (nikel, atir, rezina, o'simliklar, soch bo'yog'i). Tekkan joyda qizarish, qichishish, pufakchalar, quruqlik va yoriqlar. Asosiy davo — sababchi moddadan qochish va teri to'sig'ini tiklash.","guruh":"yalliglanish","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-qichishi","teri-toshmasi","teri-qizarishi"],"qoshimcha":["teri-pufakchalari","teri-qurishi","teri-kepaklanishi"],"rasm":"img/derm/kontakt-qol.jpg","dorilar":["gidrokortizon-krem","setirizin","klobetazol","prednizolon"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","allergolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"kriptorxizm","soha":"pediatriya","nom":"Kriptorxizm (tushmagan moyak)","xalqaro":"Cryptorchidism (undescended testis)","kod":{"icd10":"Q53","icd11":"LB52"},"qisqa":"Bir yoki ikkala moyakning yorg'oqda bo'lmasligi — o'g'il bolalar jinsiy a'zolarining eng ko'p uchraydigan tug'ma nuqsoni. Ko'pchiligi birinchi 3 oyda o'z-o'zidan tushadi; 6 oylikkacha tushmasa bolalar urologi/jarrohiga yo'llanadi va odatda 18 oylikkacha operatsiya (orxiopeksiya) qilinadi. Gormon davosi tavsiya etilmaydi.","guruh":"tugma","shoshilinch":false,"asosiy":["moyak-yorgoqda-yoq"],"qoshimcha":["qorin-ogrigi"],"rasm":"img/ped/kriptorxizm.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","bolalar-jarrohi","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"kron-kasalligi","soha":"gastroenterologiya","nom":"Kron kasalligi","xalqaro":"Crohn's disease","kod":{"icd10":"K50","icd11":"DD70"},"qisqa":"Oshqozon-ichak yo'lining istalgan qismini (ko'pincha terminal yonbosh ichak va proksimal yo'g'on ichak) segmentar, transmural zararlaydigan surunkali yallig'lanish kasalligi. Qorin og'rig'i, surunkali ich ketishi, ozish, perianal oqmalar; asoratlari — striktura, oqma, abssess. Tashxis: ileokolonoskopiya va biopsiya, KT/MR-enterografiya. Davo: kortikosteroidlar (induksiya), immunomodulyatorlar, biologik dorilar va kichik molekulalar, kerak bo'lsa jarrohlik.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["qorin-ogrigi","ich-ketishi","vazn-yoqotish"],"qoshimcha":["holsizlik","isitma","najasda-qon","ong-yonbosh-ogrigi","ogiz-yaralari","bogim-ogrigi","teri-toshmasi","qorin-dam","boy-pastligi"],"rasm":"img/gastro/kron-endoskopiya.jpg","dorilar":["paratsetamol","ors"],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"krup","soha":"lor","nom":"Krup (o'tkir stenozlovchi laringotraxeit)","xalqaro":"Croup (viral laryngotracheitis / laryngotracheobronchitis)","kod":{"icd10":"J05.0","icd11":"CA06.0"},"qisqa":"Kichik yoshdagi bolalarda virus chaqiradigan hiqildoq va traxeyaning yallig'lanishi: \"it hurishi\"ga o'xshash dag'al yo'tal, ovoz bo'g'iqligi va nafas olganda shovqin (stridor), ko'pincha kechasi kuchayadi. Bir doza deksametazon asosiy davo.","guruh":"tomoq","shoshilinch":true,"asosiy":["it-hurishi-yotal","stridor","ovoz-boguqligi"],"qoshimcha":["isitma","burun-oqishi","yaqinda-orvi","nafas-qisishi","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/lor/croup-steeple.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"kserostomiya","soha":"stomatologiya","nom":"Kserostomiya (og'iz qurishi) va so'lak bezlari gipofunksiyasi","xalqaro":"Xerostomia and salivary gland hypofunction","kod":{"icd10":"K11.7, R68.2","icd11":"DA02.1"},"qisqa":"Og'iz qurishi hissi — ko'pincha dorilar, bosh-bo'yin nur terapiyasi, Shegren sindromi yoki diabet tufayli so'lak kamayishidan. So'lak yetishmasa, tez karies, kandidoz, yutish va gapirish qiyinligi rivojlanadi. Davolash — sababni bartaraf etish, so'lakni rag'batlantirish va tishlarni himoya qilish.","guruh":"shilliq","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-qurishi"],"qoshimcha":["yutish-qiyinligi","ogiz-achishishi","ogiz-hidi","tish-kovagi","ogiz-oq-karash","lab-burchagi-yorigi","koz-qichishi"],"rasm":"img/stom/kserostomiya-2.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"kuydirgi","soha":"infeksion","nom":"Kuydirgi (siyborka)","xalqaro":"Anthrax","kod":{"icd10":"A22","icd11":"1B97"},"qisqa":"Bacillus anthracis chaqiradigan zoonoz; odamga kasal hayvon terisi, go'shti yoki junidan yuqadi. Eng ko'p shakli — teri kuydirgisi: og'riqsiz yara ustida qora qotgan qasmoq va atrofida shish. Nafas yo'li shakli juda og'ir. Erta antibiotik bilan teri shakli yaxshi davolanadi.","guruh":"bakterial","shoshilinch":true,"asosiy":["teri-yarasi","chorva-bilan-aloqa"],"qoshimcha":["isitma","teri-tuguni","limfa-kattalashuvi","holsizlik","nafas-qisishi","kokrak-ogrigi","qorin-ogrigi","qusish"],"rasm":"img/inf/anthracis-gram.jpg","dorilar":["doksitsiklin","siprofloksatsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","shoshilinch","dermatolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"kuyish-ogiz-sindromi","soha":"stomatologiya","nom":"Kuyish og'iz sindromi (glossodiniya)","xalqaro":"Burning mouth syndrome","kod":{"icd10":"K14.6","icd11":"DA0F.0"},"qisqa":"Og'iz shilliq qavati ko'rinishidan sog'lom bo'lgani holda uzoq davom etuvchi (3 oydan ortiq) achishish yoki kuyish hissi, ko'pincha tilda. Asosan menopauzadan keyingi ayollarda. Istisno tashxisi: avval kamqonlik, diabet, kandidoz, og'iz qurishi va dorilar tekshiriladi.","guruh":"shilliq","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-achishishi"],"qoshimcha":["ogiz-qurishi","holsizlik"],"rasm":"img/stom/kuyish-ogiz-sindromi-1.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","nevrolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"kushing-sindromi","soha":"endokrinologiya","nom":"Kushing sindromi va Kushing kasalligi","xalqaro":"Cushing syndrome; Cushing disease","kod":{"icd10":"E24","icd11":"5A70"},"qisqa":"Glyukokortikoidlarning uzoq muddat ortiqchaligi: markaziy semizlik, oysimon yuz, keng binafsha rang qorin chiziqlari, proksimal mushak kuchsizligi, gipertenziya, diabet va osteoporoz. Eng ko'p sababi — dori sifatida glyukokortikoidlar; endogen shakllardan — gipofiz AKTG adenomasi (Kushing kasalligi). Davo — sababni jarrohlik yo'li bilan bartaraf etish.","guruh":"buyrakusti","shoshilinch":false,"asosiy":["vazn-ortishi","oy-yuz","qorin-chiziqlari"],"qoshimcha":["qon-bosimi-yuqori","mushak-kuchsizligi","ortiqcha-tuk","husnbuzar","hayz-buzilishi","kayfiyat-tushkunligi","chanqoq","kop-siyish","suyak-ogrigi","yara-sekin-bitishi","libido-pasayishi","teri-qorayishi"],"rasm":"img/endo/kushing-tana.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"kokrak-saratoni","soha":"ginekologiya","nom":"Ko'krak (sut bezi) saratoni","xalqaro":"Breast cancer","kod":{"icd10":"C50","icd11":"2C60–2C6Z"},"qisqa":"Ayollarda eng ko'p uchraydigan saraton: 2024-yilda 2,4 mln yangi holat va 694 000 o'lim. Belgilari: ko'krakda og'riqsiz tugun, teri tortilishi yoki \"apelsin po'sti\", ko'krak uchidan qonli ajralma, qo'ltiq limfa tugunlari. Erta aniqlash (mammografiya) va to'liq davo bilan ko'pchilik ayollar tuzaladi.","guruh":"onko","shoshilinch":false,"asosiy":["kokrak-tuguni"],"qoshimcha":["boyin-limfa","vazn-yoqotish","suyak-ogrigi","holsizlik"],"rasm":"img/gin/mammogramma.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog","jarroh","ginekolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"kokyotal","soha":"pediatriya","nom":"Ko'kyo'tal","xalqaro":"Pertussis (whooping cough)","kod":{"icd10":"A37","icd11":"1C12"},"qisqa":"Bordetella pertussis bakteriyasi chaqiradigan juda yuqumli nafas yo'li infeksiyasi: oddiy shamollashdan keyin haftalab davom etuvchi xurujsimon yo'tal, xurujdan keyin xirillab nafas olish va qusish. 6 oygacha chaqaloqlarda nafas to'xtashi va o'limga olib kelishi mumkin. Davosi — makrolid (azitromitsin); himoyasi — emlash, homiladorlikda ham.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":true,"asosiy":["xurujsimon-yotal","yotal"],"qoshimcha":["qusish","uzoq-yotal","burun-oqishi","sianoz","isitma"],"rasm":"img/ped/kokyotal-bakteriya.jpg","dorilar":["azitromitsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","infeksionist"],"qachon":"tez"}},{"id":"kop-mieloma","soha":"gematologiya","nom":"Ko'p (multipl) mieloma","xalqaro":"Multiple myeloma","kod":{"icd10":"C90.0","icd11":"2A83.1"},"qisqa":"Ilikda plazmatik hujayralarning klonal ko'payishi va monoklonal immunoglobulin (M-oqsil) ishlab chiqarilishi. Odatda keksalarda. \"CRAB\" belgilari: qonda kalsiy oshishi (chanqoq, qabziyat, chalkashlik), buyrak yetishmovchiligi, anemiya, suyak og'rig'i va patologik sinishlar (ko'pincha bel). Zamonaviy dorilar (immunomodulyatorlar, proteasoma ingibitorlari, anti-CD38) omon qolishni sezilarli uzaytirgan.","guruh":"limfoma","shoshilinch":false,"asosiy":["suyak-ogrigi","holsizlik"],"qoshimcha":["bel-ogrigi","rangparlik","takroriy-infeksiya","chanqoq","qabziyat","chalkashlik","siydik-kamayishi","kopikli-siydik","vazn-yoqotish","oyoq-uvishishi"],"rasm":"img/gem/mieloma-plazma.jpg","dorilar":["paratsetamol","allopurinol","aspirin"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"kop-yeyish-buzilishi","soha":"psixiatriya","nom":"Ko'p yeyish (binge) buzilishi","xalqaro":"Binge eating disorder","kod":{"icd10":"F50.81","icd11":"6B82"},"qisqa":"Nazoratdan chiqqan ko'p yeyish xurujlari — lekin bulimiyadan farqli, qusish yoki surgi kabi kompensator xatti-harakatlarsiz. Xurujdan keyin kuchli uyat va aybdorlik bo'ladi. Ko'pincha semizlik bilan birga keladi. Psixoterapiya bilan yaxshi davolanadi.","guruh":"ovqatlanish","shoshilinch":false,"asosiy":["nazoratsiz-kop-yeyish","vazn-ortishi"],"qoshimcha":["umidsizlik","kayfiyat-tushkunligi","ijtimoiy-yakkalanish","tashvish-xavotir","qorin-dam","uyquga-ketolmaslik","vazn-ortishidan-qorquv"],"rasm":"img/psix/mukofot-tizimi.jpg","dorilar":["fluoksetin"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","endokrinolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"kozning-kimyoviy-kuyishi","soha":"oftalmologiya","nom":"Ko'zning kimyoviy kuyishi","xalqaro":"Ocular chemical burn","kod":{"icd10":"T26.5–T26.9","icd11":"NE00"},"qisqa":"Ko'zga ishqor (ohak, sement, tozalash vositalari, ammiak) yoki kislota tushishi — eng shoshilinch oftalmologik holat. Ishqorlar ayniqsa chuqur kiradi. Birinchi daqiqalarda boshlangan mo'l-ko'l suv bilan yuvish ko'rishni saqlashda hal qiluvchi.","guruh":"shikast","shoshilinch":true,"asosiy":["koz-jarohati","koz-ogrigi"],"qoshimcha":["koz-qizarishi","koz-yoshlanishi","korish-buzilishi","yoruglikdan-bezovtalik"],"rasm":"img/oft/kimyoviy-kuyish.jpg","dorilar":["moksifloksatsin-koz","atropin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","oftalmolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"lab-uchugi","soha":"dermatologiya","nom":"Lab uchug'i (oddiy gerpes)","xalqaro":"Herpes labialis (recurrent herpes simplex)","kod":{"icd10":"B00.1","icd11":"1F00.01"},"qisqa":"Oddiy gerpes virusi 1-tipining qayta faollashuvi: labda sanchish/qichishdan keyin og'riqli suyuqlikli pufakchalar to'plami, 7–10 kunda qasmoq bilan bitadi. Stress, isitma, quyosh qo'zg'atadi. Juda yuqumli. Erta (birinchi sanchishda) boshlangan virusga qarshi dori kechishini qisqartiradi.","guruh":"virusli","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-pufakchalari","ogiz-pufakchalar"],"qoshimcha":["lab-burchagi-yorigi","teri-qasmoqlari","isitma"],"rasm":"img/derm/lab-uchugi.jpg","dorilar":["atsiklovir","valatsiklovir"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","dermatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"lab-tanglay-yoriqligi","soha":"stomatologiya","nom":"Lab va tanglay yoriqligi","xalqaro":"Cleft lip and palate","kod":{"icd10":"Q35–Q37","icd11":"LA40–LA42"},"qisqa":"Yuzning eng ko'p uchraydigan tug'ma nuqsoni: ustki lab, alveolyar o'siq va/yoki tanglayning bitmay qolishi. Ovqatlanish, eshitish (o'rta otit), nutq, tishlar va psixologik rivojlanishga ta'sir qiladi. Ko'p tarmoqli jamoa tomonidan bosqichma-bosqich jarrohlik va reabilitatsiya bilan davolanadi.","guruh":"jag","shoshilinch":false,"asosiy":["chaqaloq-ovqatlanish"],"qoshimcha":["dimogdan-gapirish","eshitish-pasayishi","toliqlik-quloqda","tishlam-buzilishi","burun-bitishi"],"rasm":"img/stom/cleft-xray.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","yuz-jag-jarrohi"],"qachon":"tez"}},{"id":"labirintit","soha":"lor","nom":"Labirintit","xalqaro":"Labyrinthitis","kod":{"icd10":"H83.0","icd11":"AB30.1"},"qisqa":"Ichki quloq labirintining yallig'lanishi: bir necha kun davom etuvchi kuchli bosh aylanishi bilan birga bir tomonlama eshitish pasayishi va quloq shovqini. Ko'pincha virusli; bakterial shakli o'rta otit yoki meningit asorati sifatida rivojlanadi.","guruh":"vestibulyar","shoshilinch":true,"asosiy":["uzoq-vertigo","eshitish-pasayishi","bosh-aylanishi","nistagm"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","quloq-shangillashi","muvozanat-buzilishi","toliqlik-quloqda","yaqinda-orvi","quloq-ogrigi","quloq-oqishi","isitma"],"rasm":"img/lor/ichki-quloq.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","lor","nevrolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"laringomalyatsiya","soha":"lor","nom":"Laringomalyatsiya","xalqaro":"Laryngomalacia","kod":{"icd10":"Q31.5","icd11":"LA71.0"},"qisqa":"Chaqaloqlarda nafas olganda hiqildoq usti to'qimalarining ichkariga tortilib yopilishi. Chaqaloqlardagi stridorning eng ko'p sababi: tug'ilgandan keyingi birinchi haftalarda shovqinli nafas paydo bo'ladi, yotganda va ovqatlanganda kuchayadi. Ko'pchilik holatlar 1–2 yoshgacha o'z-o'zidan o'tadi.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["stridor","bezovtalik-bola"],"qoshimcha":["chaqaloq-ovqatlanish","nafas-qisishi","uyqu-apnoe","yotal","jigildon"],"rasm":"img/lor/laryngomalacia.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"lateks-allergiyasi","soha":"allergologiya","nom":"Lateks allergiyasi","xalqaro":"Natural rubber latex allergy","kod":{"icd10":"Z91.040","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Lateks allergiyasi — tabiiy kauchuk oqsillariga yuqori sezuvchanlik. Tibbiyot xodimlari va ko'p marta operatsiya qilingan bemorlarda ko'proq uchraydi. Operatsiya paytida anafilaksiyaga olib kelishi mumkin, shuning uchun tashxis oldindan hujjatlashtirilishi muhim.","guruh":"immun","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-qichishi","qavarchiqlar"],"qoshimcha":["teri-toshmasi","nafas-qisishi","koz-qichishi","lab-til-shishi","aksirish"],"rasm":"img/expansion/lateks-qolqop.jpg","dorilar":["setirizin"],"shifokor":{"mutaxassis":["allergolog","dermatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"laym-kasalligi","soha":"infeksion","nom":"Laym kasalligi (kana borreliozi)","xalqaro":"Lyme borreliosis","kod":{"icd10":"A69.2","icd11":"1C1G"},"qisqa":"Ixodes kanalari orqali yuqadigan Borrelia infeksiyasi. Erta bosqichda kana chaqqan joyda kengayib boruvchi qizil dog' (ko'chib yuruvchi eritema), isitma va mushak og'rig'i; keyinroq yuz nervi falaji, meningit, yurak o'tkazuvchanligi buzilishi va yirik bo'g'imlar artriti. Antibiotik bilan to'liq davolanadi.","guruh":"bakterial","shoshilinch":false,"asosiy":["halqasimon-dog","kana-chaqishi"],"qoshimcha":["isitma","bosh-ogrigi","mushak-ogrigi","bogim-ogrigi","holsizlik","yuz-nervi-falaji","boyin-qotishi","bogim-shishi","limfa-kattalashuvi","yurak-urishi"],"rasm":"img/inf/em-toshma.jpg","dorilar":["paratsetamol","doksitsiklin","amoksitsillin","seftriakson"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","oilaviy","nevrolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"leptospiroz","soha":"infeksion","nom":"Leptospiroz","xalqaro":"Leptospirosis","kod":{"icd10":"A27","icd11":"1B91"},"qisqa":"Leptospira bakteriyalari chaqiradigan zoonoz; kemiruvchilar siydigi bilan ifloslangan suv va tuproq orqali (ayniqsa suv toshqini, baliq ovi, suvda sport turlaridan keyin) yuqadi. Gripga o'xshash isitma, kuchli boldir mushaklari og'rig'i, ko'z qizarishi; og'ir shaklida sariqlik va buyrak yetishmovchiligi (Veyl kasalligi).","guruh":"bakterial","shoshilinch":false,"asosiy":["uzoq-isitma","mushak-ogrigi"],"qoshimcha":["isitma","bosh-ogrigi","koz-qizarishi","sariqlik","kongil-aynishi","qusish","holsizlik","siydik-kamayishi","qon-tupurish","sayohat-tropik"],"rasm":"img/inf/leptospira.png","dorilar":["paratsetamol","doksitsiklin","seftriakson"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"leyshmanioz","soha":"infeksion","nom":"Leyshmanioz","xalqaro":"Leishmaniasis","kod":{"icd10":"B55","icd11":"1F54"},"qisqa":"Iskabtopar chaqishi orqali yuqadigan Leishmania infeksiyasi. Teri shakli — ochiq joylarda uzoq bitmaydigan og'riqsiz yara; visseral shakl (kala-azar) — uzoq isitma, taloq va jigar kattalashuvi, anemiya va vazn yo'qotish, davolanmasa o'limga olib keladi.","guruh":"parazitar","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-yarasi","uzoq-isitma"],"qoshimcha":["taloq-kattalashuvi","vazn-yoqotish","rangparlik","holsizlik","teri-tuguni","burun-bitishi","burun-qonashi","limfa-kattalashuvi","sayohat-tropik","teri-qorayishi"],"rasm":"img/inf/leysh-amastigot.jpg","dorilar":["miltefozin"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","dermatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"limfedema","soha":"onkologiya","nom":"Limfedema","xalqaro":"Lymphedema","kod":{"icd10":"I89.0","icd11":"BD93 / BE1B"},"qisqa":"Limfedema limfa oqimi buzilib, ko'pincha qo'l yoki oyoqda davomli shish paydo bo'lishidir. Saraton operatsiyasi, nurlanish yoki o'smaning limfa yo'lini to'sishi sabab bo'lishi mumkin; erta parvarish va mos kompressiya yordam beradi.","guruh":"qollab","shoshilinch":false,"asosiy":["limfedema-shishi"],"qoshimcha":["shishlar","saraton-anamnezi","bogim-harakati-cheklanishi"],"rasm":"img/onko/limfedema.jpg","dorilar":["sefaleksin"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog","reabilitolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"ludvig-anginasi","soha":"lor","nom":"Ludvig anginasi (og'iz tubi flegmonasi)","xalqaro":"Ludwig's angina","kod":{"icd10":"K12.2","icd11":"DA01.30"},"qisqa":"Jag' osti, til osti va iyak osti bo'shliqlarining ikki tomonlama, tez tarqaluvchi flegmonasi; ko'pincha pastki jag' tishlari infeksiyasidan boshlanadi. Og'iz tubi \"yog'ochdek\" qotadi, til ko'tariladi va nafas yo'li bir necha soatda yopilib qolishi mumkin.","guruh":"boyin","shoshilinch":true,"asosiy":["ogiz-tubi-shishi","yutish-qiyinligi","isitma","sulak-oqishi"],"qoshimcha":["trizm","goldiroq-ovoz","stridor","nafas-qisishi","yutish-ogriqli","boyin-harakati-ogriqli","tomoq-ogrigi","holsizlik"],"rasm":"img/lor/ludwig.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","yuz-jag-jarrohi","lor"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"lumbal-radikulopatiya","soha":"nevrologiya","nom":"Lumbal radikulopatiya (ishias, disk churrasi)","xalqaro":"Lumbosacral radiculopathy (sciatica)","kod":{"icd10":"M54.1, M51.1","icd11":"8B93"},"qisqa":"Bel umurtqalari sohasida nerv ildizining siqilishi (ko'pincha disk churrasi bilan): beldan dumba va oyoqqa, tizzadan pastga tarqaluvchi og'riq, uvishish, ba'zan kuchsizlik. Ko'pchilikda haftalar-oylar ichida konservativ davo bilan yaxshilanadi.","guruh":"umurtqa","shoshilinch":false,"asosiy":["oyoqqa-tarqaluvchi-ogriq","bel-ogrigi"],"qoshimcha":["oyoq-uvishishi","mushak-kuchsizligi","yurish-buzilishi","siydik-tutolmaslik"],"rasm":"img/nevro/disk-churrasi.png","dorilar":["ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","neyrojarroh","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"lyamblioz","soha":"infeksion","nom":"Lyamblioz (giardioz)","xalqaro":"Giardiasis","kod":{"icd10":"A07.1","icd11":"1A31"},"qisqa":"Giardia duodenalis oddiy jonivori chaqiradigan ichak infeksiyasi; ifloslangan suv va qo'l orqali yuqadi. Cho'zilgan suvsimon ich ketishi, qorin dam bo'lishi, meteorizm, qorin og'rig'i, ba'zan vazn yo'qotish. Nitroimidazol guruhi dorilari bilan samarali davolanadi.","guruh":"parazitar","shoshilinch":false,"asosiy":["ich-ketishi","qorin-dam"],"qoshimcha":["qorin-ogrigi","kongil-aynishi","vazn-yoqotish","holsizlik","suvsimon-ich-ketish","sayohat-tropik","erta-toyish"],"rasm":"img/inf/giardia-sem.jpg","dorilar":["ors","tinidazol","metronidazol","nitazoksanid"],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog","infeksionist","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"malign-ichak-tutilishi","soha":"onkologiya","nom":"Malign ichak tutilishi","xalqaro":"Malignant bowel obstruction","kod":{"icd10":"K56.6","icd11":"DA91 / DB30"},"qisqa":"Saraton ichakni bir yoki bir nechta joyda to'sishi yoki uning harakatini izdan chiqarishi mumkin. Qorin dami, og'riq, qusish va gaz-najas chiqmasligi yuz beradi; davolash to'siq joyi, bemor holati va yordam maqsadiga mos tanlanadi.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["qorin-dam","qusish","saraton-anamnezi"],"qoshimcha":["qorin-ogrigi","qabziyat","ishtaha-yoqolishi"],"rasm":"img/onko/metastaz.jpg","dorilar":["oktreotid","metoklopramid"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","jarroh","onkolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"mastotsitoz","soha":"allergologiya","nom":"Mastotsitoz","xalqaro":"Mastocytosis and mast cell activation disorders","kod":{"icd10":"D47.0","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Mastotsitoz — mast hujayralarning me'yoridan ortiq ko'payishi va to'qimalarda to'planishi bilan kechadigan kasallik. Teri toshmasi, yuz qizarishi, qorin og'rig'i va tushuntirib bo'lmaydigan anafilaksiya xosdir. Tashxis uchun triptaza va biopsiya tekshiriladi.","guruh":"immun","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-toshmasi","teri-qichishi"],"qoshimcha":["yuz-qizarishi","ich-ketishi","qorin-ogrigi","bosh-aylanishi","taloq-kattalashuvi"],"rasm":"img/expansion/mastotsitoz-gisto.jpg","dorilar":["setirizin"],"shifokor":{"mutaxassis":["allergolog","gematolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"maxsus-fobiya","soha":"psixiatriya","nom":"Maxsus fobiya","xalqaro":"Specific phobia","kod":{"icd10":"F40.2","icd11":"6B03"},"qisqa":"Muayyan narsa yoki vaziyatdan (balandlik, qon va igna, uchish, hayvonlar, yopiq joy) haddan tashqari va mantiqqa to'g'ri kelmaydigan qo'rquv. Odam qo'rqinchli vaziyatdan qochadi, bu esa hayotini cheklaydi. Ekspozitsiya terapiyasi bilan qisqa muddatda yaxshi natija beriladi.","guruh":"tashvish","shoshilinch":false,"asosiy":["vaziyatdan-qochish","tashvish-xavotir"],"qoshimcha":["vahima-xuruji","yurak-urishi","terlash","titroq","bosh-aylanishi","kongil-aynishi","hushdan-ketish"],"rasm":"img/psix/kbt-sikl.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"oshqozon-osti-bezi-saratoni","soha":"gastroenterologiya","nom":"Me'da osti bezi saratoni","xalqaro":"Pancreatic cancer (pancreatic ductal adenocarcinoma)","kod":{"icd10":"C25","icd11":"2C10"},"qisqa":"Me'da osti bezi yo'llari epiteliysidan kelib chiqadigan juda xavfli o'sma (duktal adenokarsinoma); AQSHda 5 yillik omon qolish qariyb 10%. Xavf omillari: chekish, semizlik, 2-tip diabet, oilaviy anamnez. Kasallik odatda kech aniqlanadi: og'riqsiz sariqlik, ozish, belga tarqaluvchi og'riq, yangi diabet. Tashxis: pankreatik protokolli KT va endoskopik UTT bilan biopsiya. Radikal davo yagona imkoniyati — jarrohlik rezeksiya va adyuvant kimyoterapiya.","guruh":"otyollari","shoshilinch":false,"asosiy":["sariqlik","vazn-yoqotish","qorin-ogrigi"],"qoshimcha":["teri-qichishi","holsizlik","kongil-aynishi","qusish","ich-ketishi","erta-toyish","chanqoq","kop-siyish","kayfiyat-tushkunligi","bir-oyoq-shishi"],"rasm":"img/article-figures-systems/pancreas.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog","onkolog","jarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"melazma","soha":"dermatologiya","nom":"Melazma (homiladorlik dog'lari, xloazma)","xalqaro":"Melasma","kod":{"icd10":"L81.1","icd11":"ED60.1"},"qisqa":"Yuzda (yonoq, peshona, yuqori lab, iyak) simmetrik jigarrang-kulrang dog'lar; ko'pincha ayollarda, homiladorlik va gormonal kontratseptivlar bilan bog'liq, quyosh kuchaytiradi. Zararsiz, lekin surunkali va qaytalanuvchi. Asosiy davo — doimiy quyoshdan himoya va oqartiruvchi vositalar.","guruh":"pigment","shoshilinch":false,"asosiy":["qoramtir-doglar"],"qoshimcha":["kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/derm/teri-qavatlari.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"menisk-yirtilishi","soha":"travmatologiya","nom":"Menisk yirtilishi","xalqaro":"Meniscal tear","kod":{"icd10":"S83.2 / M23.2","icd11":"NC93.3"},"qisqa":"Tizza ichidagi tog'ay yostiqchasining yirtilishi: yoshlarda buralish shikastidan, keksalarda esa degenerativ o'zgarish fonida. Tizza bo'g'imida og'riq, shish, qulflanish yoki \"qarsillash\". Degenerativ yirtilishlarda mashq terapiyasi artroskopik operatsiyadan kam samarali emas.","guruh":"boylam","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-qulflanishi","bogim-ogrigi"],"qoshimcha":["bogim-shishi","sport-shikasti","qarsillash-ovozi","bogim-harakati-cheklanishi","bogim-beqarorligi","oyoqqa-bosolmaslik"],"rasm":"img/trav/menisk-mrt.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"menopauza","soha":"ginekologiya","nom":"Menopauza va klimakterik belgilar","xalqaro":"Menopause and menopausal symptoms","kod":{"icd10":"N95.1","icd11":"GA30.0"},"qisqa":"Tuxumdon faoliyati to'xtab, hayzning butunlay tugashi (12 oy hayz yo'qligi bilan aniqlanadi), odatda 45–55 yoshda. Issiq bosishlar, tungi terlash, uyqu buzilishi, kayfiyat o'zgarishi, qin quruqligi; uzoq muddatda osteoporoz va yurak-tomir xavfi oshadi. Og'ir belgilarda gormon terapiyasi, shuningdek gormonsiz usullar mavjud.","guruh":"hayz","shoshilinch":false,"asosiy":["issiq-bosish","hayz-buzilishi"],"qoshimcha":["terlash","kayfiyat-tushkunligi","jinsiy-aloqada-ogriq","qin-qichishi","siyganda-achishish","yurak-urishi","xotira-pasayishi"],"rasm":"img/gin/menopauza.png","dorilar":["estradiol-noretisteron"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"menyer-kasalligi","soha":"lor","nom":"Menyer kasalligi","xalqaro":"Ménière's disease","kod":{"icd10":"H81.0","icd11":"AB31.0"},"qisqa":"Ichki quloqning surunkali kasalligi: 20 daqiqadan 12 soatgacha davom etuvchi bosh aylanishi xurujlari, o'zgaruvchan past chastotali eshitish pasayishi, quloqda shovqin va to'liqlik hissi bilan kechadi. Asosida endolimfatik gidrops yotadi.","guruh":"vestibulyar","shoshilinch":false,"asosiy":["bosh-aylanishi","eshitish-pasayishi","quloq-shangillashi","toliqlik-quloqda"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","nistagm","muvozanat-buzilishi"],"rasm":"img/lor/meniere-audiogram.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"masld","soha":"gastroenterologiya","nom":"Metabolik disfunksiya bilan bog'liq steatotik jigar kasalligi (jigar yog'lanishi)","xalqaro":"Metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD), formerly NAFLD","kod":{"icd10":"K76.0, K75.8","icd11":"DB92"},"qisqa":"Jigarda yog' to'planishi (steatoz) bilan birga kamida bitta kardiometabolik xavf omili (semizlik, 2-tip diabet, gipertenziya, dislipidemiya) bo'lgan va zararli miqdorda alkogol ichilmagan holat (avvalgi nomi — noalkogol yog'li jigar kasalligi). Ko'pincha belgisiz; steatogepatit, fibroz, sirroz va jigar saratoniga o'tishi mumkin. Tashxis: UTT, FIB-4 va elastografiya. Davo: vazn yo'qotish, parhez, jismoniy faollik, qo'shma kasalliklarni davolash.","guruh":"jigar","shoshilinch":false,"asosiy":["vazn-ortishi","holsizlik"],"qoshimcha":["ong-qovurga-ogrigi","qorin-dam","teri-qorayishi"],"rasm":"img/gastro/yogli-jigar-uzi.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","gastroenterolog","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"metabolik-sindrom","soha":"endokrinologiya","nom":"Metabolik sindrom","xalqaro":"Metabolic syndrome","kod":{"icd10":"E88.8","icd11":"5A44"},"qisqa":"Abdominal semizlik, yuqori qon bosimi, glyukoza va triglitseridlarning oshishi hamda HDL-xolesterin kamayishidan iborat o'zaro bog'liq xavf omillari majmuasi. Asosida insulin rezistentligi yotadi. 5 mezondan 3 tasi bo'lsa tashxis qo'yiladi. 2-tip diabet va yurak-qon tomir kasalliklari xavfini sezilarli oshiradi; asosiy davo — vazn kamaytirish va jismoniy faollik.","guruh":"metabolik","shoshilinch":false,"asosiy":["vazn-ortishi","qon-bosimi-yuqori"],"qoshimcha":["teri-qorayishi","xurrak","uyqu-apnoe","holsizlik","ksantoma"],"rasm":"img/endo/diabet-2-sxema.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"miasteniya-gravis","soha":"nevrologiya","nom":"Miasteniya gravis","xalqaro":"Myasthenia gravis","kod":{"icd10":"G70.0","icd11":"8C60"},"qisqa":"Nerv-mushak sinapsidagi atsetilxolin retseptorlariga qarshi autoimmun kasallik: mushaklar zo'riqishda tez charchaydi va dam olgach tiklanadi. Ko'pincha qovoq tushishi va ikki ko'rish bilan boshlanadi; og'ir holatda yutish va nafas buziladi (miastenik kriz).","guruh":"nerv-mushak","shoshilinch":false,"asosiy":["qovoq-tushishi","ikki-korish","mushak-kuchsizligi"],"qoshimcha":["yutish-qiyinligi","nutq-buzilishi","nafas-qisishi","holsizlik","dimogdan-gapirish"],"rasm":"img/nevro/nerv-mushak-sinaps.png","dorilar":["piridostigmin","deksametazon"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"mielodisplastik-sindrom","soha":"gematologiya","nom":"Mielodisplastik sindrom (mielodisplastik o'smalar)","xalqaro":"Myelodysplastic syndromes (neoplasms)","kod":{"icd10":"D46","icd11":"2A3Z"},"qisqa":"Qon hosil qiluvchi o'zak hujayralarning klonal kasalliklari guruhi: ilikda displaziya va samarasiz qon hosil bo'lishi, natijada qonda bir yoki bir nechta hujayra turi kamayadi (ko'pincha anemiya). Asosan 65 yoshdan kattalarda. Ba'zi bemorlarda o'tkir mieloid leykozga o'tadi. Past xavfli belgisiz bemorlarga darhol davo kerak emas; simptomli yoki tez-tez qon quyish kerak bo'lganlar davolanadi.","guruh":"mieloid","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","rangparlik"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","takroriy-infeksiya","kokarishlar","petexiya","isitma","yurak-urishi"],"rasm":"img/gem/mds-neytrofil.jpg","dorilar":["deferasiroks","filgrastim"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"migren","soha":"nevrologiya","nom":"Migren","xalqaro":"Migraine","kod":{"icd10":"G43","icd11":"8A80"},"qisqa":"Takrorlanuvchi, ko'pincha bir tomonlama, pulsatsiyalovchi o'rtacha yoki kuchli bosh og'rig'i xurujlari (4–72 soat): ko'ngil aynishi, yorug'lik va shovqindan bezovtalik bilan; ba'zilarda oldin ko'rish aurasi. Dunyoda 1 milliarddan ortiq odamni qamrab oladi, ayniqsa yosh ayollarni.","guruh":"bosh-ogrigi","shoshilinch":false,"asosiy":["bosh-ogrigi","kongil-aynishi","yoruglikdan-bezovtalik"],"qoshimcha":["qusish","korish-buzilishi","yuz-uvishishi","bosh-aylanishi","holsizlik"],"rasm":"img/nevro/bosh-ogriq-turlari.png","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol","aspirin","sumatriptan","amitriptilin","propranolol","valproat"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"miokardit","soha":"kardiologiya","nom":"Miokardit","xalqaro":"Myocarditis","kod":{"icd10":"I40, I51.4","icd11":"BC42"},"qisqa":"Yurak mushagining yallig'lanishi; ko'pincha virus infeksiyalaridan keyin, shuningdek autoimmun kasalliklar, dorilar (immun nazorat nuqtasi ingibitorlari) va vaksinalar bilan bog'liq. Ko'krak og'rig'i, hansirash, yurak urishi, ba'zan yurak yetishmovchiligi yoki to'satdan o'lim. Tashxis: troponin, EKG, yurak MRT, kerak bo'lsa endomiokard biopsiyasi. Ko'pchilik bemorlar tuzaladi; jismoniy zo'riqishdan bir necha oy saqlanish kerak.","guruh":"yallig","shoshilinch":true,"asosiy":["kokrak-ogrigi","nafas-qisishi"],"qoshimcha":["yurak-urishi","holsizlik","isitma","yaqinda-orvi","hushdan-ketish","shishlar"],"rasm":"img/kard/miokardit-1.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"miopiya","soha":"oftalmologiya","nom":"Miopiya (yaqindan ko'rarlik)","xalqaro":"Myopia","kod":{"icd10":"H52.1","icd11":"9D00.0"},"qisqa":"Uzoqdagi narsalarni xira ko'rish, yaqindagilari aniq; odatda bolalikda boshlanadi va o'smirlik davrida kuchayadi. Sharqiy Osiyoda epidemiya darajasida. Ko'zoynak yoki linza bilan tuzaladi; ochiq havoda ko'proq vaqt va past dozali atropin bolalarda progressiyani sekinlashtiradi.","guruh":"refraksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["uzoqni-korolmaslik"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","kozda-uchuvchi-doglar"],"rasm":"img/oft/miopiya.jpg","dorilar":["atropin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"mitral-regurgitatsiya","soha":"kardiologiya","nom":"Mitral regurgitatsiya (mitral klapan yetishmovchiligi)","xalqaro":"Mitral regurgitation","kod":{"icd10":"I34.0, I05.1","icd11":"BB61"},"qisqa":"Sistola paytida qonning chap qorinchadan chap bo'lmachaga qaytishi. Birlamchi (klapanning o'zi shikastlangan — prolaps, revmatik, endokardit) yoki ikkilamchi (funksional — chap qorincha kengayishi yoki bo'lmacha kengayishi). O'tkir shakli (papillyar mushak yorilishi, endokardit) — o'pka shishi va shok bilan shoshilinch holat. Davo: jarrohlik (asosan klapan rekonstruksiyasi) yoki transkateter usullar.","guruh":"klapan","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","holsizlik"],"qoshimcha":["yurak-urishi","ortopnoe","shishlar","yotal"],"rasm":"img/kard/yurak-anatomiyasi.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"mitral-stenoz","soha":"kardiologiya","nom":"Mitral stenoz","xalqaro":"Mitral stenosis","kod":{"icd10":"I05.0, I34.2","icd11":"BB60.0"},"qisqa":"Mitral klapan teshigining torayishi, deyarli har doim revmatik yurak kasalligi oqibati; keksalarda mitral halqa kalsinozi tufayli ham uchraydi. Chap bo'lmachada bosim oshib, zo'riqishda hansirash, bo'lmachalar fibrillyatsiyasi, emboliya va o'pka gipertenziyasi rivojlanadi; homiladorlikda simptomlar keskin kuchayishi mumkin. Davo: diuretiklar, chastota nazorati, antikoagulyatsiya (varfarin), teri orqali balloon komissurotomiyasi yoki jarrohlik.","guruh":"klapan","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","yurak-urishi"],"qoshimcha":["ortopnoe","holsizlik","qon-tupurish","yotal","shishlar","ovoz-boguqligi"],"rasm":"img/kard/yurak-anatomiyasi.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"intraserebral-qon-quyilish","soha":"nevrologiya","nom":"Miya ichiga qon quyilish (gemorragik insult)","xalqaro":"Intracerebral hemorrhage","kod":{"icd10":"I61","icd11":"8B00"},"qisqa":"Miya to'qimasi ichidagi tomir yorilib, qon quyilishi. Ko'pincha uzoq yillik yuqori qon bosimi, keksalarda amiloid angiopatiya va qon suyultiruvchi dorilar sabab bo'ladi. To'satdan falaj, kuchli bosh og'rig'i, qusish, hushning pasayishi. Gematoma dastlabki soatlarda kattalashadi — darhol 103.","guruh":"qon-tomir","shoshilinch":true,"asosiy":["bir-tomon-kuchsizligi","tosatdan-kuchli-bosh-ogrigi","nutq-buzilishi"],"qoshimcha":["qusish","chalkashlik","hushdan-ketish","qon-bosimi-yuqori","tutqanoq","yuz-uvishishi","muvozanat-buzilishi"],"rasm":"img/nevro/gemorragik-insult-sxema.jpg","dorilar":["apiksaban","levetiratsetam"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","nevrolog","neyrojarroh"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"miya-osmalari","soha":"onkologiya","nom":"Miya o'smalari","xalqaro":"Brain tumors","kod":{"icd10":"C71 / D32 / D33 / C79.3","icd11":"2A00.00 / 2D50"},"qisqa":"Miya o'smalari birlamchi o'smalar va boshqa a'zodan tarqalgan metastazlarni qamrab oladi. Xavf faqat gistologik turga emas, o'sma joyi, shish va miya funksiyalariga bosimiga ham bog'liq.","guruh":"osmalar","shoshilinch":false,"asosiy":["bosh-ogrigi","tutqanoq"],"qoshimcha":["bir-tomon-kuchsizligi","qusish","korish-buzilishi","nutq-buzilishi","saraton-anamnezi"],"rasm":"img/onko/glioblastoma-mrt.jpg","dorilar":["deksametazon"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","neyrojarroh","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"miya-chayqalishi","soha":"nevrologiya","nom":"Miya chayqalishi (yengil bosh miya jarohati)","xalqaro":"Concussion (mild traumatic brain injury)","kod":{"icd10":"S06.0","icd11":"NA07.0"},"qisqa":"Boshga zarba yoki keskin silkinishdan keyin miya funksiyasining vaqtincha buzilishi: bosh og'rig'i, bosh aylanishi, ko'ngil aynishi, chalkashlik, xotira bo'shlig'i, ba'zan qisqa hushdan ketish. KT odatda normal. Ko'pchilik bir necha hafta ichida tuzaladi.","guruh":"shikast","shoshilinch":false,"asosiy":["jarohat","bosh-ogrigi","bosh-aylanishi"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qusish","chalkashlik","hushdan-ketish","xotira-pasayishi","yoruglikdan-bezovtalik","kunduzgi-uyquchanlik","muvozanat-buzilishi"],"rasm":"img/nevro/miya-chayqalishi.png","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","travmatolog","nevrolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"mih","soha":"stomatologiya","nom":"Molyar-kesuvchi gipomineralizatsiya (MIH)","xalqaro":"Molar-incisor hypomineralisation","kod":{"icd10":"K00.4","icd11":"LA30.Y"},"qisqa":"Bir yoki bir nechta birinchi doimiy katta oziq tishlarda (ko'pincha kesuvchi tishlarda ham) emalning aniq chegarali oq-sariq-jigarrang dog'lar ko'rinishidagi rivojlanish nuqsoni. Zararlangan emal mo'rt, tez sinadi, tishlar juda sezgir va kariesga moyil bo'ladi.","guruh":"tish","shoshilinch":false,"asosiy":["tish-dogi","tish-sovuq-issiq"],"qoshimcha":["tish-kovagi","tish-ogrigi","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/stom/enamel-hypoplasia.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"moslashuv-buzilishi","soha":"psixiatriya","nom":"Moslashuv buzilishi","xalqaro":"Adjustment disorder","kod":{"icd10":"F43.2","icd11":"6B43"},"qisqa":"Aniq hayotiy stress (ishdan ayrilish, ajralish, kasallik tashxisi, ko'chish) ta'siridan keyin yuzaga keladigan, odatdagidan kuchliroq emotsional reaksiya: tushkunlik, tashvish, kundalik vazifalarni bajara olmaslik. Stress omili bartaraf bo'lgach odatda yaxshilanadi; psixoterapiya samarali.","guruh":"tashvish","shoshilinch":false,"asosiy":["kayfiyat-tushkunligi","tashvish-xavotir"],"qoshimcha":["uyquga-ketolmaslik","diqqat-jamlay-olmaslik","asabiylik-jahldorlik","ijtimoiy-yakkalanish","qiziqish-yoqolishi","holsizlik","qorin-ogrigi"],"rasm":"img/psix/kbt-sikl.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"moyak-buralishi","soha":"urologiya","nom":"Moyak buralishi (urug' tizimchasi buralishi)","xalqaro":"Testicular torsion","kod":{"icd10":"N44","icd11":"GB01.0"},"qisqa":"Urug' tizimchasining o'z o'qi atrofida buralib, moyakka qon kelishining to'xtashi. To'satdan boshlanadigan kuchli moyak og'rig'i, ko'pincha ko'ngil aynishi va qusish bilan; ko'proq o'smirlarda. **Vaqtga bog'liq shoshilinch holat**: 6 soatdan keyin moyakni saqlab qolish imkoniyati keskin kamayadi. Yagona davo — operatsiya.","guruh":"erkak","shoshilinch":false,"asosiy":["moyak-ogrigi","yorgoq-shishi"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qusish","qorin-ogrigi","qorin-pasti-ogrigi","moyak-yorgoqda-yoq"],"rasm":"img/article-figures-life/testis.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","urolog","bolalar-jarrohi"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"moyak-saratoni","soha":"urologiya","nom":"Moyak saratoni","xalqaro":"Testicular cancer (germ cell tumours)","kod":{"icd10":"C62","icd11":"2C80.2"},"qisqa":"15–45 yoshli erkaklarda eng ko'p uchraydigan xavfli o'sma; 95% i jinsiy hujayra o'smalari (seminoma va noseminoma). Asosiy belgi — moyakda og'riqsiz qattiq tugun yoki kattalashuv. Asosiy xavf omili — kriptorxizm. Erta aniqlansa 90% dan ortig'i davolanadi, 5 yillik omon qolish >95%.","guruh":"onko","shoshilinch":false,"asosiy":["yorgoq-shishi","moyak-ogrigi"],"qoshimcha":["ginekomastiya","bel-ogrigi","yotal","nafas-qisishi","vazn-yoqotish","bepushtlik"],"rasm":"img/uro/seminoma.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"mpox","soha":"infeksion","nom":"Mpox (maymun chechagi)","xalqaro":"Mpox (monkeypox)","kod":{"icd10":"B04","icd11":"1E71"},"qisqa":"Orthopoxvirus guruhidagi mpox virusi chaqiradigan kasallik: og'riqli toshma yoki shilliq qavat yaralari, isitma, bosh og'rig'i, mushak va bel og'rig'i, limfa tugunlari kattalashuvi. Yaqin aloqa orqali yuqadi. Ko'pincha 2–4 haftada o'z-o'zidan o'tadi; davo asosan belgilarni yengillashtirishga qaratiladi.","guruh":"virusli","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-toshmasi","limfa-kattalashuvi"],"qoshimcha":["isitma","bosh-ogrigi","mushak-ogrigi","bel-ogrigi","holsizlik","tomoq-ogrigi","teri-pufakchalari","teri-yarasi","jinsiy-azo-yaralari"],"rasm":"img/inf/mpox-virus.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","dermatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"muzlagan-yelka","soha":"revmatologiya","nom":"Muzlagan yelka (adgeziv kapsulit)","xalqaro":"Frozen shoulder (adhesive capsulitis)","kod":{"icd10":"M75.0","icd11":"FB53.0"},"qisqa":"Yelka bo'g'imi kapsulasining yallig'lanishi va fibrozi — kuchli og'riq va yelka harakatining asta-sekin har tomonga (ayniqsa tashqi aylantirish) cheklanishi. Ko'pincha 40–60 yoshda, diabet va qalqonsimon bez kasalliklarida. Uch bosqichda (og'riqli, \"muzlagan\", \"erish\") 1–3 yil davomida o'tadi; davo — og'riqni nazorat qilish, bo'g'im ichiga steroid, mashqlar.","guruh":"yumshoq","shoshilinch":false,"asosiy":["elka-ogrigi"],"qoshimcha":["bogim-ogrigi","ertalabki-qotishlik"],"rasm":"img/rev/yelka-kapsula.png","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","reabilitolog","travmatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"nafas-yetishmovchiligi","soha":"pulmonologiya","nom":"Nafas yetishmovchiligi","xalqaro":"Respiratory failure in adults","kod":{"icd10":"J96","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Nafas yetishmovchiligi — o'pkaning qonni kislorod bilan to'yintirish yoki karbonat angidridni chiqarish qobiliyatining buzilishi. Bu alohida kasallik emas, boshqa kasalliklarning og'ir oqibati. Nafasning tezlashuvi, chalkashlik va lablarning ko'karishi — shoshilinch belgilar.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["nafas-qisishi","tez-nafas"],"qoshimcha":["chalkashlik","holsizlik","hushdan-ketish","kokrak-ogrigi-nafasda"],"rasm":"img/article-figures-systems/alveoli.jpg","dorilar":["salbutamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","pulmonolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"nafas-yoli-yot-jismlari","soha":"lor","nom":"Nafas yo'llari va qizilo'ngachdagi yot jismlar","xalqaro":"Airway foreign body aspiration and oesophageal foreign bodies","kod":{"icd10":"T17.2–T17.9, T18.1","icd11":"ND72.3, ND72.5, ND73.1"},"qisqa":"Hiqildoq, traxeya, bronxlar yoki qizilo'ngachga tushgan yot jismlar. Bolalarda ko'pincha yong'oq va urug'lar aspiratsiyasi (to'satdan bo'g'ilish va yo'tal), qizilo'ngachda — tangalar va tugmasimon batareyalar. Batareya va to'liq obstruksiya shoshilinch endoskopiyani talab qiladi.","guruh":"jarohat","shoshilinch":true,"asosiy":["yot-jism-anamnez","yotal","nafas-qisishi"],"qoshimcha":["stridor","sulak-oqishi","yutish-qiyinligi","yutish-ogriqli","ovoz-boguqligi","isitma","kongil-aynishi","bezovtalik-bola","tomoqda-yot-jism"],"rasm":"img/lor/fba-xray.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"nazofaringeal-karsinoma","soha":"lor","nom":"Nazofaringeal karsinoma (burun-halqum saratoni)","xalqaro":"Nasopharyngeal carcinoma","kod":{"icd10":"C11","icd11":"2B6B"},"qisqa":"Burun-halqum epiteliysidan rivojlanadigan xavfli o'sma, Epshteyn-Barr virusi bilan chambarchas bog'liq. Ko'pincha bo'yinda og'riqsiz tugun, bir tomonlama quloq bitishi va burundan qon aralash ajralma bilan namoyon bo'ladi. Asosiy davo — nur terapiyasi (kimyoterapiya bilan).","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["boyin-tuguni","burun-bitishi","toliqlik-quloqda","eshitish-pasayishi"],"qoshimcha":["burun-qonashi","burun-orti-oqishi","bosh-ogrigi","ikki-korish","yuz-uvishishi","quloq-shangillashi","vazn-yoqotish","bir-tomonlama-burun-ajralmasi"],"rasm":"img/lor/npc-histo.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"nekrozlovchi-gingivit","soha":"stomatologiya","nom":"Nekrozlovchi yarali gingivit va parodontit (Vensan gingiviti)","xalqaro":"Necrotizing periodontal diseases (necrotizing gingivitis / periodontitis, ANUG)","kod":{"icd10":"A69.1","icd11":"1C1H"},"qisqa":"Milk so'rg'ichlarining o'tkir og'riqli nekrozi va yaralari, qonash va kuchli hid bilan kechadigan infeksiya. Stress, chekish, uyqusizlik, to'yib ovqatlanmaslik va immunitet tanqisligi (OIV) fonida rivojlanadi. Tozalash, antiseptiklar va kerak bo'lsa metronidazol bilan tez davolanadi.","guruh":"parodont","shoshilinch":false,"asosiy":["milk-qonashi","ogiz-yaralari","ogiz-hidi","milk-shishi"],"qoshimcha":["isitma","holsizlik","boyin-limfa","tish-ogrigi","sulak-oqishi"],"rasm":"img/stom/nug.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","xlorgeksidin"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"neonatal-sepsis","soha":"pediatriya","nom":"Neonatal sepsis","xalqaro":"Neonatal sepsis","kod":{"icd10":"P36","icd11":"KA60"},"qisqa":"Hayotning birinchi 28 kunida qon orqali tarqalgan og'ir infeksiya. Belgilari noaniq — lanjlik, yomon emish, isitma yoki aksincha tana haroratining pasayishi, nafas buzilishi. Chaqaloqlar orasida o'limning yetakchi sabablaridan; darhol shifoxonada antibiotik boshlanishi hayotni saqlaydi.","guruh":"yangi-tugilgan","shoshilinch":true,"asosiy":["isitma","chaqaloq-ovqatlanish","holsizlik"],"qoshimcha":["bezovtalik-bola","tez-nafas","sariqlik","qusish","tirishish","sianoz","teri-toshmasi"],"rasm":"img/nevro/lyumbal-punksiya.png","dorilar":["ampitsillin","gentamitsin","seftriakson"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","pediatr"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"neyroblastoma","soha":"onkologiya","nom":"Neyroblastoma","xalqaro":"Neuroblastoma","kod":{"icd10":"C74.1 / C47","icd11":"2D11.2 / 2A02.11"},"qisqa":"Neyroblastoma simpatik nerv tizimining embrional o'smasi bo'lib, ko'pincha kichik bolalarda uchraydi. Qorindagi massa, suyak og'rig'i yoki boshqa turli belgilar bilan namoyon bo'ladi; xavf guruhi yosh, bosqich va o'sma biologiyasiga qarab belgilanadi.","guruh":"osmalar","shoshilinch":false,"asosiy":["bolada-qorin-tuguni"],"qoshimcha":["suyak-ogrigi","rangparlik","vazn-yoqotish","koz-chiqishi","ikki-oyoq-kuchsizligi"],"rasm":"img/onko/neyroblastoma-kt.jpg","dorilar":["sisplatin"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","onkolog","bolalar-jarrohi"],"qachon":"tez"}},{"id":"neyroendokrin-osmalar","soha":"onkologiya","nom":"Neyroendokrin o'smalar","xalqaro":"Neuroendocrine neoplasms","kod":{"icd10":"A’zo va turiga qarab","icd11":"2B72.1 / 2C10.1 / 2C25.4"},"qisqa":"Neyroendokrin o'smalar turli a'zolardagi neyroendokrin hujayralardan rivojlanadi. Ba'zilari gormon ajratib xos sindromlar chaqiradi, boshqalari esa massa yoki metastaz belgisi bilan topiladi; differensiallanish va gradus davoni belgilaydi.","guruh":"osmalar","shoshilinch":false,"asosiy":["yuz-qizarishi","ich-ketishi"],"qoshimcha":["qorin-ogrigi","xirillash","vazn-yoqotish","gipoglikemiya-belgilari"],"rasm":"img/onko/net-gistologiya.jpg","dorilar":["ors","oktreotid"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog","endokrinolog","gastroenterolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"neyroleptik-malign-sindrom","soha":"psixiatriya","nom":"Neyroleptik malign sindrom","xalqaro":"Neuroleptic malignant syndrome","kod":{"icd10":"G21.0","icd11":"8A0Y"},"qisqa":"Antipsixotik dorilarning kam uchraydigan, lekin hayot uchun xavfli asorati: yuqori isitma, mushaklarning qattiq qotishi, es-hushning buzilishi va vegetativ beqarorlik. Dori boshlangandan yoki dozasi oshirilgandan keyingi kunlarda rivojlanadi. Darhol dorini to'xtatish va reanimatsiya kerak.","guruh":"boshqa","shoshilinch":true,"asosiy":["isitma","chalkashlik"],"qoshimcha":["mushak-tirishishi","terlash","yurak-urishi","qon-bosimi-yuqori","tez-nafas","toq-siydik","mushak-ogrigi","nutq-buzilishi"],"rasm":"img/psix/galoperidol.jpg","dorilar":["diazepam"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","psixiatr","nevrolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"noallergik-rinit","soha":"allergologiya","nom":"Noallergik rinit","xalqaro":"Non-allergic rhinitis (vasomotor rhinitis)","kod":{"icd10":"J31.0","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Noallergik rinit — burun bitishi va oqishi bilan kechadigan, lekin allergiya bilan bog'liq bo'lmagan holat. Tahlillar va teri sinamalari manfiy chiqadi. Qo'zg'atuvchilar — keskin hidlar, harorat o'zgarishi, achchiq ovqat va ayrim dorilar.","guruh":"immun","shoshilinch":false,"asosiy":["burun-bitishi","burun-oqishi"],"qoshimcha":["aksirish","hid-bilish-pasayishi","tomoq-ogrigi","yotal"],"rasm":"img/expansion/burun-anatomiya.png","dorilar":["setirizin"],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","allergolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"noma","soha":"stomatologiya","nom":"Noma (og'iz va yuzning gangrenoz stomatiti)","xalqaro":"Noma (cancrum oris)","kod":{"icd10":"A69.0","icd11":"DA0C.31"},"qisqa":"Asosan to'yib ovqatlanmaydigan kambag'al oilalardagi 2–6 yoshli bolalarda milk yallig'lanishidan boshlanib, bir necha kunda yuz to'qimalarini yemiradigan gangrenoz kasallik. Davolanmasa holatlarning 90% i o'lim bilan tugaydi; erta antibiotik va ovqatlantirish hayotni saqlaydi. JSST 2023-yilda nomani beparvo qilingan tropik kasalliklar ro'yxatiga kiritgan.","guruh":"shilliq","shoshilinch":true,"asosiy":["milk-shishi","ogiz-yaralari","ogiz-hidi","jag-shishi"],"qoshimcha":["isitma","holsizlik","sulak-oqishi","milk-qonashi","bezovtalik-bola","vazn-yoqotish"],"rasm":"img/stom/tish-anatomiyasi.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","pediatr"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"yarali-kolit","soha":"gastroenterologiya","nom":"Nospesifik yarali kolit","xalqaro":"Ulcerative colitis","kod":{"icd10":"K51","icd11":"DD71"},"qisqa":"To'g'ri ichakdan boshlanib, yo'g'on ichak bo'ylab uzluksiz tarqaluvchi, shilliq qavat bilan chegaralangan surunkali yallig'lanish kasalligi; dunyoda 5 millionga yaqin bemor. Asosiy belgisi — qonli ich ketishi, tenezmlar. Tashxis: kolonoskopiya va biopsiya. Davo: 5-aminosalitsilatlar, kortikosteroidlar, tiopurinlar, biologik dorilar va kichik molekulalar; 10–20% bemorlarga proktokolektomiya kerak bo'ladi.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["najasda-qon","ich-ketishi"],"qoshimcha":["qorin-ogrigi","holsizlik","vazn-yoqotish","isitma","bogim-ogrigi","teri-toshmasi","chap-yonbosh-ogrigi"],"rasm":"img/gastro/yak-endoskopiya.jpg","dorilar":["paratsetamol","ors"],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"nur-terapiyasi","soha":"onkologiya","nom":"Nur terapiyasi","xalqaro":"Radiotherapy","kod":{"icd10":"Z51.0","icd11":"QB96"},"qisqa":"Nur terapiyasi yuqori energiyali nurlanish bilan o'sma hujayralarini shikastlaydi. U saratonni davolash, qaytalanish xavfini kamaytirish yoki og'riq va siqilish kabi belgilarni yengillashtirish uchun qo'llaniladi.","guruh":"umumiy","shoshilinch":false,"asosiy":["saraton-anamnezi","kimyoterapiya-davrida"],"qoshimcha":["saraton-charchogi","ogiz-yaralari"],"rasm":"img/onko/linak.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"obsessiv-kompulsiv-buzilish","soha":"psixiatriya","nom":"Obsessiv-kompulsiv buzilish (OKB)","xalqaro":"Obsessive-compulsive disorder","kod":{"icd10":"F42","icd11":"6B20"},"qisqa":"Xayoldan ketmaydigan bezovta qiluvchi fikrlar (obsessiyalar) va ularni bosish uchun qayta-qayta bajariladigan harakatlar (kompulsiyalar): qo'l yuvish, tekshirish, sanash, tartibga solish. Kuniga soatlab vaqt oladi va hayotni cheklaydi. Kognitiv-xulqiy terapiya va SSRI lar samarali.","guruh":"tashvish","shoshilinch":false,"asosiy":["obsessiv-fikrlar","takroriy-harakatlar"],"qoshimcha":["tashvish-xavotir","vaziyatdan-qochish","teri-qurishi","uyquga-ketolmaslik","kayfiyat-tushkunligi","diqqat-jamlay-olmaslik","ijtimoiy-yakkalanish"],"rasm":"img/psix/mezokortikolimbik.png","dorilar":["sertralin","fluoksetin"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"obstruktiv-uyqu-apnoesi","soha":"lor","nom":"Obstruktiv uyqu apnoesi (kattalarda)","xalqaro":"Obstructive sleep apnea (adults)","kod":{"icd10":"G47.33","icd11":"7A41"},"qisqa":"Uyqu paytida yuqori nafas yo'lining takroriy yopilishi natijasida nafas to'xtashi va kamayishi. Baland xurrak, uyquda nafas to'xtashi va kunduzgi uyquchanlik xos. Gipertenziya, aritmiya va insult xavfini oshiradi; asosiy davo — CPAP.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["xurrak","uyqu-apnoe","kunduzgi-uyquchanlik"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","holsizlik","ogiz-orqali-nafas","burun-bitishi","bodomcha-kattalashuvi"],"rasm":"img/lor/cpap.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","lor","pulmonolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"oiv-infeksiyasi","soha":"infeksion","nom":"OIV infeksiyasi va OITS","xalqaro":"HIV infection and AIDS","kod":{"icd10":"B20–B24","icd11":"1C62"},"qisqa":"Odam immunitet tanqisligi virusi CD4 limfotsitlarni yo'q qilib, immunitetni asta zaiflashtiradi. Davolanmasa yillar davomida OITS bosqichiga o'tib, og'ir infeksiya va o'smalarga olib keladi. Zamonaviy antiretrovirus davo bilan virus qonda aniqlanmaydigan darajaga tushadi, umr deyarli normal uzayadi va virus jinsiy yo'l bilan yuqmaydi.","guruh":"virusli","shoshilinch":false,"asosiy":["takroriy-infeksiya","vazn-yoqotish"],"qoshimcha":["uzoq-isitma","limfa-kattalashuvi","tungi-terlash","ich-ketishi","holsizlik","teri-toshmasi","ogiz-oq-karash","yotal","bosh-ogrigi","xotira-pasayishi"],"rasm":"img/inf/oiv-tcell.jpg","dorilar":["biktegravir-emtritsitabin-tenofovir"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist"],"qachon":"tez"}},{"id":"oldingi-uveit","soha":"oftalmologiya","nom":"Oldingi uveit (irit, iridotsiklit)","xalqaro":"Anterior uveitis","kod":{"icd10":"H20","icd11":"9A96"},"qisqa":"Kamalak parda va kiprikli tananing yallig'lanishi: ko'z og'rig'i, qizarish (shox parda atrofida), yorug'likdan qattiq qamashish, xira ko'rish; ajralma yo'q. Ko'pincha HLA-B27 bilan bog'liq kasalliklar (ankilozlovchi spondilit) bilan. Steroid va kengaytiruvchi tomchilar bilan oftalmolog davolaydi.","guruh":"uveit","shoshilinch":false,"asosiy":["koz-ogrigi","koz-qizarishi","yoruglikdan-bezovtalik"],"qoshimcha":["korish-buzilishi","koz-yoshlanishi","bel-ogrigi","bogim-ogrigi"],"rasm":"img/oft/uveit.jpg","dorilar":["ibuprofen","prednizolon-koz","atropin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","revmatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"oldingi-xoch-boylam-yirtilishi","soha":"travmatologiya","nom":"Oldingi xoch boylamining yirtilishi","xalqaro":"Anterior cruciate ligament (ACL) tear","kod":{"icd10":"S83.5","icd11":"NC93.6"},"qisqa":"Sportda keskin burilish, to'xtash yoki noto'g'ri qo'nishda tizza ichida \"chirs\" ovozi eshitiladi, bir necha soat ichida tizza shishadi va \"bo'shab ketadi\". Davo — reabilitatsiya yoki jarrohlik tiklash; tanlov yosh, faollik va beqarorlik darajasiga bog'liq.","guruh":"boylam","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-beqarorligi","qarsillash-ovozi"],"qoshimcha":["bogim-shishi","sport-shikasti","oyoqqa-bosolmaslik","bogim-harakati-cheklanishi","bogim-qulflanishi","bogim-ogrigi"],"rasm":"img/trav/xoch-boylam-mrt.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"onkologik-kaxeksiya","soha":"onkologiya","nom":"Onkologik kaxeksiya","xalqaro":"Cancer cachexia","kod":{"icd10":"R64","icd11":"MG20"},"qisqa":"Kaxeksiya saratonda mushak massasining beixtiyor kamayishi bilan kechuvchi murakkab metabolik sindromdir. Uni oddiy ko'proq ovqat yedirish bilan to'liq qaytarib bo'lmaydi; ovqatlanish, simptom nazorati va jismoniy yordam birga rejalashtiriladi.","guruh":"qollab","shoshilinch":false,"asosiy":["vazn-yoqotish","ishtaha-yoqolishi","saraton-anamnezi"],"qoshimcha":["erta-toyish","mushak-kuchsizligi","saraton-charchogi"],"rasm":"img/onko/palliativ.jpg","dorilar":["deksametazon"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"onkologik-ogriqni-davolash","soha":"onkologiya","nom":"Onkologik og'riqni davolash","xalqaro":"Cancer pain management","kod":{"icd10":"G89.3","icd11":"MG30.1"},"qisqa":"Saraton og'rig'i o'sma, metastaz yoki davolash oqibatidan kelib chiqishi mumkin. Og'riqning sababi va mexanizmini aniqlab, dorilarni boshqa usullar bilan birlashtirish uyqu va kundalik faoliyatni yaxshilaydi.","guruh":"qollab","shoshilinch":false,"asosiy":["saraton-anamnezi","tunda-kuchayuvchi-ogriq"],"qoshimcha":["suyak-ogrigi","bel-ogrigi","uyquga-ketolmaslik"],"rasm":"img/onko/suyak-metastaz.jpg","dorilar":["paratsetamol","morfin"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"onkologik-tashxis-va-bosqichlash","soha":"onkologiya","nom":"Onkologik tashxis va bosqichlash","xalqaro":"Cancer diagnosis and TNM staging","kod":{"icd10":"—","icd11":"—"},"qisqa":"Saraton tashxisi odatda patologik tekshiruv bilan tasdiqlanib, tarqalishi o'sma turiga mos tizimda baholanadi. Ko'plab qattiq o'smalarda TNM qo'llanadi; qon va markaziy nerv tizimi o'smalari uchun boshqa tizimlar mavjud. Bosqich davolash rejasiga ta'sir qiladi.","guruh":"umumiy","shoshilinch":false,"asosiy":["osma-tuguni","saraton-anamnezi"],"qoshimcha":["vazn-yoqotish","holsizlik","tungi-terlash"],"rasm":"img/onko/tnm.jpg","dorilar":["lidokain"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog","jarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"opioidga-bogliqlik","soha":"psixiatriya","nom":"Opioidga bog'liqlik","xalqaro":"Opioid use disorder","kod":{"icd10":"F11.2","icd11":"6C43.2"},"qisqa":"Og'riq qoldiruvchi opioidlar yoki geroin kabi moddalarga nazoratsiz ehtiyoj va ularni zararli oqibatlarga qaramay ishlatishda davom etish. O'ta doza o'limga olib kelishi mumkin. Metadon va buprenorfin kabi dorilar o'lim xavfini sezilarli kamaytiradi.","guruh":"bogliqlik","shoshilinch":false,"asosiy":["dorilarni-notogri-ishlatish","abstinensiya-qaltirash"],"qoshimcha":["uyquga-ketolmaslik","kayfiyat-tushkunligi","ichkilikka-ruju","qorin-ogrigi","ich-ketishi","kongil-aynishi","asabiylik-jahldorlik","ijtimoiy-yakkalanish","oz-joniga-qasd-fikrlari"],"rasm":"img/psix/mukofot-tizimi.jpg","dorilar":["buprenorfin-nalokson","naltrekson"],"shifokor":{"mutaxassis":["narkolog","psixiatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"optik-nevrit","soha":"oftalmologiya","nom":"Optik nevrit","xalqaro":"Optic neuritis","kod":{"icd10":"H46","icd11":"9C40.1"},"qisqa":"Ko'ruv nervining yallig'lanishi: bir ko'zda bir necha kun ichida ko'rishning pasayishi, ko'zni harakatlantirganda og'riq, ranglar xiralashuvi. Ko'pincha 20–45 yoshli ayollarda; tarqoq skleroz, NMO yoki MOG kasalligining birinchi belgisi bo'lishi mumkin.","guruh":"uveit","shoshilinch":false,"asosiy":["korish-buzilishi","koz-ogrigi"],"qoshimcha":["korish-tosatdan-yoqolishi","korish-maydoni-pasayishi","holsizlik"],"rasm":"img/oft/optik-nevrit.png","dorilar":["deksametazon"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","nevrolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"orbita-tsellyuliti","soha":"oftalmologiya","nom":"Orbita (ko'z kosasi) tsellyuliti","xalqaro":"Orbital cellulitis","kod":{"icd10":"H05.0","icd11":"9A21.0"},"qisqa":"Ko'z kosasi to'qimalarining bakterial infeksiyasi, ko'pincha bolalarda etmoid sinusitdan tarqaladi: qovoq shishi va qizarishi, ko'zning bo'rtib chiqishi, ko'z harakatida og'riq, ko'rish pasayishi, isitma. Ko'rish va hayot uchun xavfli — shoshilinch vena ichi antibiotik.","guruh":"shikast","shoshilinch":true,"asosiy":["qovoq-shishi","koz-ogrigi","isitma"],"qoshimcha":["ikki-korish","korish-buzilishi","koz-qizarishi","yiringli-ajralma","bosh-ogrigi"],"rasm":"img/oft/koz-anatomiyasi.png","dorilar":["paratsetamol","seftriakson"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","oftalmolog","lor"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"osteoartrit","soha":"revmatologiya","nom":"Osteoartrit (artroz)","xalqaro":"Osteoarthritis","kod":{"icd10":"M17","icd11":"FA01"},"qisqa":"Eng ko'p uchraydigan bo'g'im kasalligi: bo'g'im tog'ayining yemirilishi, osteofitlar va bo'g'im atrofi to'qimalarining o'zgarishi. Tizza, son va qo'l bo'g'imlarida harakatda kuchayadigan og'riq, qisqa ertalabki qotishlik, g'ijirlash. Asosiy davo — mashqlar, vaznni kamaytirish, o'qitish; mahalliy va og'iz orqali NYaQV, bo'g'im ichiga glyukokortikoid; og'ir holatda endoprotezlash.","guruh":"yumshoq","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-ogrigi"],"qoshimcha":["bogim-shishi","ertalabki-qotishlik","oqsoqlanish","bel-ogrigi"],"rasm":"img/rev/oa-sxema.png","dorilar":["diklofenak","ibuprofen","naproksen","paratsetamol","duloksetin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","revmatolog","travmatolog","reabilitolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"osteomielit","soha":"travmatologiya","nom":"Osteomielit (suyak infeksiyasi)","xalqaro":"Osteomyelitis","kod":{"icd10":"M86","icd11":"FB84"},"qisqa":"Suyakning bakterial infeksiyasi: qon orqali (ko'proq bolalarda), ochiq sinish yoki operatsiyadan keyin, yoki qo'shni yumshoq to'qimadan tarqaladi. Suyak ustida og'riq, shish, isitma; umurtqa osteomielitida kuchli bel og'rig'i. Davo uzoq antibiotik va ko'pincha jarrohlik tozalashni talab qiladi.","guruh":"ortopedik","shoshilinch":false,"asosiy":["suyak-ogrigi","isitma"],"qoshimcha":["teri-qizarishi","shish-tez-ortishi","oyoqqa-bosolmaslik","bel-ogrigi","teri-yiringi","holsizlik","vazn-yoqotish","bogim-harakati-cheklanishi"],"rasm":"img/trav/osteomielit-mrt.jpg","dorilar":["tsefazolin","seftriakson","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","infeksionist","jarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"osteoporoz","soha":"endokrinologiya","nom":"Osteoporoz","xalqaro":"Osteoporosis","kod":{"icd10":"M80–M81","icd11":"FB83.1"},"qisqa":"Suyak massasining kamayishi va mikroarxitekturasining buzilishi natijasida suyak mo'rtligi va sinish xavfi ortadigan tizimli skelet kasalligi. Sinishgacha belgisiz kechadi; tipik sinishlar — umurtqa, son suyagi bo'yni, bilak. Tashxis: DXA (T-ball ≤ −2,5) yoki mo'rtlik sinishi. Davo: bisfosfonatlar, denosumab, anabolik dorilar, kalsiy va D vitamini, yiqilishlarning oldini olish.","guruh":"kalsiy","shoshilinch":false,"asosiy":["suyak-ogrigi"],"qoshimcha":["boy-pastligi","mushak-kuchsizligi","muvozanat-buzilishi"],"rasm":"img/endo/osteoporoz-umurtqa.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","revmatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"osteosarkoma-va-yuing-sarkomasi","soha":"onkologiya","nom":"Osteosarkoma va Yuing sarkomasi","xalqaro":"Osteosarcoma and Ewing sarcoma","kod":{"icd10":"C40 / C41","icd11":"2B51 / 2B52"},"qisqa":"Osteosarkoma va Yuing sarkomasi suyakning ikki xil xavfli o'smasidir. O'smirda kuchayuvchi suyak og'rig'i va shish, ayniqsa tunda bezovta qilsa, rentgen va ixtisoslashgan markaz tekshiruvini talab qiladi.","guruh":"osmalar","shoshilinch":false,"asosiy":["suyak-ogrigi","tunda-kuchayuvchi-ogriq"],"qoshimcha":["osma-tuguni","oqsoqlanish","bogim-harakati-cheklanishi","isitma"],"rasm":"img/onko/osteosarkoma.jpg","dorilar":["paratsetamol","sisplatin"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog","travmatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"otomikoz","soha":"lor","nom":"Otomikoz (zamburug'li tashqi otit)","xalqaro":"Otomycosis (fungal otitis externa)","kod":{"icd10":"H62.2, B44.8","icd11":"AA03"},"qisqa":"Tashqi eshitish yo'lining zamburug'li infeksiyasi (asosan *Aspergillus* va *Candida*). Kuchli qichishish, quloqda to'liqlik va eshitish yo'lida oq, kulrang yoki qora zamburug' massasi xos. Ko'pincha antibiotik tomchilarini uzoq qo'llashdan keyin rivojlanadi.","guruh":"quloq","shoshilinch":false,"asosiy":["quloq-qichishi","toliqlik-quloqda","quloq-oqishi"],"qoshimcha":["quloq-ogrigi","eshitish-pasayishi","quloq-shangillashi","quloq-yoli-shishi"],"rasm":"img/lor/quloq-anatomiyasi.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"otoskleroz","soha":"lor","nom":"Otoskleroz","xalqaro":"Otosclerosis","kod":{"icd10":"H80","icd11":"AB33"},"qisqa":"Ichki quloq suyak kapsulasining irsiy moyillik bilan kechadigan o'choqli qayta qurilishi: uzangi suyakchasi oval darchada qotib qoladi va yosh kattalarda sekin kuchayib boruvchi o'tkazuvchi eshitish pasayishiga sabab bo'ladi. Nog'ora parda normal ko'rinadi.","guruh":"quloq","shoshilinch":false,"asosiy":["eshitish-asta-pasayishi","eshitish-pasayishi"],"qoshimcha":["quloq-shangillashi","toliqlik-quloqda","bosh-aylanishi"],"rasm":"img/lor/otosclerosis-ct.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"ovoz-burmalari-tugunchalari","soha":"lor","nom":"Ovoz burmalari tugunchalari va polipi","xalqaro":"Vocal fold nodules and polyps","kod":{"icd10":"J38.2 (tugunchalar), J38.1 (polip)","icd11":"CA0H.2, CA0H.1"},"qisqa":"Ovozni ortiqcha yoki noto'g'ri ishlatish natijasida ovoz burmalarida paydo bo'ladigan xavfsiz o'zgarishlar: tugunchalar ikki tomonlama, polip odatda bir tomonlama. Asosiy belgisi — doimiy ovoz bo'g'iqligi va ovozning tez charchashi.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["ovoz-boguqligi"],"qoshimcha":["tomoqda-yot-jism","yotal","tomoq-ogrigi"],"rasm":"img/lor/vf-polyp.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"oyoq-venalari-varikozi","soha":"angiologiya","nom":"Oyoq venalari varikozi","xalqaro":"Varicose veins of lower limbs","kod":{"icd10":"I83 (asoratiga qarab aniqlashtiriladi)","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Oyoq yuzaki venalarining bo'rtib, burama kengayishi og'irlik, achishish va kechki shishga sabab bo'lishi mumkin. Birdan kuchli og'riq yoki bir oyoqning keskin shishishi oddiy varikoz deb qabul qilinmaydi. Davo vena dupleks tekshiruvi va bemor shikoyatlariga qarab tanlanadi.","guruh":"vena","shoshilinch":false,"asosiy":["kengaygan-oyoq-venalari"],"qoshimcha":["bir-oyoq-shishi","boldirda-bitmaydigan-yara","teri-qurishi"],"rasm":"img/expansion/varicose.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiojarroh","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"oyoqning-otkir-ishemiyasi","soha":"angiologiya","nom":"Oyoqning o'tkir ishemiyasi","xalqaro":"Acute lower limb ischemia","kod":{"icd10":"I74.3 (tromboembolik sababda)","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Oyoqning birdan qattiq og'rishi, sovushi, oqarishi yoki uvishishi arteriyada qon oqimi to'silganidan bo'lishi mumkin. Bu oyoq va hayot uchun xavfli shoshilinch holat: 103 chaqiring. Uqalash, isitish yoki tabletka ichib kutish o'rniga qon tomir mutaxassisi tez baholashi kerak.","guruh":"arteriya","shoshilinch":true,"asosiy":["oyoqda-tosatdan-ogriq","oyoq-sovuq-oqarish"],"qoshimcha":["oyoq-uvishishi","mushak-kuchsizligi","oqsoqlanish"],"rasm":"img/kard/af-ekg.jpg","dorilar":["aspirin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","kardiojarroh"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"oziq-ovqat-allergiyasi","soha":"allergologiya","nom":"Oziq-ovqat allergiyasi","xalqaro":"Food allergy","kod":{"icd10":"T78.1 (reaksiya turiga qarab aniqlashtiriladi)","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Muayyan ovqatga immun tizimining reaksiyasi toshma, qichishish, shish, qusish yoki nafas qiyinlashuviga olib kelishi mumkin. Til-tomoq shishi, nafas qisilishi yoki hushdan ketishda 103 ga qo'ng'iroq qiling. Yengil va takroriy belgilarda allergolog sababni aniqlaydi.","guruh":"allergiya","shoshilinch":false,"asosiy":["ovqatdan-keyin-reaksiya","qavarchiqlar"],"qoshimcha":["lab-til-shishi","teri-toshmasi","nafas-qisishi","qorin-ogrigi","ich-ketishi","tomoq-qisilishi"],"rasm":"img/expansion/ige.png","dorilar":["setirizin"],"shifokor":{"mutaxassis":["allergolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"politravma-birinchi-yordam","soha":"travmatologiya","nom":"Og'ir travmada birinchi yordam va birlamchi ko'rik","xalqaro":"Major trauma: first aid and primary survey","kod":{"icd10":"T07","icd11":"NF0A.4"},"qisqa":"Yo'l-transport hodisasi, balandlikdan yiqilish yoki ko'p shikastlarda hayotni saqlash ketma-ketligi: xavfsizlik — nafas yo'li — nafas — qon ketishni to'xtatish — es-hush — iliq saqlash. Guvohning to'g'ri harakatlari o'limning asosiy oldini olinadigan sabablarini kamaytiradi.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["jarohat","tashqi-qon-ketish"],"qoshimcha":["chalkashlik","nafas-qisishi","suyak-deformatsiyasi","bosh-aylanishi","rangparlik","yurak-urishi","kokrak-ogrigi","qorin-ogrigi"],"rasm":"img/trav/jgut.jpeg","dorilar":["tranyeksam-kislota","paratsetamol","tsefazolin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","travmatolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"oqsil-energiya-yetishmovchiligi","soha":"pediatriya","nom":"Og'ir o'tkir ozib ketish (marazm va kvashiorkor)","xalqaro":"Severe acute malnutrition (severe wasting and nutritional oedema)","kod":{"icd10":"E40–E43","icd11":"5B52"},"qisqa":"Bolaning bo'yiga nisbatan vazni keskin kam (marazm) yoki oyoqlarida ovqatlanish shishi (kvashiorkor) bo'lgan hayot uchun xavfli holat. Dunyoda 45 mln bola ozib ketgan; 5 yoshgacha o'limlarning qariyb yarmi ovqat yetishmasligi bilan bog'liq. Asoratsiz holatlar uyda maxsus terapevtik ozuqa (RUTF) bilan, asoratlilari shifoxonada davolanadi.","guruh":"ovqatlanish","shoshilinch":true,"asosiy":["vazn-yigmaslik","vazn-yoqotish"],"qoshimcha":["shishlar","holsizlik","ich-ketishi","teri-qurishi","soch-tokilishi","rivojlanish-kechikishi","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/article-figures-systems/intestinal-villi.jpg","dorilar":["a-vitamini"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"ogiz-kandidozi","soha":"stomatologiya","nom":"Og'iz bo'shlig'i kandidozi (\"molochnitsa\")","xalqaro":"Oral (oropharyngeal) candidiasis","kod":{"icd10":"B37.0","icd11":"1F23.0"},"qisqa":"*Candida* zamburug'larining og'iz shilliq qavatida haddan tashqari ko'payishi: sidirilib ketadigan oq karash, qizarish, achishish, lab burchaklarida yoriqlar. Chaqaloqlar, keksalar, protez taqadiganlar, ingalyatsion steroid, antibiotik qabul qiluvchilar va immuniteti pasayganlarda ko'p.","guruh":"shilliq","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-oq-karash"],"qoshimcha":["ogiz-qurishi","yutish-ogriqli","bezovtalik-bola","chaqaloq-ovqatlanish","yutish-qiyinligi"],"rasm":"img/stom/thrush-1.jpg","dorilar":["nistatin","flukonazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","oilaviy","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"ogiz-saratoni","soha":"stomatologiya","nom":"Og'iz bo'shlig'i saratoni","xalqaro":"Oral cavity squamous cell carcinoma (lip and oral cavity cancer)","kod":{"icd10":"C00–C06","icd11":"2B62 (til), 2B66 (og'iz)"},"qisqa":"Lab, til, og'iz tubi, lunj, milk va tanglay shilliq qavatining xavfli o'smasi, 90% dan ortig'i yassi hujayrali karsinoma. 3 haftadan ortiq bitmaydigan yara, oq-qizil dog' yoki tugun — asosiy belgilar. Tamaki, nos, areka yong'og'i va alkogol asosiy sabablar; erta aniqlash hayotni saqlaydi.","guruh":"shilliq","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-yaralari","ogiz-oq-dog","boyin-tuguni"],"qoshimcha":["quloq-ogrigi","tish-qimirlashi","trizm","yutish-ogriqli","yutish-qiyinligi","ogiz-hidi","vazn-yoqotish","yuz-uvishishi","qon-tupurish"],"rasm":"img/stom/oral-ca.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["yuz-jag-jarrohi","onkolog","stomatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"ogiz-lishayi","soha":"stomatologiya","nom":"Og'iz bo'shlig'ining yassi qizil temiratkisi (lixen planus)","xalqaro":"Oral lichen planus","kod":{"icd10":"L43","icd11":"EA91.4"},"qisqa":"Og'iz shilliq qavatining surunkali immun yallig'lanish kasalligi: lunjlarda ikki tomonlama oq to'rsimon chiziqlar (simptomsiz), eroziv shaklda — og'riqli qizil eroziyalar va achishish. Potensial malign kasalliklar guruhiga kiradi, shuning uchun muntazam kuzatiladi.","guruh":"shilliq","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-oq-dog","ogiz-achishishi"],"qoshimcha":["ogiz-yaralari","milk-qonashi","milk-shishi"],"rasm":"img/stom/olp.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","dermatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"leykoplakiya","soha":"stomatologiya","nom":"Og'iz leykoplakiyasi va eritroplakiyasi","xalqaro":"Oral leukoplakia and erythroplakia (oral potentially malignant disorders)","kod":{"icd10":"K13.2","icd11":"DA01.00"},"qisqa":"Og'iz shilliq qavatida sidirilmaydigan oq (leykoplakiya) yoki qizil (eritroplakiya) dog' bo'lib, boshqa kasallik bilan tushuntirilmaydi. Og'iz saratoniga aylanish xavfi bor (eritroplakiyada yuqoriroq), shuning uchun biopsiya va kuzatuv shart. Asosiy sabab — tamaki.","guruh":"shilliq","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-oq-dog"],"qoshimcha":["ogiz-yaralari","ogiz-hidi"],"rasm":"img/stom/leukoplakia-1.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","yuz-jag-jarrohi"],"qachon":"tez"}},{"id":"ogiz-halqum-saratoni","soha":"lor","nom":"Og'iz-halqum saratoni (HPV bilan bog'liq va bog'liq bo'lmagan)","xalqaro":"Oropharyngeal squamous cell carcinoma (HPV-associated and HPV-negative)","kod":{"icd10":"C09, C10","icd11":"2B69, 2B6A"},"qisqa":"Bodomsimon bezlar, til ildizi, yumshoq tanglay va halqum devorlarining yassi hujayrali saratoni. HPV (asosan 16-tip) bilan bog'liq shakli tez ko'paymoqda, ko'pincha chekmaydigan nisbatan yosh erkaklarda bo'yinda kistasimon tugun bilan boshlanadi va prognozi ancha yaxshi.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["boyin-tuguni","tomoq-ogrigi","yutish-ogriqli"],"qoshimcha":["quloq-ogrigi","yutish-qiyinligi","bodomcha-kattalashuvi","goldiroq-ovoz","trizm","ogiz-hidi","vazn-yoqotish","qon-tupurish","tomoqda-yot-jism"],"rasm":"img/lor/opc-info.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"dismenoreya","soha":"ginekologiya","nom":"Og'riqli hayz (dismenoreya)","xalqaro":"Dysmenorrhoea (primary and secondary)","kod":{"icd10":"N94.4–N94.6","icd11":"GA34.3"},"qisqa":"Hayz paytida qorin pastida burab og'rish — o'smir qizlar va ayollarning 50–90% ida. Ko'pincha (birlamchi) kasalliksiz, prostaglandinlar ko'pligidan; ba'zan (ikkilamchi) endometrioz, mioma yoki infeksiyaning belgisi. Birinchi qator davo — NYaQV (ibuprofen) va gormonal kontratseptivlar, issiqlik va jismoniy mashqlar.","guruh":"hayz","shoshilinch":false,"asosiy":["hayz-ogrigi","qorin-pasti-ogrigi"],"qoshimcha":["bel-ogrigi","kongil-aynishi","ich-ketishi","bosh-ogrigi","holsizlik"],"rasm":"img/gin/endometriy.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol","kok-kontratseptiv"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"oshqozon-saratoni","soha":"gastroenterologiya","nom":"Oshqozon saratoni","xalqaro":"Gastric cancer","kod":{"icd10":"C16","icd11":"2B72"},"qisqa":"Oshqozon shilliq qavatidan kelib chiqadigan xavfli o'sma (asosan adenokarsinoma); yiliga qariyb 1 million yangi holat va 650 mingdan ortiq o'lim. Asosiy xavf omili — Helicobacter pylori. Osiyo, Janubiy Amerika va Sharqiy Yevropada ko'p. Erta bosqichda belgisiz; keyinchalik dispepsiya, ozish, kamqonlik, tez to'yish. Tashxis: endoskopiya va biopsiya. Davo: jarrohlik (D2 limfodisseksiya) va perioperativ kimyoterapiya.","guruh":"qizilongach","shoshilinch":false,"asosiy":["vazn-yoqotish","erta-toyish","qorin-ogrigi"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qusish","holsizlik","qora-najas","qon-qusish","yutish-qiyinligi","boyin-limfa"],"rasm":"img/gastro/oshqozon-saratoni.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"ochiq-arterial-yol","soha":"kardiologiya","nom":"Ochiq arterial (Botallov) yo'l","xalqaro":"Patent ductus arteriosus","kod":{"icd10":"Q25.0","icd11":"LA8B.4"},"qisqa":"Homila davrida aorta va o'pka arteriyasini bog'lab turuvchi arterial yo'lning tug'ilgandan keyin yopilmay qolishi. Chala tug'ilgan chaqaloqlarda ayniqsa ko'p. Qon aortadan o'pka arteriyasiga oqadi; katta yo'lda yurak yetishmovchiligi va o'pka gipertenziyasi. Xarakterli belgi — uzluksiz \"mashina\" shovqini. Davo: chala tug'ilganlarda dorilar (ibuprofen, parasetamol), kattaroq bolalar va kattalarda transkateter yopish.","guruh":"tugma","shoshilinch":false,"asosiy":["chaqaloq-ovqatlanish","nafas-qisishi"],"qoshimcha":["terlash","boy-pastligi","yurak-urishi","holsizlik","sianoz"],"rasm":"img/kard/oay-sxema.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","kardiolog","kardiojarroh"],"qachon":"rejali"}},{"id":"palliativ-yordam","soha":"onkologiya","nom":"Palliativ yordam","xalqaro":"Palliative care","kod":{"icd10":"Z51.5","icd11":"QB9B"},"qisqa":"Palliativ yordam og'ir kasallikdagi og'riq va boshqa jismoniy, ruhiy hamda ijtimoiy qiyinchiliklarni kamaytiradi. U saratonga qarshi faol davolash bilan birga erta boshlanishi va bemor hamda oilasini qo'llab-quvvatlashi mumkin.","guruh":"qollab","shoshilinch":false,"asosiy":["saraton-anamnezi"],"qoshimcha":["tunda-kuchayuvchi-ogriq","saraton-charchogi","ishtaha-yoqolishi","nafas-qisishi"],"rasm":"img/onko/palliativ.jpg","dorilar":["paratsetamol","morfin"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"paratonzillyar-abssess","soha":"lor","nom":"Paratonzillyar abssess","xalqaro":"Peritonsillar abscess (quinsy)","kod":{"icd10":"J36","icd11":"CA0K.1"},"qisqa":"Bodomsimon bez kapsulasi va halqum mushaklari orasidagi to'qimada yiring to'planishi. Kattalardagi eng ko'p uchraydigan chuqur bo'yin infeksiyasi: bir tomonlama kuchli tomoq og'rig'i, trizm va \"issiq kartoshka\" ovozi xos.","guruh":"tomoq","shoshilinch":true,"asosiy":["tomoq-ogrigi","yutish-ogriqli","trizm","goldiroq-ovoz","uvula-siljishi","isitma"],"qoshimcha":["sulak-oqishi","quloq-ogrigi","boyin-limfa","ogiz-hidi","yutish-qiyinligi","bodomcha-kattalashuvi","holsizlik","boyin-harakati-ogriqli"],"rasm":"img/lor/pta.jpg","dorilar":["paratsetamol","amoksitsillin-klavulanat"],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"parkinson-kasalligi","soha":"nevrologiya","nom":"Parkinson kasalligi","xalqaro":"Parkinson's disease","kod":{"icd10":"G20","icd11":"8A00.0"},"qisqa":"Qora moddadagi dofamin neyronlarining nobud bo'lishi natijasida harakatlarning sekinlashuvi, tinch holatdagi titroq va mushaklar qotishi bilan kechadigan rivojlanuvchi kasallik. Levodopa simptomlarni sezilarli yaxshilaydi.","guruh":"neyrodegenerativ","shoshilinch":false,"asosiy":["harakat-sekinlashuvi","titroq"],"qoshimcha":["yurish-buzilishi","muvozanat-buzilishi","qabziyat","kayfiyat-tushkunligi","hid-bilish-pasayishi","xotira-pasayishi","bosh-aylanishi-turganda"],"rasm":"img/nevro/parkinson-blausen.png","dorilar":["levodopa-karbidopa"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"parodontit","soha":"stomatologiya","nom":"Parodontit","xalqaro":"Periodontitis","kod":{"icd10":"K05.2, K05.3","icd11":"DA0C"},"qisqa":"Tishni ushlab turuvchi to'qimalar — milk, periodont boylami va jag' suyagining surunkali yallig'lanish kasalligi. Milk qonashi, chekinishi, cho'ntaklar, tishlar qimirlashi va oxir-oqibat tish tushishi bilan kechadi. Kattalarda tish yo'qotishning asosiy sababi; diabet va yurak kasalliklari bilan bog'liq.","guruh":"parodont","shoshilinch":false,"asosiy":["milk-qonashi","tish-qimirlashi","milk-chekinishi"],"qoshimcha":["milk-shishi","ogiz-hidi","milk-yiring","tish-sovuq-issiq","tishlaganda-ogriq"],"rasm":"img/stom/periodontitis.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"supraventrikulyar-taxikardiya","soha":"kardiologiya","nom":"Paroksizmal supraventrikulyar taxikardiya va Volf-Parkinson-Uayt sindromi","xalqaro":"Paroxysmal supraventricular tachycardia (AVNRT, AVRT); Wolff-Parkinson-White syndrome","kod":{"icd10":"I47.1, I45.6","icd11":"BC81, BC81.4"},"qisqa":"To'satdan boshlanib to'satdan tugaydigan, tez (odatda 150–250/daq) muntazam tor QRS kompleksli taxikardiya xurujlari; asosan AV tugun qayta kirish taxikardiyasi yoki qo'shimcha o'tkazuvchi yo'l (WPW) orqali. Ko'pincha sog'lom yoshlarda. Xurujni vagal sinama yoki adenozin to'xtatadi; kateter ablatsiyasi ko'pchilikda davolovchi.","guruh":"aritmiya","shoshilinch":false,"asosiy":["yurak-urishi"],"qoshimcha":["bosh-aylanishi","nafas-qisishi","kokrak-ogrigi","hushdan-ketish","kop-siyish","holsizlik"],"rasm":"img/kard/wpw-ekg.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"pastki-jag-sinishi","soha":"stomatologiya","nom":"Pastki jag' sinishi","xalqaro":"Mandible fracture","kod":{"icd10":"S02.6","icd11":"NA02.7"},"qisqa":"Yuz skeletining eng ko'p sinadigan suyaklaridan biri — urishish, yiqilish va yo'l-transport hodisalarida. Tishlamning buzilishi, og'riq, og'iz ochishning cheklanishi, til ostida qon quyilishi va pastki lab uvishishi xos. Davolash — tishlamni tiklab, suyak bo'laklarini fiksatsiya qilish.","guruh":"jag","shoshilinch":true,"asosiy":["jarohat","tishlam-buzilishi","jag-shishi"],"qoshimcha":["trizm","yuz-uvishishi","tish-qimirlashi","jag-bogimi-ogrigi","sulak-oqishi","tish-ogrigi"],"rasm":"img/stom/mandible-fx.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","yuz-jag-jarrohi"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"peptik-yara","soha":"gastroenterologiya","nom":"Peptik yara kasalligi va Helicobacter pylori infeksiyasi","xalqaro":"Peptic ulcer disease; Helicobacter pylori infection","kod":{"icd10":"K25–K27","icd11":"DA60, DA61, DA63"},"qisqa":"Oshqozon yoki o'n ikki barmoqli ichak shilliq qavatidagi kislota-peptik ta'sirdan hosil bo'lgan, mushak qavatigacha yetuvchi yara. Asosiy sabablar — Helicobacter pylori infeksiyasi va aspirin/NYQV. Epigastral og'riq, dispepsiya; asoratlari — qon ketish, teshilish, obstruksiya. Davo: H. pylori eradikatsiyasi (14 kunlik vismutli to'rtlik sxema), proton pompasi ingibitorlari, NYQV ni to'xtatish.","guruh":"qizilongach","shoshilinch":false,"asosiy":["qorin-ogrigi","jigildon"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qusish","erta-toyish","qorin-dam","qora-najas","qon-qusish","vazn-yoqotish"],"rasm":"img/gastro/h-pylori.jpg","dorilar":["paratsetamol","omeprazol","amoksitsillin"],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"periferik-arteriyalar-kasalligi","soha":"kardiologiya","nom":"Periferik arteriyalar kasalligi (oyoq arteriyalari aterosklerozi)","xalqaro":"Peripheral arterial disease of the lower extremities","kod":{"icd10":"I70.2, I73.9","icd11":"BD40"},"qisqa":"Oyoq arteriyalarining aterosklerotik torayishi yoki okklyuziyasi. Ko'pchilikda belgisiz; tipik belgi — yurganda boldirda og'riq, dam olganda o'tadi (oqsoqlanish). Og'ir shaklda — tinch holatdagi og'riq, bitmaydigan yaralar va gangrena. To'piq-yelka indeksi ≤0,90 tashxisni tasdiqlaydi. Davo: chekishni tashlash, nazoratli yurish mashqlari, statin va antitrombotik davo, ko'rsatma bo'lsa revaskulyarizatsiya.","guruh":"tomir","shoshilinch":false,"asosiy":["oqsoqlanish"],"qoshimcha":["oyoq-yarasi","oyoq-uvishishi","yara-sekin-bitishi"],"rasm":"img/kard/ateroskleroz.jpg","dorilar":["aspirin","atorvastatin"],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiojarroh","kardiolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"polineyropatiya","soha":"nevrologiya","nom":"Periferik polineyropatiya (shu jumladan diabetik)","xalqaro":"Peripheral polyneuropathy","kod":{"icd10":"G62, G63.2","icd11":"8C0Z, 8C03.0"},"qisqa":"Periferik nervlarning ko'p sonli shikastlanishi: odatda oyoq barmoqlaridan boshlanib yuqoriga ko'tariluvchi simmetrik uvishish, achishish, og'riq. Eng ko'p sababi — qandli diabet; B12 tanqisligi, alkogol, dorilar ham. Sezgisiz oyoqda yara va amputatsiya xavfi.","guruh":"nerv-mushak","shoshilinch":false,"asosiy":["oyoq-uvishishi"],"qoshimcha":["mushak-kuchsizligi","muvozanat-buzilishi","oyoq-yarasi","qol-uvishishi","bosh-aylanishi-turganda"],"rasm":"img/nevro/neyron.png","dorilar":["pregabalin","amitriptilin"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","endokrinolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"periimplantit","soha":"stomatologiya","nom":"Periimplantit va periimplant mukoziti","xalqaro":"Peri-implant mucositis and peri-implantitis","kod":{"icd10":"T84.7, K05.6","icd11":"DA0C.Y"},"qisqa":"Tish implanti atrofidagi to'qimalarning blyashka bilan bog'liq yallig'lanishi: faqat yumshoq to'qimada — mukozit (qaytar), suyak yo'qotilishi bilan — periimplantit. Chekish, parodontit anamnezi va gigiyena yetishmasligi asosiy xavf omillari; davolanmasa implant yo'qotiladi.","guruh":"parodont","shoshilinch":false,"asosiy":["milk-qonashi","milk-shishi"],"qoshimcha":["milk-yiring","milk-chekinishi","tish-qimirlashi","ogiz-hidi","tish-ogrigi"],"rasm":"img/stom/periimplantitis.gif","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"perikoronarit","soha":"stomatologiya","nom":"Perikoronarit (aql tishi chiqishining qiyinlashuvi)","xalqaro":"Pericoronitis","kod":{"icd10":"K05.2, K05.3","icd11":"DA0B.6"},"qisqa":"Yarim chiqqan tish (ko'pincha pastki aql tishi) tojini qoplab turgan milk \"qalpog'i\"ning yallig'lanishi. Og'riq, shish, og'iz ochish qiyinligi va og'izda yoqimsiz ta'm bilan kechadi; takrorlansa, aql tishi olib tashlanadi.","guruh":"parodont","shoshilinch":false,"asosiy":["aql-tishi","tish-ogrigi","trizm"],"qoshimcha":["milk-shishi","ogiz-hidi","yutish-ogriqli","jag-shishi","boyin-limfa","isitma","quloq-ogrigi","milk-yiring"],"rasm":"img/stom/pericoronitis.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol","xlorgeksidin"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","yuz-jag-jarrohi"],"qachon":"tez"}},{"id":"peyroni-kasalligi","soha":"urologiya","nom":"Peyroni kasalligi","xalqaro":"Peyronie's disease","kod":{"icd10":"N48.6","icd11":"GB06.2"},"qisqa":"Olat oqsil pardasida xavfsiz chandiq (fibroz) pilakcha hosil bo'lishi — erektsiyada olat qiyshayadi, qisqaradi, og'riydi; qattiq tugun seziladi. Ko'pincha erektil disfunksiya bilan. Birinchi 6–12 oyda faol (og'riqli) bosqich, keyin barqarorlashadi. Davo: kuzatuv, tortish (traksiya) moslamalari, pilakchaga inyeksiyalar, barqaror bosqichda operatsiya.","guruh":"erkak","shoshilinch":false,"asosiy":["olat-qiyshayishi"],"qoshimcha":["erektsiya-buzilishi","jinsiy-aloqada-ogriq","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/uro/olat-kesim.png","dorilar":["ibuprofen","tadalafil"],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"plantar-fassiit","soha":"revmatologiya","nom":"Plantar fassiit (\"tovon tikani\")","xalqaro":"Plantar fasciitis (plantar fasciopathy)","kod":{"icd10":"M72.2","icd11":"FB40.1"},"qisqa":"Oyoq tagidagi plantar fassiyaning tovon suyagiga birikish joyidagi degenerativ ta'sirlanishi. Ertalabki birinchi qadamlarda va uzoq o'tirgandan keyin tovonda keskin sanchiqsimon og'riq. Har 10 kishidan biri hayotida duch keladi; to'g'ri davo bilan 80% bemor 12 oy ichida yaxshilanadi. Asosiy davo — cho'zish mashqlari, muz, NYaQV, mos oyoq kiyim.","guruh":"yumshoq","shoshilinch":false,"asosiy":["tovon-ogrigi"],"qoshimcha":["oqsoqlanish"],"rasm":"img/rev/plantar-fassiya.jpg","dorilar":["ibuprofen","naproksen"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","reabilitolog","travmatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"plevra-mezoteliyomasi","soha":"pulmonologiya","nom":"Plevra mezoteliyomasi","xalqaro":"Pleural mesothelioma","kod":{"icd10":"C45.0","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Plevra mezoteliyomasi — plevra qavatidan o'sadigan xavfli o'sma. Deyarli har doim asbest bilan aloqa natijasida rivojlanadi va aloqadan keyin o'nlab yillar o'tib namoyon bo'ladi. Asosiy belgilari — nafas qisilishi va ko'krak og'rig'i.","guruh":"onkologik","shoshilinch":false,"asosiy":["kokrak-ogrigi","nafas-qisishi"],"qoshimcha":["vazn-yoqotish","yotal","holsizlik","isitma"],"rasm":"img/expansion/mezoteliyoma-kt.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog","pulmonolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"plevral-suyuqlik","soha":"pulmonologiya","nom":"Plevral suyuqlik (plevrit) va plevra empiemasi","xalqaro":"Pleural effusion and empyema","kod":{"icd10":"J90, J86","icd11":"CB27, CA44"},"qisqa":"Plevra bo'shlig'ida ortiqcha suyuqlik to'planishi. Transsudat (yurak yetishmovchiligi, jigar sirrozi, nefrotik sindrom) va ekssudat (pnevmoniya, sil, o'sma, o'pka emboliyasi) farqlanadi. Hansirash, plevritik og'riq, yo'tal. Tashxis: UTT, rentgen va plevral punksiya (Lait mezonlari). Yiring to'planganda — empiema: drenaj va antibiotiklar.","guruh":"plevra","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","kokrak-ogrigi-nafasda"],"qoshimcha":["yotal","isitma","vazn-yoqotish","tungi-terlash","shishlar","holsizlik"],"rasm":"img/pulm/plevral-suyuqlik.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"pnevmoniya","soha":"pulmonologiya","nom":"Pnevmoniya (jamoada va kasalxonada orttirilgan)","xalqaro":"Pneumonia (community-acquired and hospital-acquired)","kod":{"icd10":"J12–J18","icd11":"CA40"},"qisqa":"O'pka alveolalarining o'tkir infeksion yallig'lanishi: isitma, yo'tal, balg'am, hansirash, plevritik og'riq, rentgenda yangi infiltrat. Eng ko'p qo'zg'atuvchi — pnevmokokk, shuningdek viruslar va atipik mikroblar. 5 yoshgacha bolalar o'limining yetakchi infeksion sababi. Og'irlik CURB-65 bo'yicha baholanadi; davo — empirik antibiotiklar va kerak bo'lsa kislorod.","guruh":"infeksion","shoshilinch":true,"asosiy":["isitma","yotal","nafas-qisishi"],"qoshimcha":["balgam","kokrak-ogrigi-nafasda","holsizlik","terlash","qon-tupurish","hushdan-ketish","bezovtalik-bola","kongil-aynishi"],"rasm":"img/pulm/pnevmoniya-rentgen.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","amoksitsillin","doksitsiklin","amoksitsillin-klavulanat","oseltamivir"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","pulmonolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"pnevmotoraks","soha":"pulmonologiya","nom":"Pnevmotoraks","xalqaro":"Pneumothorax","kod":{"icd10":"J93, S27.0","icd11":"CB21"},"qisqa":"Plevra bo'shlig'ida havo to'planishi va o'pkaning qisman yoki to'liq puchayishi. Birlamchi spontan — ko'pincha baland bo'yli, ozg'in, chekuvchi yosh erkaklarda; ikkilamchi — SOOK va boshqa o'pka kasalliklarida; travmatik — jarohat yoki tibbiy muolajadan keyin. To'satdan bir tomonlama ko'krak og'rig'i va hansirash. Tarang pnevmotoraks — hayot uchun xavfli, zudlik bilan dekompressiya.","guruh":"plevra","shoshilinch":true,"asosiy":["kokrak-ogrigi-nafasda","nafas-qisishi"],"qoshimcha":["yurak-urishi","yotal","sianoz","jarohat","hushdan-ketish"],"rasm":"img/pulm/pnevmotoraks.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","jarroh","pulmonolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"podagra","soha":"revmatologiya","nom":"Podagra","xalqaro":"Gout","kod":{"icd10":"M10","icd11":"FA25"},"qisqa":"Qonda siydik kislotasi yuqoriligi (giperurikemiya) tufayli bo'g'imlarda natriy urat kristallari to'planishi. Xuruj: tunda to'satdan boshlanadigan, odatda oyoq bosh barmog'i bo'g'imining juda kuchli og'rig'i, qizarishi va shishi. Xuruj kolxitsin, NYaQV yoki glyukokortikoid bilan, uzoq muddatda allopurinol bilan siydik kislotasini <6 mg/dl gacha tushirib davolanadi.","guruh":"kristall","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-qizarishi","bogim-ogrigi"],"qoshimcha":["bogim-shishi","teri-tuguni","isitma","buyrak-toshi","buyrak-sanchigi"],"rasm":"img/rev/urat-kristall.jpg","dorilar":["naproksen","ibuprofen","paratsetamol","kolxitsin","prednizolon","allopurinol","febuksostat"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"polikistoz-tuxumdon-sindromi","soha":"endokrinologiya","nom":"Polikistoz tuxumdon sindromi (poliendokrin metabolik tuxumdon sindromi)","xalqaro":"Polycystic ovary syndrome (PCOS); polyendocrine metabolic ovarian syndrome (PMOS)","kod":{"icd10":"E28.2","icd11":"5A80.1"},"qisqa":"Reproduktiv yoshdagi ayollarning eng ko'p uchraydigan endokrin kasalligi (taxminan har sakkizinchi ayolda): hayz siklining buzilishi va anovulyatsiya, giperandrogenizm (girsutizm, husnbuzar), UTT da polikistoz tuxumdonlar yoki AMG yuqoriligi. Insulin rezistentligi, 2-tip diabet va depressiya xavfi yuqori. 2026-yilda yangi nom — poliendokrin metabolik tuxumdon sindromi (PMOS) taklif qilindi.","guruh":"jinsiy","shoshilinch":false,"asosiy":["hayz-buzilishi","ortiqcha-tuk","husnbuzar"],"qoshimcha":["bepushtlik","vazn-ortishi","soch-tokilishi","teri-qorayishi","kayfiyat-tushkunligi","uyqu-apnoe"],"rasm":"img/endo/girsutizm.png","dorilar":["metformin"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"posttravmatik-stress-buzilishi","soha":"psixiatriya","nom":"Posttravmatik stress buzilishi (PTSB)","xalqaro":"Post-traumatic stress disorder","kod":{"icd10":"F43.1","icd11":"6B40"},"qisqa":"Og'ir travmatik hodisadan (urush, zo'ravonlik, halokat, ofat) keyin rivojlanadigan buzilish: travma xotiralarining beixtiyor qaytalanishi, eslatmalardan qochish, kayfiyat va fikrlashning salbiy o'zgarishi, doimiy hushyorlik va cho'chish. Travmaga yo'naltirilgan psixoterapiya bilan yaxshi davolanadi.","guruh":"tashvish","shoshilinch":false,"asosiy":["travma-xotiralari","vaziyatdan-qochish"],"qoshimcha":["uyquga-ketolmaslik","asabiylik-jahldorlik","diqqat-jamlay-olmaslik","kayfiyat-tushkunligi","tashvish-xavotir","ijtimoiy-yakkalanish","ichkilikka-ruju","oz-joniga-qasd-fikrlari","qiziqish-yoqolishi"],"rasm":"img/psix/amigdala.jpg","dorilar":["sertralin","venlafaksin"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"posttrombotik-sindrom","soha":"angiologiya","nom":"Posttrombotik sindrom","xalqaro":"Post-thrombotic syndrome","kod":{"icd10":"I87.0","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Posttrombotik sindrom — chuqur vena trombozidan keyin rivojlanadigan surunkali holat: doimiy shish, og'riq, teri o'zgarishlari va ba'zan yara. U tromboz o'tkazganlarning sezilarli qismida yuzaga keladi va hayot sifatini pasaytiradi.","guruh":"tomir","shoshilinch":false,"asosiy":["bir-oyoq-shishi","oyoq-yarasi"],"qoshimcha":["teri-qichishi","oyoq-uvishishi","teri-qizarishi","boldirda-bitmaydigan-yara"],"rasm":"img/expansion/posttrombotik.jpg","dorilar":["enoksaparin"],"shifokor":{"mutaxassis":["jarroh","gematolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"prediabet","soha":"endokrinologiya","nom":"Prediabet (oraliq giperglikemiya)","xalqaro":"Prediabetes (intermediate hyperglycaemia)","kod":{"icd10":"R73.0","icd11":"5A40"},"qisqa":"Glyukoza normadan baland, lekin diabet chegarasiga yetmagan holat: och qoringa glyukozaning buzilishi, glyukozaga tolerantlikning buzilishi yoki HbA1c 5,7–6,4%. Belgisiz kechadi, 2-tip diabet va yurak-qon tomir kasalliklari xavfini oshiradi. Hayot tarzini o'zgartirish diabetga o'tishni sezilarli kamaytiradi.","guruh":"diabet","shoshilinch":false,"asosiy":["vazn-ortishi"],"qoshimcha":["teri-qorayishi","qon-bosimi-yuqori","holsizlik"],"rasm":"img/endo/akantoz.jpg","dorilar":["metformin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"preeklampsiya","soha":"ginekologiya","nom":"Preeklampsiya va eklampsiya","xalqaro":"Pre-eclampsia and eclampsia","kod":{"icd10":"O14–O15","icd11":"JA24"},"qisqa":"Homiladorlikning 20-haftasidan keyin yangi paydo bo'lgan qon bosimi oshishi (≥140/90) va siydikda oqsil yoki a'zolar shikastlanishi. Tug'ruqqa olib keluvchi homiladorliklarning 3–8% ida; tutqanoq (eklampsiya), HELLP sindromi va ona-bola o'limiga olib kelishi mumkin. Yagona davo — tug'ruq; magniy sulfat tutqanoq xavfini yarmidan ko'proq kamaytiradi. Yuqori xavfli ayollarga past dozali aspirin.","guruh":"homiladorlik","shoshilinch":true,"asosiy":["qon-bosimi-yuqori","homiladorlik-holati"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","korish-buzilishi","shishlar","qorin-ogrigi","kongil-aynishi","tutqanoq","nafas-qisishi"],"rasm":"img/article-figures-life/placenta.jpg","dorilar":["magniy-sulfat","aspirin"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"premenstrual-sindrom","soha":"ginekologiya","nom":"Premenstrual sindrom (PMS) va premenstrual disforik buzilish","xalqaro":"Premenstrual syndrome and premenstrual dysphoric disorder","kod":{"icd10":"N94.3","icd11":"GA34.40"},"qisqa":"Har oy hayzdan 1–2 hafta oldin paydo bo'lib, hayz boshlanishi bilan o'tadigan jismoniy va ruhiy belgilar: ko'krak taranglashishi, shish, asabiylik, kayfiyat tushishi. Ayollarning qariyb yarmida; 20% ida kundalik hayotni buzadi. Og'ir shakli — premenstrual disforik buzilish. Turmush tarzi, SSRI va gormonal davo yordam beradi.","guruh":"hayz","shoshilinch":false,"asosiy":["hayzdan-oldingi-belgilar"],"qoshimcha":["kayfiyat-tushkunligi","bosh-ogrigi","shishlar","holsizlik","qorin-dam","bel-ogrigi"],"rasm":"img/gin/hayz-sikli.png","dorilar":["ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","psixiatr","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"presbiakuziya","soha":"lor","nom":"Presbiakuziya (yoshga bog'liq eshitish pasayishi)","xalqaro":"Presbycusis (age-related hearing loss)","kod":{"icd10":"H91.1","icd11":"AB54"},"qisqa":"Yosh o'tishi bilan ikki tomonlama, simmetrik va sekin kuchayib boruvchi sensonevral eshitish pasayishi — avval yuqori chastotalar zararlanadi. Keksalardagi eng keng tarqalgan sezgi buzilishlaridan biri; davolash (eshitish apparati) hayot sifatini sezilarli yaxshilaydi.","guruh":"vestibulyar","shoshilinch":false,"asosiy":["eshitish-asta-pasayishi","shovqinda-tushunmaslik","eshitish-pasayishi"],"qoshimcha":["quloq-shangillashi","muvozanat-buzilishi","shovqin-tasiri"],"rasm":"img/lor/presby-audiogram.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"presbiopiya","soha":"oftalmologiya","nom":"Presbiopiya (yoshga bog'liq yaqinni ko'ra olmaslik)","xalqaro":"Presbyopia","kod":{"icd10":"H52.4","icd11":"9D00.3"},"qisqa":"40–45 yoshdan keyin gavhar elastikligining kamayishi tufayli yaqindagi mayda yozuvni o'qish qiyinlashadi — matnni uzoqlashtirib o'qish, kuchli yorug'lik kerak bo'ladi. Kasallik emas, tabiiy qarish; o'qish ko'zoynagi bilan tuzaladi.","guruh":"refraksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["yaqinni-korolmaslik"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","koz-qurishi"],"rasm":"img/oft/presbiopiya.png","dorilar":["pilokarpin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"prolaktinoma","soha":"endokrinologiya","nom":"Prolaktinoma va giperprolaktinemiya","xalqaro":"Prolactinoma; hyperprolactinaemia","kod":{"icd10":"E22.1, D35.2","icd11":"5A60.1"},"qisqa":"Qonda prolaktinning oshishi; patologik sababning eng ko'pi — gipofizning prolaktin ishlab chiqaruvchi adenomasi (prolaktinoma), shuningdek dorilar, gipotireoz va homiladorlik. Ayollarda hayz to'xtashi, ko'krakdan sut ajralishi, bepushtlik; erkaklarda libido va potensiya pasayishi, katta o'smalarda bosh og'rig'i va ko'rish maydoni torayishi. Birinchi tanlov — kabergolin.","guruh":"gipofiz","shoshilinch":false,"asosiy":["galaktoreya","hayz-buzilishi","bepushtlik"],"qoshimcha":["libido-pasayishi","bosh-ogrigi","korish-buzilishi","ginekomastiya","suyak-ogrigi","vazn-ortishi"],"rasm":"img/endo/prolaktinoma-mrt.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"prostata-bez-giperplaziyasi","soha":"urologiya","nom":"Prostata bezining xavfsiz giperplaziyasi (prostata adenomasi)","xalqaro":"Benign prostatic hyperplasia (BPH)","kod":{"icd10":"N40","icd11":"GA90"},"qisqa":"Yosh o'tishi bilan prostataning xavfsiz kattalashuvi, siydik chiqarish kanalini siqib siyishni qiyinlashtiradi. 50 yoshdan katta erkaklarning 40% gacha siydik yo'li belgilariga ega: zaif oqim, kuchanib siyish, tunda siyish, shoshilinch istak, to'liq bo'shamaslik. Davo — kuzatuv va turmush tarzi, alfa-blokator (tamsulozin), 5-alfa-reduktaza ingibitori (finasterid), tadalafil, og'ir holatda operatsiya. Saraton emas, lekin saraton istisno qilinadi.","guruh":"prostata","shoshilinch":false,"asosiy":["siydik-oqimi-sust","tungi-siyish"],"qoshimcha":["kop-siyish","shoshilinch-siyish","siydik-tutilishi","siydik-tutolmaslik","siydikda-qon","siyganda-achishish","erektsiya-buzilishi"],"rasm":"img/uro/bpg.png","dorilar":["tamsulozin","finasterid","tadalafil","solifenatsin","mirabegron"],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"prostata-saratoni","soha":"urologiya","nom":"Prostata saratoni","xalqaro":"Prostate cancer","kod":{"icd10":"C61","icd11":"2C82"},"qisqa":"Erkaklarda eng ko'p aniqlanadigan xavfli o'sma. Ko'pchiligi sekin o'sadi va uzoq vaqt belgisiz; kech bosqichda — siyish qiyinlashuvi, suyak og'rig'i, holsizlik. Tashxis: PSA, MRT, biopsiya. Kam xavfli o'smada faol kuzatuv, cheklangan saratonda operatsiya yoki nur terapiyasi, tarqalganda gormonal (androgen deprivatsiya) va boshqa davolar. PSA skriningi 55–69 yoshda shifokor bilan kelishib qaror qilinadi.","guruh":"onko","shoshilinch":false,"asosiy":["siydik-oqimi-sust","suyak-ogrigi"],"qoshimcha":["tungi-siyish","siydikda-qon","vazn-yoqotish","holsizlik","bel-ogrigi","erektsiya-buzilishi","siydik-tutilishi","oyoq-uvishishi"],"rasm":"img/uro/prostata-saratoni.png","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","onkolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"prostatit","soha":"urologiya","nom":"Prostatit (o'tkir bakterial va surunkali tos og'rig'i sindromi)","xalqaro":"Prostatitis (acute bacterial; chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome)","kod":{"icd10":"N41","icd11":"GA91"},"qisqa":"Prostata bezining yallig'lanishi. O'tkir bakterial prostatit kam uchraydi, lekin og'ir: yuqori isitma, oraliqda og'riq, siyish qiyinlashuvi — antibiotik kerak. Eng ko'p uchraydigan shakli — surunkali prostatit/surunkali tos og'rig'i sindromi: 50 yoshgacha erkaklarda eng ko'p qo'yiladigan urologik tashxis, ko'pincha infeksiyasiz; takroriy antibiotik kurslari odatda yordam bermaydi.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["tos-oraliq-ogrigi","siyganda-achishish"],"qoshimcha":["isitma","titroq","kop-siyish","shoshilinch-siyish","siydik-oqimi-sust","siydik-tutilishi","jinsiy-aloqada-ogriq","erektsiya-buzilishi","bel-ogrigi","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/uro/prostatit-2.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol","siprofloksatsin","tamsulozin"],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"psoriatik-artrit","soha":"revmatologiya","nom":"Psoriatik artrit","xalqaro":"Psoriatic arthritis","kod":{"icd10":"L40.5","icd11":"FA21"},"qisqa":"Psoriaz bilan bog'liq surunkali yallig'lanishli artrit — psoriazli kattalarning ~20% ida. Barmoq uchidagi bo'g'imlar, butun barmoqning \"sosiska\"dek shishishi (daktilit), pay birikish joylarida og'riq (entezit, ayniqsa tovon), bel og'rig'i, tirnoq o'zgarishlari. Davo: NYaQV (yengilda), metotreksat, biologik dorilar.","guruh":"artrit","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-shishi","daktilit"],"qoshimcha":["bogim-ogrigi","teri-kepaklanishi","tirnoq-ozgarishi","tovon-ogrigi","bel-ogrigi","ertalabki-qotishlik","koz-qizarishi","holsizlik"],"rasm":"img/rev/psa-rentgen.png","dorilar":["ibuprofen","naproksen","metotreksat","sulfasalazin","adalimumab"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","dermatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"psoriaz","soha":"dermatologiya","nom":"Psoriaz (teri sedefi)","xalqaro":"Psoriasis","kod":{"icd10":"L40","icd11":"EA90"},"qisqa":"Surunkali immun yallig'lanishli kasallik: aniq chegarali, kumushrang tangachalar bilan qoplangan qizil pilakchalar — ko'pincha tirsak, tizza, bosh terisi va belda. Yuqumli emas. Bo'g'imlar (psoriatik artrit), yurak-metabolik kasalliklar va depressiya bilan bog'liq. Davolab yo'qotib bo'lmaydi, lekin zamonaviy dorilar bilan uzoq remissiyaga erishiladi.","guruh":"yalliglanish","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-kepaklanishi","teri-toshmasi"],"qoshimcha":["teri-qichishi","tirnoq-ozgarishi","bogim-ogrigi","bosh-terisi-qichishi"],"rasm":"img/derm/psoriaz-orqa.jpg","dorilar":["klobetazol","metotreksat"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","revmatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"pterigium","soha":"oftalmologiya","nom":"Pterigium","xalqaro":"Pterygium","kod":{"icd10":"H11.0","icd11":"9A61.1"},"qisqa":"Konyunktivaning shox parda ustiga uchburchak shaklida o'sib chiquvchi tomirli to'qimasi, odatda ichki burchakdan. Asosiy sababi — quyoshning ultrabinafsha nurlari, chang va shamol. Katta bo'lsa astigmatizm va ko'rish pasayishiga olib keladi; davosi — jarrohlik.","guruh":"konyunktiva","shoshilinch":false,"asosiy":["koz-qizarishi","kozda-yot-jism-hissi"],"qoshimcha":["koz-qurishi","korish-buzilishi"],"rasm":"img/oft/pterigium.jpg","dorilar":["suniy-koz-yoshi"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"pulpit","soha":"stomatologiya","nom":"Pulpit","xalqaro":"Pulpitis (reversible and irreversible)","kod":{"icd10":"K04.0","icd11":"DA09.0"},"qisqa":"Tish pulpasining (\"nerv\"ining) yallig'lanishi, ko'pincha chuqur kariesdan. Qaytar pulpitda og'riq ta'sir to'xtashi bilan o'tadi; qaytmas pulpitda og'riq uzoq davom etadi, o'z-o'zidan va kechasi kuchayadi. Davolash — kanal davolash yoki pulpotomiya; antibiotik kerak emas.","guruh":"pulpa","shoshilinch":false,"asosiy":["tish-ogrigi","tish-tungi-ogriq","tish-sovuq-issiq"],"qoshimcha":["tish-kovagi","tishlaganda-ogriq","quloq-ogrigi","bosh-ogrigi"],"rasm":"img/stom/pulpitis.gif","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"qalqonsimon-bez-saratoni","soha":"endokrinologiya","nom":"Qalqonsimon bez saratoni","xalqaro":"Thyroid cancer","kod":{"icd10":"C73","icd11":"2D10"},"qisqa":"Endokrin a'zolarning eng ko'p uchraydigan xavfli o'smasi. Asosiy qismini yaxshi prognozli differensiallashgan (papillyar, follikulyar) saraton tashkil etadi; medullyar va anaplastik turlari kam, lekin agressivroq. Ko'pincha og'riqsiz bo'yin tuguni sifatida aniqlanadi. Davo: jarrohlik, xavfga qarab radioaktiv yod va TTG ni bostirish.","guruh":"qalqonsimon","shoshilinch":false,"asosiy":["boyin-tuguni"],"qoshimcha":["boyin-limfa","ovoz-boguqligi","yutish-qiyinligi","nafas-qisishi","boqoq","ich-ketishi"],"rasm":"img/endo/papillyar-fna.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","onkolog","jarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"qalqonsimon-bez-tugunlari","soha":"endokrinologiya","nom":"Qalqonsimon bez tugunlari va tugunli bo'qoq","xalqaro":"Thyroid nodules; nodular goitre","kod":{"icd10":"E04.1, E04.2","icd11":"5A01.1, 5A01.2"},"qisqa":"Qalqonsimon bez to'qimasidan UTT da aniq ajralib turadigan hosilalar. Juda keng tarqalgan (UTT da aholining 65% igacha), aksariyati xavfsiz. Asosiy vazifa — taxminan 10% klinik ahamiyatli saratonni aniqlash. Baholash: TTG, UTT xavf belgilari va ko'rsatma bo'lsa ingichka ignali aspiratsion biopsiya (Bethesda tizimi).","guruh":"qalqonsimon","shoshilinch":false,"asosiy":["boyin-tuguni","boqoq"],"qoshimcha":["yutish-qiyinligi","ovoz-boguqligi","nafas-qisishi","yurak-urishi"],"rasm":"img/endo/tugun-uzi.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"aftoz-stomatit","soha":"stomatologiya","nom":"Qaytalanuvchi aftoz stomatit","xalqaro":"Recurrent aphthous stomatitis","kod":{"icd10":"K12.0","icd11":"DA01.10"},"qisqa":"Og'iz shilliq qavatida davriy paydo bo'ladigan og'riqli, yumaloq, oq-sariq tubli va qizil hoshiyali yaralar (aftalar). Eng keng tarqalgan og'iz yarasi; ko'pincha 1–2 haftada izsiz bitadi. Tez-tez qaytalansa, kamqonlik va vitamin tanqisligi, ichak kasalliklari tekshiriladi.","guruh":"shilliq","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-yaralari"],"qoshimcha":["yutish-ogriqli","isitma","boyin-limfa","holsizlik"],"rasm":"img/stom/aphthous-1.jpg","dorilar":["benzokain","paratsetamol","xlorgeksidin"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"qizamiq","soha":"pediatriya","nom":"Qizamiq","xalqaro":"Measles (rubeola)","kod":{"icd10":"B05","icd11":"1F03"},"qisqa":"Havo orqali yuqadigan, juda yuqumli virusli kasallik: yuqori isitma, yo'tal, tumov, ko'z qizarishi, keyin yuzdan pastga tarqaluvchi qizil toshma. Pnevmoniya, ensefalit va o'limga olib kelishi mumkin. Maxsus virusga qarshi dori yo'q; 5 yoshgacha bolalarga A vitamini beriladi. Ikki doza vaksina eng ishonchli himoya.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["isitma","teri-toshmasi","yotal"],"qoshimcha":["burun-oqishi","koz-qizarishi","koz-yoshlanishi","yoruglikdan-bezovtalik","ich-ketishi","holsizlik","ogiz-oq-dog"],"rasm":"img/ped/koplik.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","ors","a-vitamini","amoksitsillin"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","infeksionist"],"qachon":"tez"}},{"id":"qizil-yassi-temiratki","soha":"dermatologiya","nom":"Qizil yassi temiratki (lixen planus)","xalqaro":"Lichen planus","kod":{"icd10":"L43","icd11":"EA91"},"qisqa":"Teri va shilliq qavatlarning T-hujayra vositachiligidagi yallig'lanishi: bilak, bel, to'piqda kuchli qichiydigan binafsharang yassi papulalar; og'izda oq to'rsimon chiziqlar yoki og'riqli eroziyalar. Teri shakli ko'pincha 1–2 yilda o'tadi, og'iz shakli surunkali. Birinchi qator davo — kortikosteroidlar.","guruh":"yalliglanish","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-toshmasi","teri-qichishi"],"qoshimcha":["ogiz-oq-dog","ogiz-yaralari","ogiz-achishishi","tirnoq-ozgarishi","soch-tokilishi"],"rasm":"img/derm/lixen-teri.jpg","dorilar":["setirizin","klobetazol","prednizolon"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"axalaziya","soha":"gastroenterologiya","nom":"Qizilo'ngach axalaziyasi","xalqaro":"Achalasia","kod":{"icd10":"K22.0","icd11":"DA21.0"},"qisqa":"Qizilo'ngach nerv chigallarining yemirilishi natijasida pastki qizilo'ngach sfinkterining bo'shashmasligi va peristaltikaning yo'qolishi bilan kechuvchi kam uchraydigan motor kasallik. Qattiq va suyuq ovqatga birdek disfagiya, hazm bo'lmagan ovqat regurgitatsiyasi, ko'krak og'rig'i, ozish. Tashxis: yuqori aniqlikdagi manometriya. Davo: pnevmatik dilatatsiya, Geller miotomiyasi yoki endoskopik miotomiya (POEM).","guruh":"qizilongach","shoshilinch":false,"asosiy":["yutish-qiyinligi"],"qoshimcha":["qusish","vazn-yoqotish","kokrak-ogrigi","jigildon","yotal"],"rasm":"img/gastro/axalaziya.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"qizilongach-saratoni","soha":"onkologiya","nom":"Qizilo'ngach saratoni","xalqaro":"Esophageal cancer","kod":{"icd10":"C15","icd11":"2B70"},"qisqa":"Qizilo'ngach saratoni ovqat o'tadigan yo'lning xavfli o'smasidir. Yutishning asta qiyinlashishi va ozish muhim belgilar bo'lib, endoskopiya hamda biopsiya bilan tekshiriladi.","guruh":"osmalar","shoshilinch":false,"asosiy":["yutish-qiyinligi","vazn-yoqotish"],"qoshimcha":["yutish-ogriqli","jigildon","kokrak-ogrigi","ovoz-boguqligi"],"rasm":"img/onko/qizilongach-gisto.jpg","dorilar":["sisplatin"],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"qizilcha","soha":"pediatriya","nom":"Qizilcha","xalqaro":"Rubella (German measles)","kod":{"icd10":"B06","icd11":"1F02"},"qisqa":"Bolalarda odatda yengil kechadigan virusli kasallik: mayda pushti toshma, past isitma, quloq orqasi va ensa limfa tugunlarining kattalashuvi. Asosiy xavf — homiladorlikning boshida yuqsa, homila tushishi yoki tug'ma qizilcha sindromi (katarakta, karlik, yurak nuqsoni). Vaksina bilan to'liq oldini olish mumkin.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-toshmasi","boyin-limfa"],"qoshimcha":["isitma","bogim-ogrigi","koz-qizarishi","burun-oqishi","holsizlik"],"rasm":"img/ped/qizilcha-toshma.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"qoqshol","soha":"infeksion","nom":"Qoqshol (stolbnyak)","xalqaro":"Tetanus","kod":{"icd10":"A35","icd11":"1C13"},"qisqa":"Clostridium tetani sporalari ifloslangan yaraga tushib ishlab chiqaradigan toksin chaqiradigan o'ta og'ir kasallik: chaynov mushaklari qotishi (trizm), \"zaharxanda\" yuz ifodasi, butun tana mushaklarining og'riqli talvasali qisqarishi va vegetativ beqarorlik. Emlash bilan to'liq oldini olish mumkin.","guruh":"bakterial","shoshilinch":true,"asosiy":["trizm","mushak-tirishishi"],"qoshimcha":["jarohat","yutish-qiyinligi","boyin-qotishi","tirishish","terlash","yurak-urishi","qon-bosimi-yuqori","nafas-qisishi","qorin-ogrigi"],"rasm":"img/inf/tetani-gram.jpg","dorilar":["qoqshol-immunoglobulini","metronidazol","diazepam","magniy-sulfat"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","infeksionist","reabilitolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"aorta-anevrizmasi","soha":"kardiologiya","nom":"Qorin aortasi anevrizmasi","xalqaro":"Abdominal aortic aneurysm","kod":{"icd10":"I71.3, I71.4","icd11":"BD50.4"},"qisqa":"Qorin aortasining doimiy kengayishi (diametri ≥3 sm). Asosan keksa chekuvchi erkaklarda; deyarli har doim belgisiz, tasodifan yoki skriningda aniqlanadi. Yorilganda — to'satdan kuchli qorin yoki bel og'rig'i va shok, o'lim juda yuqori. Erkaklarda ≥5,5 sm, ayollarda ≥5,0 sm yoki tez o'sganda — rejali endovaskulyar yoki ochiq jarrohlik.","guruh":"tomir","shoshilinch":false,"asosiy":["qorin-ogrigi"],"qoshimcha":["hushdan-ketish","qon-bosimi-yuqori"],"rasm":"img/kard/aaa-kt.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiojarroh","kardiolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"qorinchalar-taxikardiyasi","soha":"kardiologiya","nom":"Qorinchalar taxikardiyasi, qorinchalar fibrillyatsiyasi va to'satdan yurak o'limi","xalqaro":"Ventricular tachycardia, ventricular fibrillation and sudden cardiac death","kod":{"icd10":"I47.2, I49.0, I46","icd11":"BC71.0, BC71.1, MC82"},"qisqa":"Qorinchalardan kelib chiqadigan hayot uchun xavfli aritmiyalar. Qorinchalar taxikardiyasi — keng QRS kompleksli tez ritm; qorinchalar fibrillyatsiyasi — tartibsiz elektr faollik va qon aylanishining to'xtashi. Ko'pincha infarktdan keyingi chandiq yoki kardiomiopatiya fonida. Yurak to'xtashida — darhol yurak-o'pka reanimatsiyasi va defibrillyatsiya; oldini olish uchun yuqori xavfli bemorlarga implantatsiya qilinadigan kardioverter-defibrillyator.","guruh":"aritmiya","shoshilinch":true,"asosiy":["hushdan-ketish","yurak-urishi"],"qoshimcha":["kokrak-ogrigi","nafas-qisishi","bosh-aylanishi","holsizlik"],"rasm":"img/kard/vt-ekg.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","kardiolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"qorinchalararo-tosiq-nuqsoni","soha":"kardiologiya","nom":"Qorinchalararo to'siq nuqsoni","xalqaro":"Ventricular septal defect","kod":{"icd10":"Q21.0","icd11":"LA88.4"},"qisqa":"Qorinchalar orasidagi to'siqdagi teshik — eng ko'p uchraydigan tug'ma yurak nuqsoni. Qon chap qorinchadan o'ngga oqadi. Kichik nuqsonlar ko'pincha o'z-o'zidan yopiladi va faqat dag'al shovqin beradi; katta nuqsonlar chaqaloqlarda yurak yetishmovchiligi, o'sishning sekinlashuvi va davolanmasa o'pka gipertenziyasi (Eyzenmenger sindromi)ga olib keladi. Davo: kuzatuv, dori yoki jarrohlik/transkateter yopish.","guruh":"tugma","shoshilinch":false,"asosiy":["chaqaloq-ovqatlanish","nafas-qisishi"],"qoshimcha":["terlash","holsizlik","boy-pastligi","yotal","sianoz","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/kard/qtn-sxema.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","kardiolog","kardiojarroh"],"qachon":"rejali"}},{"id":"qovurga-sinishi","soha":"travmatologiya","nom":"Qovurg'a sinishi","xalqaro":"Rib fracture","kod":{"icd10":"S22.3","icd11":"NA82.3"},"qisqa":"Ko'krak qafasiga zarbadan yoki keksalarda yiqilishdan yuzaga keladi. Nafas olganda, yo'talganda va harakatda keskin kuchayadigan og'riq asosiy belgi. Asosiy xavf — og'riq tufayli chuqur nafas olmaslik va pnevmoniya; davoning kaliti yetarli og'riqsizlantirish va nafas mashqlari.","guruh":"sinish","shoshilinch":false,"asosiy":["kokrak-ogrigi-nafasda","jarohat"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","yotal","kokarishlar","yiqilish-tarixi","qon-tupurish","isitma"],"rasm":"img/trav/qovurga-kt.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","tramadol"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","shoshilinch","pulmonolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"qrim-kongo-gemorragik-isitmasi","soha":"infeksion","nom":"Qrim-Kongo gemorragik isitmasi","xalqaro":"Crimean-Congo haemorrhagic fever","kod":{"icd10":"A98.0","icd11":"1D49"},"qisqa":"Hyalomma kanalari va chorva qoni orqali yuqadigan og'ir virusli gemorragik isitma. To'satdan yuqori isitma, kuchli mushak og'rig'i, bosh og'rig'i, keyin terida va shilliq qavatlarda qon quyilishlar va qon ketishlar. O'lim 10–40%. Vaksina yo'q; davo — erta intensiv qo'llab-quvvatlash va qat'iy infeksiya nazorati.","guruh":"virusli","shoshilinch":true,"asosiy":["isitma-qon-ketish","kana-chaqishi"],"qoshimcha":["isitma","mushak-ogrigi","bosh-ogrigi","kongil-aynishi","qusish","ich-ketishi","teri-purpura","sariqlik","chorva-bilan-aloqa","chalkashlik"],"rasm":"img/inf/qkgi-virus.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"oltingugurt-tiqini","soha":"lor","nom":"Quloq oltingugurti tiqini","xalqaro":"Cerumen impaction (earwax impaction)","kod":{"icd10":"H61.2","icd11":"AA42"},"qisqa":"Tashqi eshitish yo'lida oltingugurtning (serumen) to'planib, simptomlarga sabab bo'lishi yoki quloqni ko'rikdan o'tkazishga to'sqinlik qilishi. Eshitish pasayishining eng oson bartaraf etiladigan sabablaridan biri.","guruh":"quloq","shoshilinch":false,"asosiy":["eshitish-pasayishi","toliqlik-quloqda"],"qoshimcha":["quloq-shangillashi","quloq-qichishi","quloq-ogrigi","bosh-aylanishi","yotal"],"rasm":"img/lor/cerumen.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"quloq-burun-yot-jismlari","soha":"lor","nom":"Quloq va burundagi yot jismlar","xalqaro":"Foreign bodies of the ear and nose","kod":{"icd10":"T16, T17.1","icd11":"ND71, ND72.1"},"qisqa":"Ko'pincha 2–8 yoshli bolalarda: munchoq, o'yinchoq qismlari, don, qog'oz, hasharotlar. Burundagi yot jismning klassik belgisi — bolada bir tomonlama, badbo'y burun ajralmasi. Tugmasimon batareya va magnitlar shoshilinch olib tashlanadi.","guruh":"jarohat","shoshilinch":false,"asosiy":["yot-jism-anamnez","bir-tomonlama-burun-ajralmasi"],"qoshimcha":["quloq-ogrigi","eshitish-pasayishi","toliqlik-quloqda","quloq-oqishi","burun-bitishi","burun-qonashi","quloq-shangillashi","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/lor/ear-fb.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"tinnitus","soha":"lor","nom":"Quloq shovqini (tinnitus)","xalqaro":"Tinnitus","kod":{"icd10":"H93.1","icd11":"MC41"},"qisqa":"Tashqi manbasiz tovushni (shang'illash, g'uvillash, chiyillash) eshitish. Kasallik emas, balki belgi: ko'pincha eshitish pasayishi bilan birga keladi. Pulsatsiyalanuvchi yoki bir tomonlama shovqin tekshiruvni talab qiladi. Eng samarali yordam — kognitiv-xulq terapiyasi va eshitish reabilitatsiyasi.","guruh":"vestibulyar","shoshilinch":false,"asosiy":["quloq-shangillashi"],"qoshimcha":["eshitish-pasayishi","eshitish-asta-pasayishi","pulsatsiyali-shovqin","shovqin-tasiri","toliqlik-quloqda","bosh-aylanishi","bosh-ogrigi","shovqinda-tushunmaslik"],"rasm":"img/lor/ichki-quloq.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"quruq-koz-sindromi","soha":"oftalmologiya","nom":"Quruq ko'z sindromi","xalqaro":"Dry eye disease","kod":{"icd10":"H04.1, H16.2","icd11":"9A79"},"qisqa":"Ko'z yoshi plyonkasi barqarorligining buzilishi: ko'zda qum, achishish, charchoq, qizarish, kun oxirida va ekran oldida kuchayadigan xira ko'rish. Aholining 5–30% ida, ayniqsa keksalar va ayollarda. Sun'iy ko'z yoshi va turmush tarzini o'zgartirish asosiy davo.","guruh":"konyunktiva","shoshilinch":false,"asosiy":["koz-qurishi","kozda-yot-jism-hissi"],"qoshimcha":["koz-qizarishi","koz-yoshlanishi","korish-buzilishi","ogiz-qurishi"],"rasm":"img/oft/koz-anatomiyasi.png","dorilar":["suniy-koz-yoshi","doksitsiklin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"quturish","soha":"infeksion","nom":"Quturish","xalqaro":"Rabies","kod":{"icd10":"A82","icd11":"1C82"},"qisqa":"Kasal hayvon (ko'pincha it) tishlashi orqali yuqadigan virusli ensefalit. Belgilar paydo bo'lgach deyarli 100% o'lim bilan tugaydi, lekin tishlashdan keyin darhol yarani yuvish, emlash va kerak bo'lsa immunoglobulin bilan to'liq oldini olish mumkin. Har qanday shubhali tishlashda shu kuni shifokorga borish shart.","guruh":"virusli","shoshilinch":true,"asosiy":["hayvon-tishlashi","suvdan-qorqish"],"qoshimcha":["isitma","bosh-ogrigi","jarohat","qol-uvishishi","chalkashlik","tutqanoq","mushak-tirishishi","sulak-oqishi","bezovtalik-bola","nafas-qisishi"],"rasm":"img/inf/quturish-virus2.jpg","dorilar":["quturish-vaksinasi","quturish-immunoglobulini"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","infeksionist","travmatolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"qol-oyoq-ogiz-kasalligi","soha":"pediatriya","nom":"Qo'l-oyoq-og'iz kasalligi","xalqaro":"Hand, foot, and mouth disease","kod":{"icd10":"B08.4","icd11":"1F05.0"},"qisqa":"Enteroviruslar (ko'pincha Koksaki A16) chaqiradigan, asosan 10 yoshgacha bolalardagi keng tarqalgan infeksiya: past isitma, og'izda og'riqli yaralar, kaft va tovonda qizil dog'-pufakchalar. 7–10 kunda o'tadi; davo — suyuqlik va og'riq qoldiruvchi. Asosiy xavf — og'iz og'rig'i tufayli suvsizlanish.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-yaralari","teri-toshmasi","isitma"],"qoshimcha":["ogiz-pufakchalar","yutish-ogriqli","sulak-oqishi","bezovtalik-bola","tomoq-ogrigi"],"rasm":"img/ped/qoq-qollar.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","ors"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"qotir","soha":"dermatologiya","nom":"Qo'tir (skabies)","xalqaro":"Scabies","kod":{"icd10":"B86","icd11":"1G04"},"qisqa":"Teriga kirib yo'l ochadigan Sarcoptes scabiei kanasi chaqiradigan juda yuqumli kasallik: kechasi kuchayadigan qichishish, barmoqlar orasi, bilak, qo'ltiq, bel, jinsiy a'zolarda mayda tugunchalar va ingichka yo'llar; ko'pincha oilada bir nechta odamda. Butun oila bir vaqtda permetrin kremi yoki ivermektin bilan davolanadi.","guruh":"zamburug","shoshilinch":false,"asosiy":["tungi-qichishish","teri-qichishi","teri-toshmasi"],"qoshimcha":["teri-pufakchalari","teri-yiringi","teri-qasmoqlari"],"rasm":"img/derm/qotir-qol.jpg","dorilar":["permetrin","setirizin"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"ramsay-hunt-sindromi","soha":"lor","nom":"Ramsay-Hunt sindromi (quloq o'rab oluvchi temiratkisi)","xalqaro":"Ramsay Hunt syndrome (herpes zoster oticus)","kod":{"icd10":"B02.2","icd11":"8B88.Y"},"qisqa":"Tizzasimon gangliyda yashirin turgan suvchechak-zoster virusining qayta faollashuvi: kuchli quloq og'rig'i, quloq suprasi va eshitish yo'lida pufakchalar hamda shu tomonda yuz nervi falaji. Ko'pincha eshitish pasayishi va bosh aylanishi qo'shiladi. Bell falajiga nisbatan og'irroq kechadi.","guruh":"boyin","shoshilinch":false,"asosiy":["quloq-pufakchalari","yuz-nervi-falaji","quloq-ogrigi"],"qoshimcha":["koz-yumilmasligi","eshitish-pasayishi","quloq-shangillashi","bosh-aylanishi","kongil-aynishi","isitma","nistagm"],"rasm":"img/lor/rhs-2.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","nevrolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"rangli-temiratki","soha":"dermatologiya","nom":"Rangli temiratki (pityriasis versicolor)","xalqaro":"Pityriasis (tinea) versicolor","kod":{"icd10":"B36.0","icd11":"1F2D.0"},"qisqa":"Teridagi oddiy Malassezia achitqisining ko'payishi: ko'krak, orqa, bo'yin va yelkada mayda kepakli, och yoki qoramtir dog'lar; quyoshda qoraymaydi. Zararsiz, yuqumli emas. Zamburug'ga qarshi shampun yoki krem bilan oson davolanadi, lekin tez-tez qaytalanadi.","guruh":"zamburug","shoshilinch":false,"asosiy":["oq-doglar","qoramtir-doglar"],"qoshimcha":["teri-kepaklanishi","teri-qichishi"],"rasm":"img/derm/rangli-temiratki.png","dorilar":["ketokonazol-krem","klotrimazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"reaktiv-artrit","soha":"revmatologiya","nom":"Reaktiv artrit","xalqaro":"Reactive arthritis","kod":{"icd10":"M02","icd11":"FA12"},"qisqa":"Ichak (salmonella, shigella, iyersiniya, kampilobakter) yoki siydik-jinsiy yo'l (xlamidiya) infeksiyasidan 1–6 hafta keyin rivojlanadigan steril artrit. Odatda oyoqlarning bir yoki bir nechta yirik bo'g'imida asimmetrik shish, tovon og'rig'i, ko'z qizarishi, siyganda achishish. Ko'pchilikda bir necha oyda o'tadi, 30% gacha surunkalashadi.","guruh":"artrit","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-shishi","bogim-ogrigi"],"qoshimcha":["tovon-ogrigi","koz-qizarishi","siyganda-achishish","ich-ketishi","daktilit","bel-ogrigi","isitma","jinsiy-azo-yaralari"],"rasm":"img/article-figures-micro/joint.jpg","dorilar":["naproksen","ibuprofen","doksitsiklin","sulfasalazin"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"retinlangan-aql-tishi","soha":"stomatologiya","nom":"Retinlangan (chiqmay qolgan) aql tishi","xalqaro":"Impacted third molar (wisdom tooth)","kod":{"icd10":"K01.1","icd11":"DA07.8"},"qisqa":"Uchinchi katta oziq tishning (aql tishi) joy yetishmasligi yoki noto'g'ri joylashuvi tufayli to'liq chiqa olmasligi. Ko'pincha simptomsiz, lekin perikoronarit, qo'shni tish kariesi, kista va boshqa asoratlarga sabab bo'lishi mumkin. Asoratlar bo'lsa olib tashlanadi; simptomsiz tishlarni olib tashlash bo'yicha dalillar yetarli emas.","guruh":"jag","shoshilinch":false,"asosiy":["aql-tishi"],"qoshimcha":["tish-ogrigi","trizm","milk-shishi","ogiz-hidi","jag-shishi","quloq-ogrigi"],"rasm":"img/stom/impacted-m3.png","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","yuz-jag-jarrohi"],"qachon":"rejali"}},{"id":"retrofaringeal-abssess","soha":"lor","nom":"Retrofaringeal (halqum orti) abssess","xalqaro":"Retropharyngeal abscess","kod":{"icd10":"J39.0","icd11":"CA0K.0"},"qisqa":"Halqum orqa devori va umurtqa pog'onasi oldidagi bo'shliqda yiring to'planishi. Asosan 5 yoshgacha bolalarda: isitma, bo'yin harakatining og'riqli cheklanishi, yutish qiyinligi va so'lak oqishi xos. Nafas yo'li va ko'ks oralig'iga xavfli.","guruh":"tomoq","shoshilinch":true,"asosiy":["isitma","boyin-harakati-ogriqli","yutish-ogriqli","yutish-qiyinligi"],"qoshimcha":["sulak-oqishi","tomoq-ogrigi","goldiroq-ovoz","stridor","nafas-qisishi","boyin-limfa","bezovtalik-bola","holsizlik"],"rasm":"img/lor/rpa-xray.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","lor"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"revmatik-polimialgiya","soha":"revmatologiya","nom":"Revmatik polimialgiya","xalqaro":"Polymyalgia rheumatica","kod":{"icd10":"M35.3","icd11":"FA22"},"qisqa":"50 yoshdan katta odamlarda bo'yin, yelka va son kamarining ikki tomonlama og'rig'i va kuchli ertalabki qotishligi: qo'lni ko'tarish, kiyinish, o'rindan turish qiyin. ECHT va CRB oshgan. Past dozali glyukokortikoidga (prednizolon 12,5–25 mg/kun) bir necha kunda ajoyib javob beradi; lekin dozani kamaytirganda 40–60% da qaytalanadi. Gigant hujayrali arteriit bilan birga bo'lishi mumkin.","guruh":"vaskulit","shoshilinch":false,"asosiy":["yelka-son-qotishligi","elka-ogrigi"],"qoshimcha":["ertalabki-qotishlik","mushak-ogrigi","holsizlik","isitma","vazn-yoqotish","kayfiyat-tushkunligi","bogim-shishi"],"rasm":"img/rev/yelka-bursa.jpg","dorilar":["paratsetamol","prednizolon","metotreksat","tosilizumab"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"revmatoid-artrit","soha":"revmatologiya","nom":"Revmatoid artrit","xalqaro":"Rheumatoid arthritis","kod":{"icd10":"M06.9","icd11":"FA20"},"qisqa":"Bo'g'imlarning sinovial pardasini shikastlaydigan surunkali autoimmun kasallik: qo'l va oyoq panjasining mayda bo'g'imlarida simmetrik og'riq, shish va ertalab 30 daqiqadan uzoq qotishlik. Davolanmasa bo'g'imlar yemiriladi va nogironlikka olib keladi. Erta (dastlabki oylarda) boshlangan metotreksat va boshqa DMARDlar bilan ko'pchilik bemorlar remissiyaga erishadi.","guruh":"artrit","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-shishi","ertalabki-qotishlik"],"qoshimcha":["bogim-ogrigi","holsizlik","teri-tuguni","koz-qurishi","ogiz-qurishi","isitma","vazn-yoqotish","nafas-qisishi","oyoq-uvishishi"],"rasm":"img/rev/ra-sinovit.jpg","dorilar":["ibuprofen","naproksen","paratsetamol","metotreksat","gidroksixloroxin","sulfasalazin","leflunomid","adalimumab","tosilizumab","prednizolon"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"reyno-fenomeni","soha":"revmatologiya","nom":"Reyno fenomeni","xalqaro":"Raynaud's phenomenon","kod":{"icd10":"I73.0","icd11":"BD42"},"qisqa":"Sovuq yoki hayajon ta'sirida barmoq arteriyalarining vaqtinchalik spazmi: barmoqlar avval oqaradi, keyin ko'karadi, isinganda qizarib og'riydi. Birlamchi Reyno (ko'pincha yosh ayollarda) xavfsiz; ikkilamchi Reyno sklerodermiya, TQY va boshqa kasalliklar belgisi bo'lishi mumkin — barmoq yaralari va ishemiya xavfi. Asosiy davo — issiq tutish, chekmaslik; kerak bo'lsa nifedipin.","guruh":"tizimli","shoshilinch":false,"asosiy":["barmoq-rang-ozgarishi"],"qoshimcha":["oyoq-uvishishi","teri-qattiqlashuvi","bogim-ogrigi","teri-yarasi"],"rasm":"img/rev/reyno.jpg","dorilar":["nifedipin","sildenafil"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"rotator-manjeta-sindromi","soha":"revmatologiya","nom":"Rotator manjeta sindromi (yelka og'rig'i, subakromial sindrom)","xalqaro":"Rotator cuff syndrome (subacromial pain)","kod":{"icd10":"M75.1","icd11":"FB53.1"},"qisqa":"Yelkani aylantiruvchi to'rtta mushak payi (rotator manjeta) va subakromial bursaning zararlanishi: impingement, bursit, tendinopatiya, qisman yoki to'liq yirtilish. Qo'lni yon tomonga va yuqoriga ko'targanda, kechasi shu tomonga yotganda yelka og'riydi. Ko'pchilik holat mashqlar va vaqt bilan yaxshilanadi.","guruh":"yumshoq","shoshilinch":false,"asosiy":["elka-ogrigi"],"qoshimcha":["mushak-kuchsizligi","bogim-ogrigi"],"rasm":"img/rev/rotator-manjeta.jpg","dorilar":["ibuprofen","diklofenak","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","reabilitolog","travmatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"rozatsea","soha":"dermatologiya","nom":"Rozatsea","xalqaro":"Rosacea","kod":{"icd10":"L71","icd11":"ED90.0"},"qisqa":"Yuzning (yonoq, burun, iyak, peshona) surunkali yallig'lanishi: tez-tez qizarib ketish, doimiy qizillik, tomirchalar (telangiektaziyalar), husnbuzarga o'xshash papula va yiringchalar, ba'zan burun qalinlashuvi. Ko'zlar ham zararlanishi mumkin. Qo'zg'atuvchilardan qochish va mahalliy/tizimli dorilar bilan nazorat qilinadi.","guruh":"yalliglanish","shoshilinch":false,"asosiy":["yuz-qizarishi"],"qoshimcha":["husnbuzar","koz-qizarishi","koz-qurishi","kozda-yot-jism-hissi","teri-qurishi"],"rasm":"img/article-figures-micro/capillary.jpg","dorilar":["doksitsiklin"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","oftalmolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"rozeola","soha":"pediatriya","nom":"Rozeola (chaqaloqlar to'satdan ekzantemasi)","xalqaro":"Roseola infantum (exanthema subitum, sixth disease)","kod":{"icd10":"B08.2","icd11":"1F01"},"qisqa":"6 oylikdan 2 yoshgacha bolalarda HHV-6 virusi chaqiradigan keng tarqalgan kasallik: 3–5 kun yuqori isitma (bola nisbatan tetik), isitma to'satdan tushgach tanada pushti dog'li toshma chiqadi. Xavfsiz, lekin isitma paytida febril tutqanoq bo'lishi mumkin.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["isitma","teri-toshmasi"],"qoshimcha":["bezovtalik-bola","boyin-limfa","burun-oqishi","ich-ketishi","tirishish"],"rasm":"img/ped/rozeola-1.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"salmonellyoz","soha":"infeksion","nom":"Salmonellyoz (tifsiz salmonella infeksiyasi)","xalqaro":"Non-typhoidal salmonellosis","kod":{"icd10":"A02.0","icd11":"1A09.0"},"qisqa":"Tifsiz salmonellalar chaqiradigan, asosan ovqat orqali (chala pishgan tovuq, tuxum, go'sht) yuqadigan o'tkir gastroenterit. Ovqatdan 6–72 soat keyin isitma, qorin sanchig'i, ko'ngil aynishi, qusish, suvsimon ich ketishi. Ko'pchilikda 4–7 kunda o'tadi; antibiotik faqat xavf guruhlariga.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["ich-ketishi","qusish"],"qoshimcha":["isitma","qorin-ogrigi","kongil-aynishi","holsizlik","bosh-ogrigi","suvsimon-ich-ketish"],"rasm":"img/inf/salmonella-sem.jpg","dorilar":["ors","paratsetamol","siprofloksatsin","seftriakson"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","infeksionist"],"qachon":"rejali"}},{"id":"saraton-charchogi","soha":"onkologiya","nom":"Saraton bilan bog‘liq charchoq","xalqaro":"Cancer-related fatigue","kod":{"icd10":"R53","icd11":"MG22"},"qisqa":"Saraton charchog'i odatiy toliqishdan kuchliroq bo'lib, dam bilan to'liq o'tmaydi va kundalik ishlarga xalaqit beradi. Sabablar bir nechta bo'lishi mumkin; davolash qaytar omillarni tuzatish va imkoniyatga mos faollikni birlashtiradi.","guruh":"qollab","shoshilinch":false,"asosiy":["saraton-charchogi","saraton-anamnezi"],"qoshimcha":["holsizlik","uyquga-ketolmaslik","diqqat-jamlay-olmaslik"],"rasm":"img/onko/palliativ.jpg","dorilar":["metilfenidat"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"saraton-profilaktikasi","soha":"onkologiya","nom":"Saraton profilaktikasi","xalqaro":"Cancer prevention","kod":{"icd10":"Z71.8","icd11":"QA1Y"},"qisqa":"Saraton profilaktikasi tamaki, alkogol, ortiqcha vazn, infeksiyalar va zararli ta'sirlarni kamaytirishni qamrab oladi. Sog'lom turmush va emlash xavfni kamaytiradi; yosh va xavfga mos skrining esa ayrim o'smalarni erta topadi.","guruh":"umumiy","shoshilinch":false,"asosiy":["saraton-anamnezi"],"qoshimcha":["chekish-istagi","vazn-ortishi"],"rasm":"img/onko/polip.jpg","dorilar":["varenitslin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"saraton-skriningi","soha":"onkologiya","nom":"Saraton skriningi","xalqaro":"Cancer screening","kod":{"icd10":"Z12","icd11":"QA09"},"qisqa":"Skrining — hech qanday shikoyati yo'q odamlarda saratonni yoki saraton oldi o'zgarishini belgilar paydo bo'lishidan oldin topish. Maqsadi — kasallikni davolash osonroq bosqichda ushlash va shu yo'l bilan undan o'lim sonini kamaytirish.","guruh":"umumiy","shoshilinch":false,"asosiy":["saraton-anamnezi"],"qoshimcha":["vazn-yoqotish","holsizlik"],"rasm":"img/onko/polip.jpg","dorilar":["varenitslin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","onkolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"saratonda-giperkalsemiya","soha":"onkologiya","nom":"Saratonda giperkalsemiya","xalqaro":"Hypercalcemia of malignancy","kod":{"icd10":"E83.5","icd11":"5B91.0"},"qisqa":"Saratonda qondagi kalsiy o'sma chiqaradigan omillar yoki suyak yemirilishi tufayli ko'tarilishi mumkin. Chanqash, ko'p siyish, qabziyat va hush o'zgarishi kuzatiladi; og'ir holat shoshilinch davolanadi.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["saraton-anamnezi","chanqoq","kop-siyish"],"qoshimcha":["qabziyat","kongil-aynishi","chalkashlik","mushak-kuchsizligi"],"rasm":"img/onko/suyak-metastaz.jpg","dorilar":["zoledron-kislota"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","onkolog","endokrinolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"orqa-miya-siqilishi","soha":"onkologiya","nom":"Saratonga bog‘liq orqa miya siqilishi","xalqaro":"Metastatic spinal cord compression","kod":{"icd10":"G95.2","icd11":"8B42"},"qisqa":"O'sma yoki shikastlangan umurtqa orqa miya va nerv tuzilmalarini siqishi mumkin. Yangi bel og'rig'i bilan oyoq kuchsizligi yoki siydik nazorati o'zgarishi zudlik bilan MRT va mutaxassis yordamni talab qiladi.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["ikki-oyoq-kuchsizligi","bel-ogrigi"],"qoshimcha":["saraton-anamnezi","tunda-kuchayuvchi-ogriq","siydik-tutilishi","yurish-buzilishi"],"rasm":"img/onko/metastaz-joylari.jpg","dorilar":["deksametazon"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","neyrojarroh","onkolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"sarkoidoz","soha":"pulmonologiya","nom":"Sarkoidoz","xalqaro":"Sarcoidosis","kod":{"icd10":"D86","icd11":"4B20"},"qisqa":"Sababi noma'lum, ko'p a'zolarda kazeozsiz granulyomalar hosil bo'lishi bilan kechadigan tizimli yallig'lanish kasalligi; 90% dan ortiq holatlarda o'pka va ko'ks oralig'i limfa tugunlari zararlanadi. Ko'pincha belgisiz yoki yo'tal, hansirash, holsizlik, teri va ko'z belgilari bilan. Ko'p bemorlarda o'z-o'zidan o'tib ketadi; a'zo funksiyasiga xavf bo'lsa — glyukokortikoidlar.","guruh":"interstitsial","shoshilinch":false,"asosiy":["uzoq-yotal","nafas-qisishi","holsizlik"],"qoshimcha":["isitma","teri-toshmasi","bogim-ogrigi","korish-buzilishi","yurak-urishi","hushdan-ketish","vazn-yoqotish","boyin-limfa","yuz-nervi-falaji"],"rasm":"img/pulm/sarkoidoz-rentgen.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","revmatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"seboreyali-dermatit","soha":"dermatologiya","nom":"Seboreyali dermatit (kepak)","xalqaro":"Seborrhoeic dermatitis","kod":{"icd10":"L21","icd11":"EA81"},"qisqa":"Yog' bezlari ko'p joylarda — bosh terisi, qosh, burun yonlari, quloq orqasi, ko'krak — qizarish va sarg'ish yog'li kepaklanish. Malassezia zamburug'iga yallig'lanish javobi bilan bog'liq. Chaqaloqlarda \"sut qobig'i\" ko'rinishida o'z-o'zidan o'tadi; kattalarda qaytalanib turadi va zamburug'ga qarshi shampun/kremlar bilan nazorat qilinadi.","guruh":"yalliglanish","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-kepaklanishi","teri-qichishi"],"qoshimcha":["teri-qizarishi","bosh-terisi-qichishi","teri-qasmoqlari"],"rasm":"img/derm/seboreya-chaqaloq.jpg","dorilar":["ketokonazol-krem","gidrokortizon-krem"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"seliakiya","soha":"gastroenterologiya","nom":"Seliakiya (glyuten enteropatiyasi)","xalqaro":"Coeliac disease","kod":{"icd10":"K90.0","icd11":"DA95"},"qisqa":"Bug'doy, arpa va javdardagi glyutenga doimiy immun javob natijasida ingichka ichak shilliq qavatining shikastlanishi; ko'p tizimli kasallik. Surunkali ich ketishi, qorin dam bo'lishi, ozish, temir tanqisligi kamqonligi, bolalarda o'sish orqada qolishi yoki belgisiz kechishi mumkin. Tashxis: to'qima transglutaminazasiga antitanalar va ingichka ichak biopsiyasi. Davo: umrbod qat'iy glyutensiz parhez.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["ich-ketishi","qorin-dam","vazn-yoqotish"],"qoshimcha":["holsizlik","qorin-ogrigi","qabziyat","boy-pastligi","teri-qichishi","teri-toshmasi","ogiz-yaralari","suyak-ogrigi","kayfiyat-tushkunligi","oyoq-uvishishi","bepushtlik"],"rasm":"img/gastro/seliakiya-histo.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"semizlik","soha":"endokrinologiya","nom":"Semizlik","xalqaro":"Obesity","kod":{"icd10":"E66","icd11":"5B81"},"qisqa":"Sog'liqqa zarar yetkazadigan ortiqcha yog' to'planishi bilan kechuvchi surunkali, zo'rayib boruvchi kasallik. 2024-yilda dunyoda 1,1 milliard odam semizlik bilan yashagan. Tana vazni indeksi (TVI) ≥30 kg/m² — aholi darajasidagi mezon; individual baholashda bel aylanasi va a'zolar funksiyasi ham hisobga olinadi. Davo: hayot tarzi, GLP-1 asosidagi dorilar, metabolik jarrohlik.","guruh":"metabolik","shoshilinch":false,"asosiy":["vazn-ortishi"],"qoshimcha":["xurrak","uyqu-apnoe","nafas-qisishi","qon-bosimi-yuqori","teri-qorayishi","holsizlik","kayfiyat-tushkunligi","hayz-buzilishi","suyak-ogrigi","kunduzgi-uyquchanlik"],"rasm":"img/article-figures-systems/glucose.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"kattalarda-sepsis","soha":"infeksion","nom":"Sepsis va septik shok","xalqaro":"Sepsis and septic shock","kod":{"icd10":"A41.9","icd11":"1G40"},"qisqa":"Infeksiyaga javoban organizmning tartibsiz reaksiyasi natijasida a'zolar ishdan chiqishi. Yuqori yoki past harorat, tez nafas, tez yurak urishi, chalkashlik, siydik kamayishi, past qon bosimi. Har bir soat kechikish o'limni oshiradi — antibiotik va suyuqlik zudlik bilan boshlanadi.","guruh":"bakterial","shoshilinch":true,"asosiy":["isitma","chalkashlik"],"qoshimcha":["tez-nafas","yurak-urishi","siydik-kamayishi","holsizlik","qon-bosimi-yuqori","teri-toshmasi","kongil-aynishi","qusish","mushak-ogrigi","bosh-aylanishi-turganda"],"rasm":"img/inf/qon-ekmasi.jpg","dorilar":["seftriakson","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","infeksionist"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"septik-artrit","soha":"revmatologiya","nom":"Septik (yiringli) artrit","xalqaro":"Septic arthritis","kod":{"icd10":"M00","icd11":"FA10"},"qisqa":"Bo'g'imning bakterial infeksiyasi — odatda bitta yirik bo'g'im (tizza, son) to'satdan qattiq og'riydi, shishadi, qizaradi, harakatlantirib bo'lmaydi, ko'pincha isitma bilan. **Shoshilinch holat**: bir necha kunda bo'g'im tog'ayi yemiriladi, sepsis xavfi bor. Tashxis — bo'g'im punksiyasi; davo — vena ichiga antibiotik va bo'g'imni yuvish.","guruh":"artrit","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-qizarishi","isitma"],"qoshimcha":["bogim-shishi","bogim-ogrigi","oqsoqlanish","holsizlik","titroq"],"rasm":"img/rev/septik-son.jpg","dorilar":["paratsetamol","seftriakson"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","travmatolog","revmatolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"sialoadenit","soha":"lor","nom":"Sialoadenit va sialolitiaz (so'lak bezlari yallig'lanishi va toshi)","xalqaro":"Sialadenitis and sialolithiasis (incl. mumps parotitis)","kod":{"icd10":"K11.2, K11.5, B26","icd11":"DA04.2, DA04.4, 1D80"},"qisqa":"Katta so'lak bezlarining (quloq oldi, jag' osti) yallig'lanishi. Asosiy sabablar: bakterial infeksiya (ko'pincha keksa va suvsizlangan bemorlarda), virusli parotit (tepki) va so'lak yo'lini to'suvchi tosh. Tosh bo'lsa, shish ovqatlanganda kuchayadi.","guruh":"boyin","shoshilinch":false,"asosiy":["sulak-bezi-shishi","ovqatda-shish"],"qoshimcha":["isitma","quloq-ogrigi","ogiz-hidi","trizm","yutish-ogriqli","holsizlik","bosh-ogrigi","boyin-limfa"],"rasm":"img/lor/sialolith.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","yuz-jag-jarrohi","stomatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"sifilis","soha":"ginekologiya","nom":"Sifilis (zaxm)","xalqaro":"Syphilis","kod":{"icd10":"A51–A53","icd11":"1A61–1A62"},"qisqa":"Treponema pallidum chaqiradigan tizimli JYYI: avval og'riqsiz qattiq yara (birlamchi), keyin kaft-tovonni ham qamrab oluvchi toshma (ikkilamchi), so'ng yillab belgisiz (latent) va kechki asoratlar (yurak, miya). Homiladorlikda davolanmasa 50–80% hollarda o'lik tug'ilish yoki tug'ma sifilis. Davo — benzatin penitsillin.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["jinsiy-azo-yaralari","teri-toshmasi"],"qoshimcha":["boyin-limfa","isitma","holsizlik","soch-tokilishi","ogiz-yaralari"],"rasm":"img/gin/treponema.jpg","dorilar":["benzatin-penitsillin"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","ginekolog","infeksionist"],"qachon":"tez"}},{"id":"sut-oqsiliga-allergiya","soha":"allergologiya","nom":"Sigir suti oqsiliga allergiya","xalqaro":"Cow's milk protein allergy in infants","kod":{"icd10":"K52.2","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Sigir suti oqsiliga allergiya — chaqaloqlar va yosh bolalarda eng ko'p uchraydigan oziq-ovqat allergiyasi. Belgilar teri, hazm yo'li va nafas tizimida namoyon bo'ladi. Ko'pchilik bolada u maktab yoshiga qadar o'tib ketadi.","guruh":"immun","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-toshmasi","qusish"],"qoshimcha":["ich-ketishi","najasda-qon","teri-qichishi","bezovtalik-bola","vazn-yigmaslik"],"rasm":"img/expansion/ige.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","allergolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"silikoz","soha":"pulmonologiya","nom":"Silikoz va pnevmokoniozlar","xalqaro":"Silicosis and pneumoconioses","kod":{"icd10":"J60–J65","icd11":"CA60"},"qisqa":"Kristall kremniy dioksidi (kvars) changini uzoq yillar nafas olish natijasida o'pkada tugunchali fibroz rivojlanishi — kasbiy kasallik: kon, tosh kesish, qum purkash, sun'iy tosh (kvars plitalar) bilan ishlash. Qaytmas va davolab bo'lmaydi; sil, o'pka saratoni va autoimmun kasalliklar xavfini oshiradi. Asosiy chora — ish joyida chang ta'sirini kamaytirish.","guruh":"interstitsial","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","uzoq-yotal"],"qoshimcha":["balgam","holsizlik","vazn-yoqotish","sianoz","kokrak-ogrigi"],"rasm":"img/pulm/silikoz-rentgen.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","ftiziatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"siydik-pufagi-saratoni","soha":"urologiya","nom":"Siydik pufagi saratoni","xalqaro":"Bladder cancer","kod":{"icd10":"C67","icd11":"2C94"},"qisqa":"Siydik pufagi ichki qavatidan (uroteliy) o'sadigan xavfli o'sma; asosiy belgisi — **og'riqsiz siydikda qon**. Asosiy xavf omili — chekish, shuningdek kimyoviy moddalar (bo'yoq, rezina sanoati). Ko'pchiligi yuzaki (mushakka o'tmagan) — sistoskopik rezeksiya va pufak ichiga BCG bilan davolanadi, lekin tez-tez qaytalanadi; mushakka o'tganda — sistektomiya yoki kimyo-nur terapiyasi.","guruh":"onko","shoshilinch":false,"asosiy":["siydikda-qon"],"qoshimcha":["kop-siyish","shoshilinch-siyish","siyganda-achishish","qorin-pasti-ogrigi","vazn-yoqotish","bel-ogrigi"],"rasm":"img/uro/sistoskopiya.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"siydik-tutilishi","soha":"urologiya","nom":"Siydik tutilishi (o'tkir va surunkali)","xalqaro":"Urinary retention (acute and chronic)","kod":{"icd10":"R33","icd11":"MF50.3"},"qisqa":"Siydik pufagini ixtiyoriy bo'shata olmaslik. O'tkir shakli — to'satdan siya olmaslik, qov ustida kuchli og'riq va to'lish; eng ko'p uchraydigan shoshilinch urologik holat, asosan keksa erkaklarda prostata giperplaziyasi tufayli. Ko'p dorilar (antixolinergiklar, antigistaminlar, burun tomchilari, opioidlar) qo'zg'atadi. Davo — kateter va sababni bartaraf etish.","guruh":"tosh","shoshilinch":false,"asosiy":["siydik-tutilishi","siydik-oqimi-sust"],"qoshimcha":["qorin-pasti-ogrigi","qorin-dam","tungi-siyish","kop-siyish","siydik-tutolmaslik","bel-ogrigi","oyoq-uvishishi"],"rasm":"img/uro/sfinkter.png","dorilar":["tamsulozin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","urolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"siydik-tutolmaslik","soha":"urologiya","nom":"Siydik tutolmaslik (inkontinensiya)","xalqaro":"Urinary incontinence","kod":{"icd10":"R32","icd11":"MF50.2"},"qisqa":"Siydikning beixtiyor chiqib ketishi. Turlari: zo'riqishda (yo'tal, aksirish, ko'tarish — tos tubi zaifligi), shoshilinch (giperaktiv pufak), aralash, to'lib-toshish (to'siq yoki susaygan pufak) va funksional. Ayollarda ko'p (tug'ruq, menopauza), erkaklarda — prostata operatsiyasidan keyin va prostata kasalliklarida. Ko'pchilik uyalib aytmaydi, lekin ko'p holatda davolanadi.","guruh":"prostata","shoshilinch":false,"asosiy":["siydik-tutolmaslik","shoshilinch-siyish"],"qoshimcha":["kop-siyish","tungi-siyish","siydik-oqimi-sust","qin-tushishi","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/uro/sfinkter.png","dorilar":["mirabegron","solifenatsin","tamsulozin"],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","ginekolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"skarlatina","soha":"pediatriya","nom":"Skarlatina","xalqaro":"Scarlet fever","kod":{"icd10":"A38","icd11":"1B50"},"qisqa":"A guruh streptokokki chaqiradigan infeksiya: tomoq og'rig'i, isitma, butun tanada \"qum qog'ozi\"dek dag'al mayda qizil toshma va malinasimon til. Asosan maktab yoshidagi bolalarda. Penitsillin yoki amoksitsillin bilan 10 kunlik kurs revmatik isitma va boshqa asoratlarning oldini oladi.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-toshmasi","tomoq-ogrigi","isitma"],"qoshimcha":["bodomcha-karashi","boyin-limfa","yutish-ogriqli","bosh-ogrigi","qorin-ogrigi","qusish"],"rasm":"img/ped/skarlatina-til.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","amoksitsillin","azitromitsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"skolioz","soha":"travmatologiya","nom":"Skolioz (umurtqaning yon tomonga egilishi)","xalqaro":"Scoliosis (adolescent idiopathic)","kod":{"icd10":"M41","icd11":"FA70.1"},"qisqa":"Umurtqa pog'onasining yon tomonga 10 darajadan ortiq egilishi va burilishi. O'smirlik davrida ko'p aniqlanadi: bir yelka yoki kurak baland, bel assimetriyasi, egilganda bir tomonning do'ppayishi. Davo egrilik burchagi va o'sish zaxirasiga bog'liq: kuzatuv, korset yoki jarrohlik.","guruh":"ortopedik","shoshilinch":false,"asosiy":["umurtqa-egriligi","bel-ogrigi"],"qoshimcha":["bogim-harakati-cheklanishi","nafas-qisishi","suyak-deformatsiyasi","holsizlik","kokrak-ogrigi"],"rasm":"img/trav/skolioz-rentgen.png","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"somatik-simptom-buzilishi","soha":"psixiatriya","nom":"Somatik simptom buzilishi","xalqaro":"Somatic symptom disorder (bodily distress disorder)","kod":{"icd10":"F45.1","icd11":"6C20"},"qisqa":"Bir yoki bir necha jismoniy belgi (og'riq, charchoq, hazm buzilishi) bilan birga ularga nisbatan haddan tashqari tashvish, fikr va vaqt sarflash. Belgilar haqiqiy va his qilinadi, lekin tekshiruvlar sababni topmaydi. Ishonchli shifokor bilan uzoq munosabat va psixoterapiya yordam beradi.","guruh":"boshqa","shoshilinch":false,"asosiy":["tashvish-xavotir","qorin-ogrigi"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","mushak-ogrigi","holsizlik","bosh-aylanishi","kongil-aynishi","yurak-urishi","kayfiyat-tushkunligi","diqqat-jamlay-olmaslik","uyquga-ketolmaslik"],"rasm":"img/psix/kbt-sikl.png","dorilar":["sertralin","duloksetin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","psixiatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"son-bogimi-displaziyasi","soha":"pediatriya","nom":"Son bo'g'imining rivojlanish displaziyasi (tug'ma son chiqishi)","xalqaro":"Developmental dysplasia of the hip (DDH)","kod":{"icd10":"Q65","icd11":"LB74.0"},"qisqa":"Chaqaloqda son bo'g'imi noto'g'ri rivojlanishi — yengil beqarorlikdan to'liq chiqishgacha. Birinchi yilda belgisiz kechadi, shuning uchun chaqaloq skriningi muhim. Erta aniqlansa yumshoq ortopedik moslamalar (Pavlik bog'ichi) bilan davolanadi; kech aniqlansa operatsiya va erta artroz.","guruh":"tugma","shoshilinch":false,"asosiy":["son-burmasi-assimetriyasi"],"qoshimcha":["oqsoqlanish","yurish-buzilishi","rivojlanish-kechikishi"],"rasm":"img/ped/son-bogimi-displaziyasi-1.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"son-boshchasi-nekrozi","soha":"travmatologiya","nom":"Son suyagi boshchasining aseptik nekrozi","xalqaro":"Osteonecrosis of the femoral head","kod":{"icd10":"M87.0","icd11":"FB81"},"qisqa":"Son suyagi boshchasining qon ta'minoti buzilib, suyak to'qimasining nobud bo'lishi. Chov va son sohasida asta kuchayadigan og'riq, keyin suyak boshchasining yassilashuvi va artroz. Erta aniqlansa bo'g'imni saqlash mumkin; kech bosqichda endoprotezlash kerak bo'ladi.","guruh":"ortopedik","shoshilinch":false,"asosiy":["son-yon-ogrigi","oyoqqa-bosolmaslik"],"qoshimcha":["bogim-harakati-cheklanishi","oqsoqlanish","bogim-ogrigi","bel-ogrigi","yiqilish-tarixi"],"rasm":"img/trav/avn-mrt.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","alendronat"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"son-boyni-sinishi","soha":"travmatologiya","nom":"Son suyagi bo'yni va chanoq-son sohasi sinishi","xalqaro":"Hip fracture (femoral neck and trochanteric)","kod":{"icd10":"S72.0","icd11":"NC72.2"},"qisqa":"Keksalarda osteoporoz fonida oddiy yiqilishdan yuzaga keladigan jiddiy sinish: chov va son sohasida kuchli og'riq, oyoqqa bosa olmaslik, oyoqning kaltalashib tashqariga burilishi. Davo deyarli har doim jarrohlik; operatsiya qancha erta bo'lsa, natija shuncha yaxshi.","guruh":"sinish","shoshilinch":true,"asosiy":["son-yon-ogrigi","oyoqqa-bosolmaslik"],"qoshimcha":["yiqilish-tarixi","suyak-deformatsiyasi","bogim-harakati-cheklanishi","kokarishlar","chalkashlik","bel-ogrigi"],"rasm":"img/expansion/hip-xray.jpg","dorilar":["enoksaparin","paratsetamol","tsefazolin","alendronat"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"trokanter-ogriq-sindromi","soha":"revmatologiya","nom":"Son suyagi katta ko'sti og'riq sindromi (trokanter bursiti)","xalqaro":"Greater trochanteric pain syndrome (trochanteric bursitis)","kod":{"icd10":"M70.6","icd11":"FB50"},"qisqa":"Son suyagining katta ko'sti (yon tomondagi do'mboq) sohasida og'riq: dumba mushaklari paylari tendinopatiyasi, trokanter bursiti, \"shiqirlovchi son\". Sonning tashqi tomonida og'riq, shu tomonga yonboshlab yotganda, zinadan chiqqanda, uzoq o'tirgandan keyin kuchayadi. Ko'pincha o'rta yoshdagi ayollarda. Davo: yuklamani o'zgartirish, mashqlar, NYaQV, ba'zan steroid in'eksiyasi.","guruh":"yumshoq","shoshilinch":false,"asosiy":["son-yon-ogrigi"],"qoshimcha":["oqsoqlanish","bel-ogrigi"],"rasm":"img/expansion/hip-types.png","dorilar":["ibuprofen","naproksen"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","reabilitolog","travmatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"sovuq-urishi","soha":"travmatologiya","nom":"Sovuq urishi (frostbite)","xalqaro":"Frostbite","kod":{"icd10":"T33–T34","icd11":"NE41"},"qisqa":"Teri va chuqurroq to'qimalarning muzlashi: ko'pincha barmoqlar, quloq, burun va yuzda. Teri oqaradi, qotadi va sezgi yo'qoladi; isitilgach og'riq va pufakchalar paydo bo'ladi. To'g'ri isitish — 37–39 °C suvda; qayta muzlash xavfi bo'lsa isitmaslik kerak.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["sovuq-shikasti","teri-pufakchalari"],"qoshimcha":["qol-uvishishi","teri-qizarishi","teri-yarasi","oyoq-panjasida-uvishish","barmoq-rang-ozgarishi","teri-qorayishi"],"rasm":"img/trav/sovuq-1.png","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol","tramadol","qoqshol-immunoglobulini"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","travmatolog","jarroh"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"alopetsiya","soha":"dermatologiya","nom":"Soch to'kilishi: o'choqli (alopetsiya areata) va irsiy (androgenetik)","xalqaro":"Alopecia areata and androgenetic alopecia","kod":{"icd10":"L63, L64","icd11":"ED70.2, ED70.0–ED70.1"},"qisqa":"O'choqli soch to'kilishi — autoimmun kasallik: to'satdan paydo bo'ladigan silliq, chandiqsiz dumaloq sochsiz o'choqlar; ko'pchilikda soch o'zi qayta o'sadi. Androgenetik (irsiy) soch to'kilishi — erkak va ayollarning ~50% ida, tepa va peshona sohasida asta siyraklashish; minoksidil bilan sekinlashtiriladi.","guruh":"pigment","shoshilinch":false,"asosiy":["soch-tokilishi","soch-dumaloq-tokilishi"],"qoshimcha":["tirnoq-ozgarishi","bosh-terisi-qichishi","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/derm/alopetsiya.jpg","dorilar":["minoksidil-mahalliy"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"stabil-stenokardiya","soha":"kardiologiya","nom":"Stabil stenokardiya (surunkali koronar sindrom)","xalqaro":"Stable angina; chronic coronary syndrome","kod":{"icd10":"I20.8, I25","icd11":"BA40.1"},"qisqa":"Yurak mushagining qon bilan ta'minlanishi va ehtiyoji o'rtasidagi o'tkinchi nomutanosiblik tufayli jismoniy yoki ruhiy zo'riqishda paydo bo'lib, dam olganda yoki nitroglitserindan keyin bir necha daqiqada o'tadigan ko'krak orti siqilishi. Ko'pincha koronar arteriyalar aterosklerozi tufayli. Davo: stenokardiyaga qarshi dorilar, aspirin, statinlar, xavf omillarini nazorat qilish, ko'rsatma bo'lsa revaskulyarizatsiya.","guruh":"ishemik","shoshilinch":false,"asosiy":["kokrak-ogrigi"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","holsizlik","terlash","kongil-aynishi","yurak-urishi"],"rasm":"img/kard/angiografiya.jpg","dorilar":["nitroglitserin","bisoprolol","amlodipin","aspirin","atorvastatin"],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"status-epileptikus","soha":"nevrologiya","nom":"Status epileptikus","xalqaro":"Status epilepticus","kod":{"icd10":"G41","icd11":"8A66"},"qisqa":"Tutqanoqning 5 daqiqadan uzoq davom etishi yoki xurujlar orasida hush tiklanmasdan takrorlanishi — hayot uchun xavfli shoshilinch holat. Darhol benzodiazepin, so'ng ikkinchi bosqich vena ichi dorilar.","guruh":"epilepsiya","shoshilinch":true,"asosiy":["tutqanoq","hushdan-ketish"],"qoshimcha":["chalkashlik","sianoz","isitma","jarohat"],"rasm":"img/nevro/tiklanish-holati.jpg","dorilar":["diazepam","levetiratsetam","valproat"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","nevrolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"stivens-jonson-sindromi","soha":"dermatologiya","nom":"Stivens-Jonson sindromi va toksik epidermal nekroliz (Layell)","xalqaro":"Stevens-Johnson syndrome / toxic epidermal necrolysis (SJS/TEN)","kod":{"icd10":"L51.1–L51.2","icd11":"EB13"},"qisqa":"Hayot uchun xavfli og'ir teri reaksiyasi, ko'pincha doridan: isitma va gripp belgilaridan keyin teri qizarib, pufaklanib ko'chadi, og'iz, ko'z va jinsiy a'zolar shilliq qavatida og'riqli yaralar. Gumon qilingan dori darhol to'xtatiladi, bemor kuyish yoki reanimatsiya bo'limida davolanadi.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["teri-kochishi","teri-pufakchalari","ogiz-yaralari"],"qoshimcha":["isitma","koz-qizarishi","teri-toshmasi","yutish-ogriqli","holsizlik"],"rasm":"img/derm/ten-orqa.jpg","dorilar":["immunoglobulin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","dermatolog","oftalmolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"streptokokkli-tonzillofaringit","soha":"lor","nom":"Streptokokkli tonzillofaringit (angina)","xalqaro":"Group A streptococcal pharyngitis / tonsillitis (strep throat)","kod":{"icd10":"J02.0, J03.0","icd11":"1B51, CA03.0"},"qisqa":"A guruh beta-gemolitik streptokokk (*Streptococcus pyogenes*) chaqiradigan halqum va bodomsimon bezlarning o'tkir yallig'lanishi. Tomoq og'rig'ining ko'pchiligi virusli; streptokokkli shaklni aniqlash va davolash revmatik isitmaning oldini olish uchun muhim.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["tomoq-ogrigi","yutish-ogriqli","isitma","bodomcha-karashi","boyin-limfa"],"qoshimcha":["bodomcha-kattalashuvi","bosh-ogrigi","holsizlik","kongil-aynishi","ogiz-hidi","teri-toshmasi"],"rasm":"img/lor/strep-1.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","amoksitsillin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","pediatr","lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"stress-sinishi","soha":"travmatologiya","nom":"Stress (charchoq) sinishi","xalqaro":"Stress fracture","kod":{"icd10":"M84.3","icd11":"FB80.A"},"qisqa":"Bitta kuchli zarbadan emas, balki takroriy yuklamadan suyakda hosil bo'ladigan mayda yoriq. Yuguruvchilar va harbiylarda ko'p uchraydi: faollik oshgandan keyin asta boshlanadigan, yuklamada kuchayib dam olishda kamayadigan og'riq. Davosi — yuklamani kamaytirish va bosqichma-bosqich qaytish.","guruh":"sinish","shoshilinch":false,"asosiy":["tovon-ogrigi","sport-shikasti"],"qoshimcha":["oyoqqa-bosolmaslik","bogim-shishi","suyak-ogrigi","panja-deformatsiyasi","bel-ogrigi"],"rasm":"img/trav/stress-sinish.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"subakut-tireoidit","soha":"endokrinologiya","nom":"Subakut (de Kerven) tireoidit","xalqaro":"Subacute granulomatous (de Quervain) thyroiditis","kod":{"icd10":"E06.1","icd11":"5A03.1"},"qisqa":"Ko'pincha yuqori nafas yo'li virus infeksiyasidan keyin rivojlanadigan qalqonsimon bezning og'riqli yallig'lanishi. Bo'yin oldida jag' va quloqqa tarqaluvchi og'riq, isitma, o'tkinchi tirotoksikoz, ECHT keskin yuqori, radioaktiv yod yutilishi past. Davo: NYQV yoki prednizolon, beta-blokator; antitireoid dorilar kerak emas.","guruh":"qalqonsimon","shoshilinch":false,"asosiy":["boyin-harakati-ogriqli","isitma","yurak-urishi"],"qoshimcha":["yaqinda-orvi","boqoq","quloq-ogrigi","yutish-ogriqli","holsizlik","titroq","terlash","vazn-yoqotish"],"rasm":"img/endo/subakut-tireoidit-2.jpg","dorilar":["ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"subaraxnoidal-qon-quyilish","soha":"nevrologiya","nom":"Subaraxnoidal qon quyilish","xalqaro":"Subarachnoid hemorrhage","kod":{"icd10":"I60","icd11":"8B01"},"qisqa":"Miya pardalari ostidagi bo'shliqqa qon quyilishi, ko'pincha miya arteriyasi anevrizmasining yorilishi natijasida. Asosiy belgisi — \"hayotimdagi eng kuchli\" to'satdan, bir lahzada boshlangan bosh og'rig'i, qusish, bo'yin qotishi. Qayta qon ketish o'limga olib keladi — darhol 103.","guruh":"qon-tomir","shoshilinch":true,"asosiy":["tosatdan-kuchli-bosh-ogrigi","boyin-qotishi","qusish"],"qoshimcha":["hushdan-ketish","yoruglikdan-bezovtalik","chalkashlik","kongil-aynishi","tutqanoq","ikki-korish","qovoq-tushishi","bir-tomon-kuchsizligi"],"rasm":"img/nevro/miya-pardalari.png","dorilar":["paratsetamol","nimodipin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","neyrojarroh","nevrolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"surunkali-tonzillit","soha":"lor","nom":"Surunkali (qaytalanuvchi) tonzillit","xalqaro":"Chronic / recurrent tonsillitis","kod":{"icd10":"J35.0","icd11":"CA0F.Y"},"qisqa":"Tanglay bodomsimon bezlarining uzoq davom etuvchi yallig'lanishi: tez-tez qaytalanuvchi angina, lakunalarda kazeoz tiqinlar, og'izdan yoqimsiz hid va bo'yin limfa tugunlari kattalashuvi. Mezonlarga mos kelsa, tonzillektomiya bajariladi.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["takroriy-angina","tomoq-ogrigi","ogiz-hidi","bodomcha-kattalashuvi"],"qoshimcha":["boyin-limfa","tomoqda-yot-jism","yutish-ogriqli","holsizlik","isitma","bodomcha-karashi","quloq-ogrigi","tomoq-qurishi"],"rasm":"img/lor/tonsillolith-1.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"surunkali-buyrak-kasalligi","soha":"urologiya","nom":"Surunkali buyrak kasalligi","xalqaro":"Chronic kidney disease (CKD)","kod":{"icd10":"N18","icd11":"GB61"},"qisqa":"Buyrak shikastlanishi yoki koptokcha filtratsiya tezligining (eGFR) <60 ml/daq/1,73 m² bo'lishi 3 oydan ortiq davom etishi. Asosiy sabablari — diabet va gipertoniya. Uzoq vaqt belgisiz; tahlillar (kreatinin, siydikda albumin) bilan aniqlanadi. Yurak-qon tomir kasalliklari xavfini keskin oshiradi. Davo: qon bosimi va qand nazorati, AAF ingibitori/ARB, SGLT2 ingibitori (dapagliflozin), NYaQV dan qochish; oxirgi bosqichda dializ yoki ko'chirib o'tkazish.","guruh":"nefro","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","shishlar"],"qoshimcha":["kopikli-siydik","tungi-siyish","qon-bosimi-yuqori","teri-qichishi","kongil-aynishi","rangparlik","nafas-qisishi","mushak-kuchsizligi","siydik-kamayishi"],"rasm":"img/uro/glomerula.png","dorilar":["paratsetamol","dapagliflozin","losartan","lizinopril","atorvastatin"],"shifokor":{"mutaxassis":["nefrolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"surunkali-depressiv-buzilish","soha":"psixiatriya","nom":"Surunkali depressiv buzilish (distimiya)","xalqaro":"Persistent depressive disorder (dysthymia)","kod":{"icd10":"F34.1","icd11":"6A72"},"qisqa":"Kamida ikki yil davom etadigan, katta depressiyaga nisbatan yengilroq, lekin uzluksiz tushkun kayfiyat. Odam \"men shunaqaman\" deb o'ylab yillab yordam so'ramaydi. Davolanadi: psixoterapiya va antidepressantlar samarali.","guruh":"kayfiyat","shoshilinch":false,"asosiy":["kayfiyat-tushkunligi","holsizlik"],"qoshimcha":["qiziqish-yoqolishi","umidsizlik","uyquga-ketolmaslik","diqqat-jamlay-olmaslik","ijtimoiy-yakkalanish","asabiylik-jahldorlik","vazn-ortishi"],"rasm":"img/psix/serotonin-yollari.gif","dorilar":["sertralin","essitalopram"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"surunkali-faringit","soha":"lor","nom":"Surunkali faringit va laringofaringeal reflyuks","xalqaro":"Chronic pharyngitis; laryngopharyngeal reflux","kod":{"icd10":"J31.2","icd11":"CA09.2"},"qisqa":"Halqum shilliq qavatining uzoq davom etuvchi yallig'lanishi: tomoqda quruqlik, qitiqlash, tomoq qirish va \"bo'lak\" hissi. Asosiy sabablar — chekish va ta'sirlovchilar, og'iz orqali nafas olish, burundan oqib tushuvchi ajralma va reflyuks. Antibiotik talab qilmaydi; avval saraton kabi jiddiy sabablarni istisno qilish kerak.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["tomoq-qurishi","tomoqda-yot-jism","tomoq-ogrigi"],"qoshimcha":["yotal","burun-orti-oqishi","jigildon","ovoz-boguqligi","ogiz-hidi","ogiz-orqali-nafas"],"rasm":"img/lor/tomoq-anatomiyasi.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"surunkali-kasallik-anemiyasi","soha":"gematologiya","nom":"Surunkali kasallik (yallig'lanish) anemiyasi","xalqaro":"Anaemia of chronic disease (anaemia of inflammation)","kod":{"icd10":"D63.8","icd11":"3A71"},"qisqa":"Surunkali infeksiyalar, autoimmun kasalliklar (revmatoid artrit, yugurik), o'smalar, surunkali buyrak kasalligi va keksalikda yallig'lanish tufayli rivojlanadigan anemiya. Organizmda temir bor, lekin yallig'lanish gormoni gepsidin uni qonga chiqarmaydi. Odatda yengil-o'rta; asosiy davo — asosiy kasallikni davolash.","guruh":"anemiya","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","rangparlik"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","bosh-aylanishi","isitma","vazn-yoqotish","bogim-ogrigi"],"rasm":"img/article-figures-micro/hemoglobin.jpg","dorilar":["temir-karboksimaltoza"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","gematolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"surunkali-limfotsitar-leykoz","soha":"gematologiya","nom":"Surunkali limfotsitar leykoz","xalqaro":"Chronic lymphocytic leukaemia","kod":{"icd10":"C91.1","icd11":"2A82.0"},"qisqa":"Yetuk ko'rinishdagi, lekin funksional bo'lmagan B limfotsitlarning qon, ilik, limfa tugunlari va taloqda sekin to'planishi. G'arb mamlakatlarida kattalardagi eng ko'p leykoz, asosan keksalarda. Ko'pincha belgisiz, tasodifan qon tahlilida (limfotsitoz) topiladi; keyinroq — limfa tugunlari kattalashuvi, holsizlik, infeksiyalar. Erta bosqichda davo kerak emas (\"kuzat va kut\"); belgilar paydo bo'lganda — BTK ingibitorlari, venetoklaks, anti-CD20 antitanalar.","guruh":"leykoz","shoshilinch":false,"asosiy":["limfa-kattalashuvi","holsizlik"],"qoshimcha":["takroriy-infeksiya","taloq-kattalashuvi","tungi-terlash","vazn-yoqotish","isitma","rangparlik","kokarishlar"],"rasm":"img/gem/sll-surtma.jpg","dorilar":["rituksimab"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"surunkali-mieloid-leykoz","soha":"gematologiya","nom":"Surunkali mieloid leykoz","xalqaro":"Chronic myeloid leukaemia (BCR::ABL1-positive)","kod":{"icd10":"C92.1","icd11":"2A20.0"},"qisqa":"Filadelfiya xromosomasi — t(9;22) translokatsiyasi va BCR-ABL1 geni bilan kechuvchi mieloproliferativ o'sma: qonda granulotsitlar keskin ko'payadi, taloq kattalashadi. Ko'pincha tasodifiy qon tahlilida topiladi; belgilar — holsizlik, chap qovurg'a ostida og'irlik, tez to'yish, tungi terlash. Tirozinkinaza ingibitorlari (imatinib va b.) bilan ko'pchilik bemorlar deyarli normal umr ko'radi.","guruh":"leykoz","shoshilinch":false,"asosiy":["taloq-kattalashuvi","holsizlik"],"qoshimcha":["erta-toyish","chap-yonbosh-ogrigi","tungi-terlash","vazn-yoqotish","rangparlik","suyak-ogrigi"],"rasm":"img/gem/filadelfiya.jpg","dorilar":["imatinib","gidroksiureya","allopurinol"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"sook","soha":"pulmonologiya","nom":"Surunkali obstruktiv o'pka kasalligi (SOOK)","xalqaro":"Chronic obstructive pulmonary disease (COPD)","kod":{"icd10":"J44, J43","icd11":"CA22"},"qisqa":"Nafas yo'llari (bronxit, bronxiolit) va/yoki alveolalar (emfizema) shikastlanishi tufayli doimiy, zo'rayib boruvchi havo oqimi cheklanishi bilan kechadigan kasallik. Asosiy sabab — chekish, rivojlanayotgan mamlakatlarda uy ichidagi havo ifloslanishi ham. Dunyoda o'limning uchinchi sababi (2023-yilda 3,4 million). Tashxis: spirometriya (FEV₁/FVC <0,70). Davo: chekishni tashlash, uzoq ta'sirli bronxolitiklar, reabilitatsiya, emlash.","guruh":"obstruktiv","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","uzoq-yotal","balgam"],"qoshimcha":["xirillash","holsizlik","vazn-yoqotish","shishlar","sianoz","kokrak-ogrigi"],"rasm":"img/pulm/emfizema-kt.jpg","dorilar":["salbutamol","budesonid-formoterol"],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"surunkali-pankreatit","soha":"gastroenterologiya","nom":"Surunkali pankreatit","xalqaro":"Chronic pancreatitis","kod":{"icd10":"K86.0–K86.1","icd11":"DC32"},"qisqa":"Takroriy yallig'lanish epizodlari natijasida me'da osti bezi to'qimasining fibroz bilan almashinishi: surunkali og'riq, ekzokrin yetishmovchilik (steatoreya, ozish) va endokrin yetishmovchilik (diabet). Asosiy sabablar — alkogol, chekish, genetik omillar. Tashxis: KT yoki MRT (kalsifikatsiyalar, yo'l toshlari va torayishlari). Davo: alkogol va chekishdan voz kechish, ferment o'rnini bosuvchi terapiya, og'riqni boshqarish, diabet nazorati.","guruh":"otyollari","shoshilinch":false,"asosiy":["qorin-ogrigi","vazn-yoqotish","ich-ketishi"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qusish","qorin-dam","chanqoq","kop-siyish","sariqlik","holsizlik"],"rasm":"img/gastro/surunkali-pankreatit-kt.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"surunkali-rinosinusit","soha":"lor","nom":"Surunkali rinosinusit va burun poliplari","xalqaro":"Chronic rhinosinusitis with / without nasal polyps (CRSwNP / CRSsNP)","kod":{"icd10":"J32, J33","icd11":"CA0A, CA0J (polip)"},"qisqa":"Burun va burun yondosh bo'shliqlari shilliq qavatining 12 haftadan ortiq davom etuvchi yallig'lanishi. Burun bitishi, ajralma, hid bilishning yo'qolishi va yuzda bosim bilan kechadi; bir qismida yumshoq, og'riqsiz burun poliplari o'sadi.","guruh":"burun","shoshilinch":false,"asosiy":["burun-bitishi","hid-bilish-pasayishi","burun-orti-oqishi","yiringli-ajralma"],"qoshimcha":["yuz-ogrigi","burun-oqishi","bosh-ogrigi","xurrak","ogiz-orqali-nafas","dimogdan-gapirish","yotal","holsizlik","toliqlik-quloqda","ikki-korish"],"rasm":"img/lor/choanal-polyp.jpg","dorilar":["flutikazon-burun"],"shifokor":{"mutaxassis":["lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"surunkali-venoz-yetishmovchilik","soha":"angiologiya","nom":"Surunkali venoz yetishmovchilik","xalqaro":"Chronic venous insufficiency","kod":{"icd10":"I87.2","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Surunkali venoz yetishmovchilik — oyoq venalaridagi klapanlar ishlamay qolishi natijasida qonning pastga qaytishi va venada bosimning doimiy oshishi. Oyoqda og'irlik, shish, teri rangining o'zgarishi va oxir-oqibat yara bilan namoyon bo'ladi.","guruh":"tomir","shoshilinch":false,"asosiy":["bir-oyoq-shishi","oyoq-yarasi"],"qoshimcha":["teri-qichishi","oyoq-uvishishi","teri-qizarishi","boldirda-bitmaydigan-yara"],"rasm":"img/expansion/venous-valves.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["jarroh","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"surunkali-yiringli-orta-otit","soha":"lor","nom":"Surunkali yiringli o'rta otit","xalqaro":"Chronic suppurative otitis media","kod":{"icd10":"H66.1–H66.3","icd11":"AA91 (AA91.0 mezotimpanit, AA91.1 epitimpanit)"},"qisqa":"Nog'ora pardaning doimiy teshigi (perforatsiyasi) orqali quloqdan uzoq vaqt yiring oqishi bilan kechadigan o'rta quloq va so'rg'ichsimon o'siqning surunkali yallig'lanishi. Dunyoda oldini olish mumkin bo'lgan karlikning asosiy sabablaridan biri.","guruh":"quloq","shoshilinch":false,"asosiy":["quloq-oqishi","eshitish-pasayishi"],"qoshimcha":["quloq-shangillashi","toliqlik-quloqda","bosh-aylanishi","quloq-ogrigi","bosh-ogrigi","eshitish-asta-pasayishi","yuz-nervi-falaji"],"rasm":"img/lor/csom-1.jpg","dorilar":["ofloksatsin-quloq"],"shifokor":{"mutaxassis":["lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"suvsizlanish","soha":"gastroenterologiya","nom":"Suvsizlanish (degidratatsiya)","xalqaro":"Dehydration / volume depletion","kod":{"icd10":"E86","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Organizm ichilganidan ko'proq suv va ba'zan tuz yo'qotsa suvsizlanish paydo bo'ladi. Qusish, ich ketishi, issiq yoki kam ichishdan keyin chanqoq, og'iz qurishi va bosh aylanishi kuzatilishi mumkin. Hush o'zgarishi, sovuq-oqarib ketgan teri yoki og'ir nafas buzilishida 103 kerak.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["ogiz-qurishi","chanqoq","bosh-aylanishi-turganda"],"qoshimcha":["ich-ketishi","qusish","kongil-aynishi","holsizlik","bosh-ogrigi","siydik-kamayishi","isitma"],"rasm":"img/onko/q-digestive.png","dorilar":["ors"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","pediatr","gastroenterolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"suvchechak","soha":"pediatriya","nom":"Suvchechak","xalqaro":"Varicella (chickenpox)","kod":{"icd10":"B01","icd11":"1E90"},"qisqa":"Varitsella-zoster virusi chaqiradigan juda yuqumli kasallik: qichiydigan toshma qizil dog'dan pufakchaga, keyin qoraqo'tirga aylanadi, bir vaqtda turli bosqichdagi elementlar ko'rinadi. Bolalarda odatda yengil, lekin chaqaloqlar, o'smirlar, kattalar, homiladorlar va immuniteti pasayganlarda og'ir kechadi.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-toshmasi","teri-qichishi","isitma"],"qoshimcha":["holsizlik","bosh-ogrigi","tomoq-ogrigi","ogiz-pufakchalar"],"rasm":"img/ped/suvchechak-toshma.jpg","dorilar":["paratsetamol","setirizin","atsiklovir"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"sogallar","soha":"dermatologiya","nom":"So'gallar (virusli so'gallar)","xalqaro":"Cutaneous warts (verrucae)","kod":{"icd10":"B07","icd11":"1E80"},"qisqa":"Odam papillomavirusi chaqiradigan zararsiz teri o'simtalari: qo'llarda g'adir-budur oddiy so'gallar, tovonda og'riqli plantar so'gallar, yuzda yassi so'gallar. Ko'pchiligi oylar-yillar ichida o'z-o'zidan yo'qoladi. Davo: salitsil kislota, krioterapiya va boshqa usullar.","guruh":"virusli","shoshilinch":false,"asosiy":["sogal"],"qoshimcha":["teri-tuguni","oqsoqlanish"],"rasm":"img/derm/sogal.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"takayasu-arteriiti","soha":"angiologiya","nom":"Takayasu arteriiti","xalqaro":"Takayasu arteritis","kod":{"icd10":"M31.4","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Takayasu arteriiti — aorta va uning yirik tarmoqlarini qamrab oluvchi surunkali yallig'lanish kasalligi. Asosan yosh ayollarda uchraydi. Xarakterli belgisi — bir qo'lda pulsning yo'qolishi yoki ikki qo'lda qon bosimining sezilarli farq qilishi.","guruh":"tomir","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","bosh-aylanishi"],"qoshimcha":["isitma","vazn-yoqotish","bogim-ogrigi","kokrak-ogrigi","tungi-terlash"],"rasm":"img/expansion/takayasu.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","jarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"takotsubo-kardiomiopatiyasi","soha":"kardiologiya","nom":"Takotsubo (stress) kardiomiopatiyasi","xalqaro":"Takotsubo (stress-induced) cardiomyopathy","kod":{"icd10":"I51.81","icd11":"BC43.5"},"qisqa":"Ko'pincha kuchli emotsional yoki jismoniy stressdan keyin rivojlanadigan, chap qorincha cho'qqisining o'tkinchi \"ballonlanishi\" va qisqarishining yo'qolishi. Klinikasi infarktga juda o'xshaydi (ko'krak og'rig'i, EKG o'zgarishlari, troponin oshishi), lekin koronar arteriyalarda obstruksiya yo'q. Asosan menopauzadan keyingi ayollarda. Ko'pincha haftalar ichida to'liq tiklanadi.","guruh":"yetishmovchilik","shoshilinch":true,"asosiy":["kokrak-ogrigi","nafas-qisishi"],"qoshimcha":["terlash","yurak-urishi","hushdan-ketish","kongil-aynishi"],"rasm":"img/kard/takotsubo.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","kardiolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"tamakiga-bogliqlik","soha":"psixiatriya","nom":"Tamaki (nikotin) bog'liqligi","xalqaro":"Tobacco (nicotine) dependence","kod":{"icd10":"F17.2","icd11":"6C4A.2"},"qisqa":"Nikotin tezda bog'liqlik keltirib chiqaradi: chekishni to'xtatganda asabiylik, diqqatsizlik, ishtaha oshishi va kuchli istak paydo bo'ladi. Tamaki deyarli barcha a'zolarga zarar yetkazadi. Tashlash uchun maslahat, nikotin o'rnini bosuvchi vositalar va dorilar samaradorlikni bir necha barobar oshiradi.","guruh":"bogliqlik","shoshilinch":false,"asosiy":["chekish-istagi","asabiylik-jahldorlik"],"qoshimcha":["diqqat-jamlay-olmaslik","uyquga-ketolmaslik","vazn-ortishi","kayfiyat-tushkunligi","tashvish-xavotir","uzoq-yotal","nafas-qisishi"],"rasm":"img/psix/chekish-olim.png","dorilar":["varenitslin","bupropion"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","pulmonolog","psixiatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"tarqoq-skleroz","soha":"nevrologiya","nom":"Tarqoq skleroz","xalqaro":"Multiple sclerosis","kod":{"icd10":"G35","icd11":"8A40"},"qisqa":"Immun tizimi bosh va orqa miyadagi nerv tolalarining mielin qobig'ini yemiradigan surunkali kasallik. Asosan 18–40 yoshli ayollarda. Ko'rish yo'qolishi, uvishish, kuchsizlik, muvozanat buzilishi kabi xurujlar va remissiyalar. Erta immunomodulyator davo nogironlikni kamaytiradi.","guruh":"demiyelin","shoshilinch":false,"asosiy":["korish-buzilishi","oyoq-uvishishi","mushak-kuchsizligi"],"qoshimcha":["muvozanat-buzilishi","ikki-korish","holsizlik","siydik-tutolmaslik","yurish-buzilishi","bosh-aylanishi","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/nevro/ts-blausen.png","dorilar":["deksametazon"],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","oftalmolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"tashqi-qon-ketish","soha":"travmatologiya","nom":"Tashqi qon ketishni to'xtatish","xalqaro":"External haemorrhage control","kod":{"icd10":"T14.1","icd11":"NF0A.4"},"qisqa":"Hayot uchun xavfli qon ketishida har daqiqa muhim. Ketma-ketlik oddiy: jarohatga qattiq va uzluksiz bosim — bosuvchi bog'lam — samarasiz bo'lsa yoki oyoq-qo'l uzilgan bo'lsa jgut. Jgutni qo'yish vaqtini albatta yozib qo'yish kerak.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["tashqi-qon-ketish","jarohat"],"qoshimcha":["rangparlik","bosh-aylanishi","yurak-urishi","chalkashlik","yarada-yot-jism","hushdan-ketish","tez-nafas"],"rasm":"img/trav/jgut.jpeg","dorilar":["tranyeksam-kislota","tsefazolin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"teniidozlar","soha":"infeksion","nom":"Teniidozlar va tsistitserkoz","xalqaro":"Taeniasis and cysticercosis","kod":{"icd10":"B68 / B69","icd11":"1F76"},"qisqa":"Chala pishgan mol yoki cho'chqa go'shtidagi lichinkalarni yutish natijasida ichakda uzun tasmasimon gijja rivojlanadi (teniidoz). Cho'chqa tasmasimon gijjasi tuxumlarini yutish esa to'qimalarda, ayniqsa miyada kistalar hosil qiladi (neyrotsistitserkoz) — endemik hududlarda tutqanoqning muhim sababi.","guruh":"parazitar","shoshilinch":false,"asosiy":["najasda-gijja","tutqanoq"],"qoshimcha":["qorin-ogrigi","kongil-aynishi","vazn-yoqotish","bosh-ogrigi","vazn-yoqotish","anal-qichishish","korish-buzilishi","chalkashlik","qusish"],"rasm":"img/inf/tenia-skoleks.jpg","dorilar":["prazikvantel","albendazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","nevrolog","neyrojarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"melanoma","soha":"dermatologiya","nom":"Teri melanomasi","xalqaro":"Cutaneous melanoma","kod":{"icd10":"C43","icd11":"2C30"},"qisqa":"Teri pigment hujayralari (melanotsitlar)dan o'sadigan eng xavfli teri saratoni — teri saratonidan o'limlarning 90% i. Asosiy sababi ultrabinafsha nur (quyosh, solyariy). O'zgarayotgan xol yoki yangi qora dog' (ABCDE belgilari) — darhol dermatologga. Erta bosqichda jarrohlik bilan to'liq davolanadi; kech bosqichda immunoterapiya va maqsadli dorilar.","guruh":"osma","shoshilinch":false,"asosiy":["xol-ozgarishi"],"qoshimcha":["teri-tuguni","teri-yarasi","teri-qichishi","boyin-limfa","qoramtir-doglar"],"rasm":"img/derm/melanoma-abcd.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"teri-temiratkisi","soha":"dermatologiya","nom":"Teri temiratkisi (dermatofitiya): tana, chov, oyoq va bosh terisi","xalqaro":"Dermatophytosis (tinea corporis, cruris, pedis, capitis)","kod":{"icd10":"B35","icd11":"1F28"},"qisqa":"Dermatofit zamburug'lar chaqiradigan yuzaki teri infeksiyasi: chetlari qizarib ko'tarilgan, markazi tozaroq, qichiydigan halqasimon dog'lar (tana, chov), barmoqlar orasida yoriq va oqarish (oyoq), bolalarda bosh terisida kepakli sochsiz o'choqlar. Teri shakllari zamburug'ga qarshi kremlar bilan 2–4 haftada davolanadi; bosh terisi va tirnoqqa tabletka kerak.","guruh":"zamburug","shoshilinch":false,"asosiy":["halqasimon-dog","teri-qichishi"],"qoshimcha":["teri-kepaklanishi","teri-qizarishi","soch-dumaloq-tokilishi","teri-pufakchalari"],"rasm":"img/derm/temiratki-qol.jpg","dorilar":["klotrimazol","ketokonazol-krem","terbinafin"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"yassi-hujayrali-karsinoma","soha":"dermatologiya","nom":"Teri yassi hujayrali karsinomasi va aktinik keratoz","xalqaro":"Cutaneous squamous cell carcinoma and actinic keratosis","kod":{"icd10":"C44 (SCC), L57.0","icd11":"2C31, EK90.0"},"qisqa":"Aktinik keratoz — quyosh ta'sir qilgan terida dag'al, qizg'ish, kepakli dog'lar; saraton oldi holati. Yassi hujayrali karsinoma — ikkinchi eng ko'p uchraydigan teri saratoni: tez o'sadigan qattiq tugun yoki qasmoqli bitmaydigan yara. Erta jarrohlik bilan 90% dan ortiq tuzaladi; immuniteti pasayganlarda xavfli.","guruh":"osma","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-tuguni","teri-yarasi","teri-kepaklanishi"],"qoshimcha":["teri-qasmoqlari","boyin-limfa"],"rasm":"img/derm/aktinik-keratoz.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","onkolog","jarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"teri-kuyishi","soha":"dermatologiya","nom":"Termik kuyish","xalqaro":"Thermal burns","kod":{"icd10":"T20–T32","icd11":"NE10–NE11"},"qisqa":"Issiq suyuqlik, bug', olov yoki issiq buyumdan teri shikastlanishi; bolalar ayniqsa qaynoq suvdan kuyadi. Birinchi yordam — darhol ~20 daqiqa salqin oqar suv bilan sovutish va toza bog'lam. Muz, yog', tish pastasi surtish mumkin emas. Katta, chuqur, yuz/qo'l/jinsiy a'zolardagi, elektr va kimyoviy kuyishlar — shoshilinch.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-kuyishi"],"qoshimcha":["teri-pufakchalari","teri-qizarishi","teri-yarasi"],"rasm":"img/derm/kuyish-darajalari.png","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","jarroh"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"tireoglossal-kista","soha":"lor","nom":"Tireoglossal (bo'yin o'rta) kista","xalqaro":"Thyroglossal duct cyst","kod":{"icd10":"Q89.2","icd11":"DA05.Y&XA0SH3"},"qisqa":"Qalqonsimon bezning embrional yo'li qoldig'idan hosil bo'ladigan tug'ma kista. Bo'yinning o'rta chizig'ida, til osti suyagi sohasida yumshoq shish; yutganda va tilni chiqarganda yuqoriga ko'tariladi. Infeksiyalanishga moyil; davolash — Sistrunk operatsiyasi.","guruh":"boyin","shoshilinch":false,"asosiy":["boyin-orta-shishi"],"qoshimcha":["boyin-tuguni","yutish-qiyinligi","isitma","yutish-ogriqli","tomoqda-yot-jism"],"rasm":"img/lor/tgdc.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","jarroh"],"qachon":"rejali"}},{"id":"onixomikoz","soha":"dermatologiya","nom":"Tirnoq zamburug'i (onixomikoz)","xalqaro":"Onychomycosis","kod":{"icd10":"B35.1","icd11":"EE12.1"},"qisqa":"Tirnoqning zamburug'li infeksiyasi (asosan Trichophyton rubrum): tirnoq sarg'ayadi, qalinlashadi, mo'rtlashadi va ko'chadi; ko'proq oyoq tirnoqlarida. Faqat kosmetik muammo emas — og'riq va noqulaylik chaqiradi. Davolashdan oldin laboratoriya tasdig'i kerak; eng samarali davo — og'iz orqali terbinafin (oylab).","guruh":"zamburug","shoshilinch":false,"asosiy":["tirnoq-ozgarishi"],"qoshimcha":["halqasimon-dog","teri-kepaklanishi"],"rasm":"img/derm/onixomikoz.jpg","dorilar":["terbinafin"],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"graves-kasalligi","soha":"endokrinologiya","nom":"Tirotoksikoz va Graves kasalligi (diffuz toksik bo'qoq)","xalqaro":"Thyrotoxicosis; Graves disease","kod":{"icd10":"E05.0","icd11":"5A02.0"},"qisqa":"Qonda qalqonsimon bez gormonlari ortiqchaligi (tirotoksikoz). Eng ko'p sababi — TTG retseptorini stimullovchi antitelalar bilan kechuvchi autoimmun Graves kasalligi: diffuz bo'qoq, ko'z chiqishi, yurak urishi, titroq, ozish, issiqqa chidamsizlik. Davo: tiamazol (metimazol), radioaktiv yod yoki tireoidektomiya.","guruh":"qalqonsimon","shoshilinch":false,"asosiy":["yurak-urishi","vazn-yoqotish","issiqqa-chidamsizlik","titroq"],"qoshimcha":["boqoq","koz-chiqishi","terlash","kop-ovqat","ich-ketishi","holsizlik","mushak-kuchsizligi","hayz-buzilishi","soch-tokilishi","ikki-korish"],"rasm":"img/endo/graves-koz.jpg","dorilar":["tiamazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"tizimli-qizil-yugurik","soha":"revmatologiya","nom":"Tizimli qizil yugurik (TQY, lyupus)","xalqaro":"Systemic lupus erythematosus","kod":{"icd10":"M32","icd11":"4A40.0"},"qisqa":"Ko'p a'zolarni zararlaydigan surunkali autoimmun kasallik; ayollarda erkaklarga qaraganda 9 baravar ko'p, odatda 15–45 yoshda. Belgilari: charchoq, bo'g'im og'riqlari, yuzda \"kapalak\" toshmasi, quyoshga sezuvchanlik, og'iz yaralari, soch to'kilishi, isitma; og'ir holatda buyrak (lyupus nefriti), qon, nerv tizimi zararlanadi. Deyarli barcha bemorlarda ANA musbat. Davo — har bir bemorga gidroksixloroxin, kerak bo'lsa glyukokortikoid va immunosupressorlar.","guruh":"tizimli","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-ogrigi","quyoshga-sezuvchanlik"],"qoshimcha":["yuz-qizarishi","holsizlik","isitma","ogiz-yaralari","soch-tokilishi","shishlar","kopikli-siydik","kokrak-ogrigi-nafasda","barmoq-rang-ozgarishi","bogim-shishi","takroriy-homila-tushishi"],"rasm":"img/rev/ana.png","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","gidroksixloroxin","prednizolon","metotreksat"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"tizimli-sklerodermiya","soha":"revmatologiya","nom":"Tizimli sklerodermiya (tizimli skleroz)","xalqaro":"Systemic sclerosis (scleroderma)","kod":{"icd10":"M34","icd11":"4A42"},"qisqa":"Teri va ichki a'zolarda fibroz (qattiqlashish), mayda tomirlar shikastlanishi va autoimmunitet bilan kechuvchi kam uchraydigan kasallik. Deyarli har doim Reyno fenomenidan boshlanadi; barmoqlar shishib, keyin terisi qattiqlashadi, barmoq uchida yaralar, yutish qiyinligi, jig'ildon, nafas qisishi (o'pka fibrozi, o'pka gipertenziyasi), buyrak krizi. Davo a'zo zararlanishiga qarab tanlanadi.","guruh":"tizimli","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-qattiqlashuvi","barmoq-rang-ozgarishi"],"qoshimcha":["yutish-qiyinligi","jigildon","nafas-qisishi","yotal","bogim-ogrigi","holsizlik","qon-bosimi-yuqori","teri-yarasi"],"rasm":"img/rev/crest.jpg","dorilar":["paratsetamol","omeprazol","nifedipin","tosilizumab"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","pulmonolog","kardiolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"tizza-kosasi-chiqishi","soha":"travmatologiya","nom":"Tizza qopqog'ining chiqishi","xalqaro":"Patellar dislocation","kod":{"icd10":"S83.0","icd11":"NC93.1"},"qisqa":"Tizza qopqog'ining (patella) odatda tashqi tomonga siljib chiqishi — ko'pincha o'smir va yosh sportchilarda buralish harakatida yuzaga keladi. Tizza to'satdan \"chiqib ketadi\", shishadi va yoziladi. Ko'pchilik holatda jarrohliksiz davolanadi, lekin takroriy chiqish ko'p uchraydi.","guruh":"boylam","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-beqarorligi","bogim-shishi"],"qoshimcha":["sport-shikasti","bogim-harakati-cheklanishi","qarsillash-ovozi","oyoqqa-bosolmaslik","bogim-qulflanishi","kokarishlar"],"rasm":"img/trav/kosa-chiqishi.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"tish-abssessi","soha":"stomatologiya","nom":"Tish abssessi va odontogen infeksiyalar (\"flyus\")","xalqaro":"Acute apical (dental) abscess and odontogenic infections","kod":{"icd10":"K04.6, K04.7","icd11":"DA09.6"},"qisqa":"Tish infeksiyasidan kelib chiqqan yiring to'planishi: kuchli og'riq, milk va yuz shishi, ba'zan isitma. Asosiy davo — yiringni chiqarish va manba-tishni davolash yoki olib tashlash. Infeksiya yuz va bo'yinning chuqur bo'shliqlariga tarqalsa hayot uchun xavfli.","guruh":"pulpa","shoshilinch":true,"asosiy":["jag-shishi","tish-ogrigi","tishlaganda-ogriq","milk-shishi"],"qoshimcha":["isitma","milk-yiring","trizm","boyin-limfa","holsizlik","ogiz-hidi","yutish-ogriqli","tish-qimirlashi"],"rasm":"img/stom/parulis.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol","amoksitsillin"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","yuz-jag-jarrohi","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"tish-eroziyasi","soha":"stomatologiya","nom":"Tish eroziyasi va kariessiz yemirilishlar (abraziya, abfraksiya, attritsiya)","xalqaro":"Erosive tooth wear; abrasion, attrition, abfraction","kod":{"icd10":"K03.0–K03.2","icd11":"DA08.12, DA08.11"},"qisqa":"Bakteriyalar ishtirokisiz tish qattiq to'qimalarining yo'qotilishi: kislotalar (eroziya), noto'g'ri tish yuvish (abraziya), tishlarning ishqalanishi (attritsiya) va bo'yin sohasidagi ponasimon nuqsonlar. Sezgirlik, tishlarning qisqarishi va sarg'ayishi bilan kechadi.","guruh":"tish","shoshilinch":false,"asosiy":["tish-sovuq-issiq","tish-dogi"],"qoshimcha":["jigildon","milk-chekinishi","tish-ogrigi","tish-ishqalanishi"],"rasm":"img/stom/erosion-gerd.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"flyuoroz","soha":"stomatologiya","nom":"Tish flyuorozi","xalqaro":"Dental fluorosis","kod":{"icd10":"K00.3","icd11":"DA07.0"},"qisqa":"Tish emali shakllanayotgan davrda (bolalikda) ortiqcha ftor qabul qilish natijasida emalda oq chiziq va dog'lardan tortib jigarrang dog'lar va chuqurchalargacha bo'lgan simmetrik o'zgarishlar. Ichimlik suvida ftor ko'p bo'lgan hududlarda endemik. Asosan kosmetik muammo.","guruh":"tish","shoshilinch":false,"asosiy":["tish-dogi"],"qoshimcha":["tish-sovuq-issiq"],"rasm":"img/stom/fluorosis-mild.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"tish-jarohati","soha":"stomatologiya","nom":"Tish jarohatlari (sinish, chiqish, tushib ketish)","xalqaro":"Traumatic dental injuries (fractures, luxations, avulsion)","kod":{"icd10":"S02.5, S03.2","icd11":"NA0D"},"qisqa":"Yiqilish, sport yoki zarba natijasida tishlarning sinishi, siljishi yoki butunlay tushib ketishi. Doimiy tish tushib ketsa — darhol joyiga qo'yish yoki sutga solib tezda stomatologga borish tishni saqlab qolishi mumkin; vaqt hal qiluvchi ahamiyatga ega.","guruh":"tish","shoshilinch":true,"asosiy":["jarohat","tish-ogrigi","tish-qimirlashi"],"qoshimcha":["tishlaganda-ogriq","tish-sovuq-issiq","milk-qonashi","milk-shishi","tish-dogi","tishlam-buzilishi"],"rasm":"img/stom/avulsion.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"karies","soha":"stomatologiya","nom":"Tish kariesi","xalqaro":"Dental caries (tooth decay)","kod":{"icd10":"K02","icd11":"DA08.0"},"qisqa":"Tish blyashkasidagi bakteriyalar shakarni kislotaga aylantirib, tishning qattiq to'qimalarini asta-sekin yemiradigan kasallik. Dunyodagi eng keng tarqalgan kasallik. Boshlang'ich bosqichda to'xtatish va qaytarish mumkin; ftorli tish pastasi va shakarni kamaytirish asosiy profilaktika.","guruh":"tish","shoshilinch":false,"asosiy":["tish-kovagi","tish-sovuq-issiq"],"qoshimcha":["tish-ogrigi","ogiz-hidi","tishlaganda-ogriq"],"rasm":"img/stom/caries-1.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"malokklyuziya","soha":"stomatologiya","nom":"Tishlam anomaliyalari (malokklyuziya)","xalqaro":"Malocclusion","kod":{"icd10":"K07","icd11":"DA0E.5"},"qisqa":"Tishlar va jag'larning noto'g'ri joylashuvi tufayli tish qatorlarining to'g'ri yopilmasligi: tishlarning qiyshiq, zich yoki siyrak joylashuvi, chuqur, ochiq, chalkash, distal yoki mezial tishlam. Estetika, chaynash, nutq va gigiyenaga ta'sir qiladi; ortodontik apparatlar, og'ir holatlarda jarrohlik bilan davolanadi.","guruh":"jag","shoshilinch":false,"asosiy":["tishlam-buzilishi"],"qoshimcha":["jag-bogimi-ogrigi","ogiz-orqali-nafas","tish-ishqalanishi","xurrak"],"rasm":"img/stom/malocclusion-2.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"toksoplazmoz","soha":"infeksion","nom":"Toksoplazmoz","xalqaro":"Toxoplasmosis","kod":{"icd10":"B58","icd11":"1F57"},"qisqa":"Toxoplasma gondii chaqiradigan keng tarqalgan parazitar infeksiya; chala pishgan go'sht va mushuk najasi bilan ifloslangan ovqat orqali yuqadi. Sog'lom odamda ko'pincha belgisiz yoki limfa tugunlari kattalashuvi bilan o'tadi; homiladorlikda homilaga, immuniteti pasayganlarda miyaga og'ir zarar yetkazishi mumkin.","guruh":"parazitar","shoshilinch":false,"asosiy":["limfa-kattalashuvi","uzoq-isitma"],"qoshimcha":["holsizlik","bosh-ogrigi","mushak-ogrigi","korish-buzilishi","koz-ogrigi","tutqanoq","chalkashlik","isitma","bir-tomon-kuchsizligi"],"rasm":"img/inf/toxo-taxizoit.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","ginekolog","oftalmolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"tranzitor-ishemik-ataka","soha":"nevrologiya","nom":"Tranzitor ishemik ataka (TIA, \"mikroinsult\")","xalqaro":"Transient ischemic attack","kod":{"icd10":"G45","icd11":"8B10"},"qisqa":"Miya qon aylanishining vaqtincha buzilishi: insult belgilari paydo bo'lib, odatda bir necha daqiqada to'liq o'tib ketadi va tasvirlashda infarkt topilmaydi. \"O'tib ketdi\" deb e'tiborsiz qoldirish xavfli — keyingi kunlarda haqiqiy insult xavfi yuqori.","guruh":"qon-tomir","shoshilinch":true,"asosiy":["bir-tomon-kuchsizligi","nutq-buzilishi","korish-buzilishi"],"qoshimcha":["yuz-uvishishi","muvozanat-buzilishi","bosh-aylanishi","ikki-korish","qon-bosimi-yuqori"],"rasm":"img/nevro/ishemik-insult-sxema.jpg","dorilar":["klopidogrel","aspirin","atorvastatin","apiksaban"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","nevrolog","kardiolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"traxoma","soha":"oftalmologiya","nom":"Traxoma","xalqaro":"Trachoma","kod":{"icd10":"A71","icd11":"1C23"},"qisqa":"Chlamydia trachomatis chaqiradigan surunkali-qaytalanuvchi ko'z infeksiyasi — dunyoda ko'rlikning eng ko'p uchraydigan infeksion sababi. Takroriy infeksiyalar qovoq chandiqlanishi, kipriklarning ichkariga qayrilishi va shox parda xiralashuviga olib keladi. Gigiyena, antibiotik va jarrohlik bilan oldini olish mumkin.","guruh":"konyunktiva","shoshilinch":false,"asosiy":["koz-qizarishi","kozda-yot-jism-hissi"],"qoshimcha":["koz-yiringli-ajralma","yoruglikdan-bezovtalik","korish-buzilishi","koz-yoshlanishi"],"rasm":"img/oft/traxoma.png","dorilar":["doksitsiklin","eritromitsin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","infeksionist"],"qachon":"tez"}},{"id":"trixomoniaz","soha":"ginekologiya","nom":"Trixomoniaz","xalqaro":"Trichomoniasis","kod":{"icd10":"A59","icd11":"1A92"},"qisqa":"Trichomonas vaginalis sodda jonivori chaqiradigan eng ko'p uchraydigan virusli bo'lmagan JYYI. Ayollarda ko'pikli sariq-yashil, hidli ajralma, qichishish, siyganda achishish; ko'pchilikda belgisiz. OIV yuqish xavfini va homiladorlik asoratlarini oshiradi. Davo — metronidazol, sherik bilan birga.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["qin-ajralmasi","qin-qichishi"],"qoshimcha":["siyganda-achishish","jinsiy-aloqada-ogriq","qorin-pasti-ogrigi"],"rasm":"img/gin/trixomonas.jpg","dorilar":["metronidazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","dermatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"trombofiliya","soha":"gematologiya","nom":"Trombofiliya (irsiy qon ivishiga moyillik)","xalqaro":"Thrombophilia (hereditary and acquired)","kod":{"icd10":"D68.5","icd11":"3B61"},"qisqa":"Qonning ivishga ortiqcha moyilligi: irsiy (V omil Leyden, protrombin mutatsiyasi, antitrombin, C va S oqsillari tanqisligi) yoki orttirilgan (antifosfolipid sindromi, o'smalar, homiladorlik, estrogenlar). Yosh yoshda, sababsiz yoki g'ayrioddiy joyda (miya venalari, qorin venalari) tromboz, oilada trombozlar bo'lganda gumon qilinadi. Testlar faqat davoni o'zgartiradigan holatlarda tavsiya etiladi.","guruh":"gemostaz","shoshilinch":false,"asosiy":["takroriy-tromboz","bir-oyoq-shishi"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","kokrak-ogrigi","takroriy-homila-tushishi","bosh-ogrigi"],"rasm":"img/gem/tromb.png","dorilar":["apiksaban","enoksaparin","varfarin"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"trombotik-trombotsitopenik-purpura","soha":"gematologiya","nom":"Trombotik trombotsitopenik purpura (TTP)","xalqaro":"Thrombotic thrombocytopenic purpura","kod":{"icd10":"M31.1","icd11":"3B64.14"},"qisqa":"ADAMTS13 fermenti yetishmovchiligi (ko'pincha autoantitanalar tufayli) natijasida mayda tomirlarda trombotsitli mikrotrombozlar hosil bo'ladigan shoshilinch holat: trombotsitlar keskin kamayishi, mikroangiopatik gemolitik anemiya, nevrologik belgilar (chalkashlik, bosh og'rig'i, insult), buyrak shikastlanishi, isitma. Davolanmasa o'lim ~90%; plazmaferez, glyukokortikoid, rituksimab va kaplasizumab bilan ko'pchilik tuzaladi.","guruh":"gemostaz","shoshilinch":false,"asosiy":["petexiya","chalkashlik"],"qoshimcha":["holsizlik","sariqlik","toq-siydik","bosh-ogrigi","isitma","qorin-ogrigi","bir-tomon-kuchsizligi","nutq-buzilishi","kokarishlar"],"rasm":"img/gem/shistotsit2.jpg","dorilar":["prednizolon","rituksimab","foliy-kislota"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","gematolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"tsellyulit-saramas","soha":"dermatologiya","nom":"Tsellyulit va saramas (rojistiy)","xalqaro":"Cellulitis and erysipelas","kod":{"icd10":"L03, A46","icd11":"1B70"},"qisqa":"Teri va teri osti to'qimasining o'tkir bakterial infeksiyasi, ko'pincha oyoqda: issiq, shishgan, og'riqli qizarish. Saramasda o'choq aniq chegarali va ko'tarilgan, tsellyulitda chegarasi noaniq. Asosiy qo'zg'atuvchi — streptokokk. Og'iz orqali antibiotik va oyoqni ko'tarib qo'yish bilan davolanadi; og'ir holatda shifoxonada.","guruh":"bakterial","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-qizarishi","isitma"],"qoshimcha":["shishlar","bir-oyoq-shishi","titroq","holsizlik","teri-pufakchalari"],"rasm":"img/derm/tsellyulit.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","sefaleksin","amoksitsillin","seftriakson"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","jarroh","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"tugunli-poliarteriit","soha":"revmatologiya","nom":"Tugunli poliarteriit","xalqaro":"Polyarteritis nodosa","kod":{"icd10":"M30.0","icd11":"4A44.4"},"qisqa":"O'rta (ba'zan mayda) arteriyalarning tizimli nekrozlovchi vaskuliti; ANCA bilan bog'liq emas, o'pkani odatda zararlamaydi. Isitma, vazn yo'qotish, mushak va bo'g'im og'rig'i, teri ostida og'riqli tugunlar va to'rsimon livedo, oyoq yoki qo'l nervining zararlanishi (oyoq osilishi), qorin og'rig'i, yuqori qon bosimi, moyak og'rig'i. Ba'zi holatlar gepatit B bilan bog'liq. Davo — glyukokortikoid ± siklofosfamid; gepatit B da virusga qarshi davo.","guruh":"vaskulit","shoshilinch":false,"asosiy":["mushak-ogrigi","teri-tuguni"],"qoshimcha":["isitma","vazn-yoqotish","oyoq-uvishishi","qorin-ogrigi","qon-bosimi-yuqori","moyak-ogrigi","bogim-ogrigi","teri-yarasi"],"rasm":"img/rev/livedo.jpg","dorilar":["paratsetamol","prednizolon","metotreksat"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"enurez","soha":"pediatriya","nom":"Tungi siydik tuta olmaslik (enurez)","xalqaro":"Nocturnal enuresis","kod":{"icd10":"N39.44, F98.0","icd11":"6C00.0"},"qisqa":"5 yoshdan katta bolaning uyquda ixtiyorsiz siyib qo'yishi. 5 yoshda bolalarning ~15% ida uchraydi va yosh bilan kamayadi. Bola aybdor emas! Ogohlantiruvchi belgilar bo'lmasa tekshiruv kerak emas; 6 yoshdan desmopressin yoki enurez signalizatori (alarm) bilan davolanadi.","guruh":"siydik","shoshilinch":false,"asosiy":["tungi-siydik-tutolmaslik"],"qoshimcha":["siydik-tutolmaslik","qabziyat","kop-siyish","chanqoq","xurrak"],"rasm":"img/uro/sfinkter.png","dorilar":["desmopressin"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","urolog","nefrolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"tuxumdon-buralishi","soha":"ginekologiya","nom":"Tuxumdon (ortiqlar) buralishi","xalqaro":"Ovarian (adnexal) torsion","kod":{"icd10":"N83.5","icd11":"GA18.5"},"qisqa":"Tuxumdonning (ko'pincha nay bilan birga) boylamlari atrofida buralib, qon ta'minoti to'xtashi — ginekologik shoshilinch holat. To'satdan bir tomonlama kuchli qorin pasti og'rig'i, ko'ngil aynishi va qusish. Ko'pincha kista yoki o'sma bilan kattalashgan tuxumdonda. Erta operatsiya tuxumdonni saqlab qoladi.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["qorin-pasti-ogrigi","qusish"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","isitma","qorin-ogrigi"],"rasm":"img/gin/anatomiya.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","ginekolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"tuxumdon-kistasi","soha":"ginekologiya","nom":"Tuxumdon kistalari","xalqaro":"Ovarian cysts","kod":{"icd10":"N83.0–N83.2","icd11":"GA18.0, GA18.6"},"qisqa":"Tuxumdonda suyuqlikli pufak; ko'pincha funksional (follikulyar, sariq tana kistasi) va 1–3 siklda o'z-o'zidan yo'qoladi. Boshqa turlari: endometrioma, dermoid kista, kistadenomalar. Asoratlar — yorilish va buralish (shoshilinch). Menopauzadan keyingi kistalar saratonni istisno qilish uchun diqqat bilan baholanadi.","guruh":"tuzilma","shoshilinch":false,"asosiy":["qorin-pasti-ogrigi"],"qoshimcha":["qorin-dam","hayz-buzilishi","jinsiy-aloqada-ogriq","kop-siyish","kongil-aynishi"],"rasm":"img/gin/kista-utt.jpg","dorilar":["ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"tuxumdon-saratoni","soha":"ginekologiya","nom":"Tuxumdon saratoni","xalqaro":"Ovarian cancer","kod":{"icd10":"C56","icd11":"2C73"},"qisqa":"Ginekologik saratonlardan o'limning eng ko'p sababi: ko'pincha kech bosqichda aniqlanadi, chunki belgilari noaniq — doimiy qorin dam bo'lishi, tez to'yish, tos/qorin og'rig'i, tez-tez siyish. Aholini skrining qilish samarasiz. BRCA mutatsiyalari xavfni oshiradi. Davo — ko'p mutaxassisli jamoa: jarrohlik va kimyoterapiya, maqsadli dorilar.","guruh":"onko","shoshilinch":false,"asosiy":["qorin-dam","qorin-kattalashuvi"],"qoshimcha":["qorin-pasti-ogrigi","erta-toyish","kop-siyish","vazn-yoqotish","holsizlik","qabziyat"],"rasm":"img/gin/tuxumdon-osma.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"tugma-buyrak-usti-giperplaziyasi","soha":"endokrinologiya","nom":"Tug'ma buyrak usti bezi giperplaziyasi (21-gidroksilaza tanqisligi)","xalqaro":"Congenital adrenal hyperplasia due to 21-hydroxylase deficiency","kod":{"icd10":"E25.0","icd11":"5A71.01"},"qisqa":"Kortizol sintezi fermentlarining autosom-retsessiv irsiy nuqsonlari guruhi; 95% ga yaqini 21-gidroksilaza tanqisligi. Klassik tuz yo'qotuvchi shaklda hayotning 1–3-haftasida xavfli adrenal kriz (qusish, suvsizlanish, giponatriyemiya, giperkaliyemiya), qizlarda tashqi jinsiy a'zolar virilizatsiyasi. Neonatal skrining: 17-gidroksiprogesteron. Davo: umrbod glyukokortikoid va mineralokortikoid.","guruh":"buyrakusti","shoshilinch":true,"asosiy":["erta-balogat","ortiqcha-tuk"],"qoshimcha":["chaqaloq-ovqatlanish","vazn-yoqotish","bezovtalik-bola","husnbuzar","hayz-buzilishi","bepushtlik","boy-pastligi","teri-qorayishi"],"rasm":"img/endo/buyrak-usti-bezi.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","endokrinolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"tugma-gipotireoz","soha":"endokrinologiya","nom":"Tug'ma gipotireoz","xalqaro":"Congenital hypothyroidism","kod":{"icd10":"E03.0, E03.1","icd11":"5A00.0"},"qisqa":"Tug'ilishdan mavjud qalqonsimon bez gormonlari tanqisligi; aqliy zaiflikning oldini olish mumkin bo'lgan eng muhim sabablaridan biri. Ko'pchilik chaqaloqlarda tug'ilganda belgilar yo'q, shuning uchun neonatal skrining (tovondan qon, TTG) hal qiluvchi. Levotiroksinni hayotning birinchi 2 haftasida boshlash normal rivojlanishni ta'minlaydi.","guruh":"qalqonsimon","shoshilinch":true,"asosiy":["chaqaloq-ovqatlanish","qabziyat"],"qoshimcha":["teri-qurishi","ovoz-boguqligi","boy-pastligi","bezovtalik-bola","boqoq","holsizlik"],"rasm":"img/article-figures-systems/thyroid-feedback.jpg","dorilar":["levotiroksin"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","endokrinolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"tugruqdan-keyingi-depressiya","soha":"psixiatriya","nom":"Tug'ruqdan keyingi (perinatal) depressiya","xalqaro":"Perinatal and postpartum depression","kod":{"icd10":"F53.0","icd11":"6E20"},"qisqa":"Homiladorlik davrida yoki tug'ruqdan keyingi birinchi yilda rivojlanadigan depressiya. Oddiy \"tug'ruqdan keyingi hazinlik\"dan farqli — ikki haftadan uzoq davom etadi, kundalik hayotga va bolaga qarashga xalaqit beradi. Davolanadi; davolanmasa ona va bola uchun xavfli.","guruh":"kayfiyat","shoshilinch":false,"asosiy":["kayfiyat-tushkunligi","homiladorlik-holati"],"qoshimcha":["qiziqish-yoqolishi","umidsizlik","uyquga-ketolmaslik","tashvish-xavotir","holsizlik","asabiylik-jahldorlik","oz-joniga-qasd-fikrlari","ijtimoiy-yakkalanish"],"rasm":"img/psix/gpa-oqi.jpg","dorilar":["sertralin"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","ginekolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"topiq-boylami-chozilishi","soha":"travmatologiya","nom":"To'piq bog'lamining cho'zilishi","xalqaro":"Ankle sprain","kod":{"icd10":"S93.4","icd11":"ND14.7"},"qisqa":"Eng ko'p uchraydigan sport shikasti: oyoq to'piqning ichkariga burilishidan tashqi bog'lamlar cho'ziladi yoki yirtiladi. Og'riq, shish va ko'karish. Davoning asosi — erta harakat, muvozanat mashqlari va kerak bo'lsa ortez; to'liq reabilitatsiya takroriy shikastning oldini oladi.","guruh":"boylam","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-shishi","sport-shikasti"],"qoshimcha":["oyoqqa-bosolmaslik","kokarishlar","bogim-beqarorligi","bogim-harakati-cheklanishi","qarsillash-ovozi","shish-tez-ortishi"],"rasm":"img/trav/topiq-boylamlari.png","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"topiq-sinishi","soha":"travmatologiya","nom":"To'piq sinishi","xalqaro":"Ankle fracture","kod":{"icd10":"S82.6","icd11":"NC92"},"qisqa":"Oyoq to'piqning ichkariga yoki tashqariga burilishidan yuzaga keladi: to'piq ustida og'riq, tez shish, ko'karish va oyoqqa bosa olmaslik. Burilishdan keyin bosa olmaslik yoki suyak ustida og'riq bo'lsa rentgen kerak. Barqaror sinishlar gips bilan, beqarorlari jarrohlik bilan davolanadi.","guruh":"sinish","shoshilinch":false,"asosiy":["oyoqqa-bosolmaslik","bogim-shishi"],"qoshimcha":["kokarishlar","suyak-deformatsiyasi","sport-shikasti","qarsillash-ovozi","bogim-harakati-cheklanishi","shish-tez-ortishi"],"rasm":"img/trav/tobiq-sh3.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"tor-parda-kochishi","soha":"oftalmologiya","nom":"To'r parda ko'chishi","xalqaro":"Retinal detachment","kod":{"icd10":"H33","icd11":"9B73.0"},"qisqa":"Neyrosensor to'r pardaning pigment epiteliysidan ajralishi. Belgilari: to'satdan ko'p uchuvchi dog'lar, yorug'lik chaqnashlari va ko'rish maydoniga \"parda\" tushishi. Shoshilinch jarrohlik qilinmasa ko'rish yo'qoladi.","guruh":"tor-parda","shoshilinch":true,"asosiy":["kozda-uchuvchi-doglar","korish-maydoni-pasayishi"],"qoshimcha":["korish-tosatdan-yoqolishi","korish-buzilishi","qiyshiq-korish"],"rasm":"img/oft/tor-parda-kochishi.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"tor-parda-arteriyasi-okklyuziyasi","soha":"oftalmologiya","nom":"To'r parda markaziy arteriyasi okklyuziyasi","xalqaro":"Central retinal artery occlusion","kod":{"icd10":"H34.1","icd11":"9B74.0"},"qisqa":"To'r parda arteriyasining to'satdan yopilishi — bir ko'zda og'riqsiz, keskin ko'rish yo'qolishi. Bu \"ko'z insulti\": darhol insult markaziga murojaat qilish kerak, keyingi insult va infarkt xavfi yuqori.","guruh":"tor-parda","shoshilinch":true,"asosiy":["korish-tosatdan-yoqolishi"],"qoshimcha":["korish-maydoni-pasayishi","bosh-ogrigi","qon-bosimi-yuqori"],"rasm":"img/oft/mtpao.jpg","dorilar":["alteplaza","aspirin","atorvastatin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","oftalmolog","nevrolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"tor-parda-venasi-okklyuziyasi","soha":"oftalmologiya","nom":"To'r parda venasi okklyuziyasi","xalqaro":"Retinal vein occlusion","kod":{"icd10":"H34.8","icd11":"9B74.1"},"qisqa":"To'r parda markaziy yoki tarmoq venasining tromboz bilan yopilishi: bir ko'zda og'riqsiz ko'rish xiralashuvi, ko'z tubida \"olovli\" qon quyilishlar. Gipertenziya, diabet va glaukomali keksalarda ko'proq. Makula shishi anti-VEGF inyeksiyalari bilan davolanadi.","guruh":"tor-parda","shoshilinch":false,"asosiy":["korish-buzilishi"],"qoshimcha":["korish-tosatdan-yoqolishi","qiyshiq-korish","qon-bosimi-yuqori"],"rasm":"img/oft/mtpvo.png","dorilar":["aflibercept"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","kardiolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"tosatdan-karlik","soha":"lor","nom":"To'satdan sensonevral eshitish pasayishi","xalqaro":"Sudden sensorineural hearing loss (SSNHL)","kod":{"icd10":"H91.2","icd11":"AB55"},"qisqa":"72 soat ichida rivojlanadigan, odatda bir tomonlama sensonevral eshitish pasayishi. Otologik shoshilinch holat: davolashni erta boshlash eshitishni tiklash imkoniyatini oshiradi.","guruh":"vestibulyar","shoshilinch":true,"asosiy":["eshitish-pasayishi"],"qoshimcha":["quloq-shangillashi","toliqlik-quloqda","bosh-aylanishi","muvozanat-buzilishi"],"rasm":"img/lor/audiogram-left.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"umurtqa-kompression-sinishi","soha":"travmatologiya","nom":"Umurtqa tanasining kompression sinishi","xalqaro":"Vertebral compression fracture","kod":{"icd10":"S22.0 / S32.0","icd11":"NA82.0"},"qisqa":"Osteoporoz fonida kuchsiz zarbadan yoki hatto yo'talish, egilishdan umurtqa tanasining yassilashib sinishi. Belda yoki ko'krak sohasida to'satdan boshlanadigan og'riq, bo'yning pasayishi va bukchayish. Ko'pchilik konservativ davolanadi; asosiy vazifa — osteoporozni davolab keyingi sinishlarning oldini olish.","guruh":"sinish","shoshilinch":false,"asosiy":["bel-ogrigi","umurtqa-egriligi"],"qoshimcha":["yiqilish-tarixi","suyak-ogrigi","bogim-harakati-cheklanishi","qabziyat","oyoqqa-tarqaluvchi-ogriq","qorin-dam","boy-pastligi"],"rasm":"img/trav/umurtqa-sinish.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","alendronat"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","nevrolog","endokrinolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"uyqu-arteriyasi-stenozi","soha":"angiologiya","nom":"Uyqu arteriyasi stenozi","xalqaro":"Carotid artery stenosis","kod":{"icd10":"I65.2","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Uyqu arteriyasi stenozi — bo'yindagi arteriyaning ateroskleroz blyashkasi hisobiga torayishi. U ko'pincha belgisiz kechadi va birinchi marta insult yoki o'tkinchi ishemik ataka bilan namoyon bo'ladi.","guruh":"tomir","shoshilinch":false,"asosiy":["bir-tomon-kuchsizligi","nutq-buzilishi"],"qoshimcha":["korish-tosatdan-yoqolishi","yuz-uvishishi","muvozanat-buzilishi","bosh-aylanishi"],"rasm":"img/expansion/uyqu-blyashka.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","jarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"uyqusizlik","soha":"psixiatriya","nom":"Uyqusizlik (insomniya)","xalqaro":"Insomnia disorder","kod":{"icd10":"F51.0 / G47.0","icd11":"7A00"},"qisqa":"Uyquga ketolmaslik, tez-tez uyg'onish yoki erta uyg'onib qolish va natijada kunduzgi charchoq, asabiylik va diqqatning pasayishi. Haftasiga kamida 3 marta va 3 oydan uzoq davom etsa surunkali uyqusizlik deyiladi. Birinchi qator davo — uyqusizlikka qarshi kognitiv-xulqiy terapiya.","guruh":"boshqa","shoshilinch":false,"asosiy":["uyquga-ketolmaslik","kunduzgi-uyquchanlik"],"qoshimcha":["holsizlik","diqqat-jamlay-olmaslik","asabiylik-jahldorlik","kayfiyat-tushkunligi","tashvish-xavotir","bosh-ogrigi","xotira-pasayishi"],"rasm":"img/psix/gipnogramma.jpg","dorilar":["melatonin","zolpidem","mirtazapin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","psixiatr","nevrolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"uzun-qt-sindromi","soha":"kardiologiya","nom":"Uzun QT sindromi (tug'ma va dori ta'siridagi)","xalqaro":"Long QT syndrome","kod":{"icd10":"I45.8","icd11":"BC65.0"},"qisqa":"EKG da QT oralig'ining uzayishi bilan kechadigan, \"piruet\" (torsade de pointes) turidagi qorinchalar taxikardiyasi va to'satdan o'lim xavfini oshiruvchi holat. Tug'ma (ion kanallari genlari mutatsiyalari) yoki orttirilgan (dorilar, gipokaliyemiya, gipomagniyemiya, bradikardiya). Yoshlarda zo'riqish, hayajon yoki suzish paytida hushdan ketish — ogohlantiruvchi belgi. Davo: beta-blokatorlar, QT ni uzaytiruvchi dorilardan qochish, yuqori xavfda IKD.","guruh":"aritmiya","shoshilinch":false,"asosiy":["hushdan-ketish"],"qoshimcha":["yurak-urishi","tirishish","bosh-aylanishi"],"rasm":"img/kard/uzun-qt.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"uchlik-nervi-nevralgiyasi","soha":"stomatologiya","nom":"Uchlik nervi nevralgiyasi","xalqaro":"Trigeminal neuralgia","kod":{"icd10":"G50.0","icd11":"8B82.0"},"qisqa":"Yuzning bir tomonida uchlik nervi sohasida bir necha soniya davom etuvchi, elektr tokidek kuchli sanchiq og'riq xurujlari; yuvinish, gapirish, chaynash, tish yuvish bilan qo'zg'aladi. Ko'pincha tish og'rig'i deb adashtiriladi va sog'lom tishlar olib tashlanadi. Birinchi tanlov — karbamazepin yoki okskarbazepin.","guruh":"jag","shoshilinch":false,"asosiy":["yuz-sanchiq-ogriq"],"qoshimcha":["tish-ogrigi","yuz-ogrigi","yuz-uvishishi"],"rasm":"img/article-figures-root/trigeminal-nerve.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"vabo","soha":"infeksion","nom":"Vabo","xalqaro":"Cholera","kod":{"icd10":"A00","icd11":"1A00"},"qisqa":"Vibrio cholerae chaqiradigan o'ta xavfli diareya: ko'p miqdorda \"guruch suvi\"ga o'xshash suvsimon ich ketishi va qusish bir necha soatda og'ir suvsizlanishga olib kelishi mumkin. Ko'pchilik yengil o'tadi va ORS bilan davolanadi; og'ir holatda vena ichiga suyuqlik va antibiotik. Tez regidratatsiya bilan o'lim 1% dan kam.","guruh":"ichak","shoshilinch":true,"asosiy":["suvsimon-ich-ketish","qusish"],"qoshimcha":["ich-ketishi","mushak-tirishishi","holsizlik","siydik-kamayishi","chanqoq","sayohat-tropik"],"rasm":"img/inf/vibrio-tem.jpg","dorilar":["ors","doksitsiklin","azitromitsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"vahima-buzilishi","soha":"psixiatriya","nom":"Vahima (panik) buzilishi","xalqaro":"Panic disorder","kod":{"icd10":"F41.0","icd11":"6B01"},"qisqa":"To'satdan, sababsiz boshlanadigan kuchli qo'rquv xurujlari: yurak tez uradi, nafas yetishmaydi, ko'krak siqiladi, bosh aylanadi, o'lim yoki aqldan ozish qo'rquvi paydo bo'ladi. Xuruj 10 daqiqada cho'qqisiga chiqadi va o'tib ketadi. Kasallik yurakka zarar yetkazmaydi va yaxshi davolanadi.","guruh":"tashvish","shoshilinch":false,"asosiy":["vahima-xuruji","yurak-urishi"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","kokrak-ogrigi","bosh-aylanishi","titroq","terlash","kongil-aynishi","vaziyatdan-qochish","tashvish-xavotir","qol-uvishishi"],"rasm":"img/psix/amigdala.jpg","dorilar":["paratsetamol","sertralin","essitalopram","venlafaksin"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","oilaviy","kardiolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"varikotsele","soha":"urologiya","nom":"Varikotsele","xalqaro":"Varicocele","kod":{"icd10":"I86.1","icd11":"BD75.1"},"qisqa":"Moyakdan qon olib ketuvchi venalar (pampinform chigal) ning kengayishi, deyarli doim chap tomonda — yorg'oqda \"chuvalchanglar to'plami\"ga o'xshash yumshoq tuzilma. Erkaklarning 15–20% ida, bepusht erkaklarning ~40% ida uchraydi. Ko'pincha og'riqsiz; bepushtlik, moyak o'sishining sekinlashuvi yoki og'riqda operatsiya qilinadi.","guruh":"erkak","shoshilinch":false,"asosiy":["yorgoq-shishi","bepushtlik"],"qoshimcha":["moyak-ogrigi"],"rasm":"img/uro/varikotsele.png","dorilar":["ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"venoz-boldir-yarasi","soha":"angiologiya","nom":"Venoz boldir yarasi","xalqaro":"Venous leg ulcer","kod":{"icd10":"I83.0 yoki L97 (sabab va joylashuviga ko‘ra)","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Boldir yoki to'piq atrofidagi uzoq bitmaydigan yara venoz qon qaytishi buzilishidan bo'lishi mumkin. Davolashdan oldin arterial qon aylanishi tekshiriladi; kuchli siquvchi bog'lamni o'zingiz qo'ymang. Yaraga qarov, mos kompressiya va venoz sababni boshqarish birgalikda rejalashtiriladi.","guruh":"vena","shoshilinch":false,"asosiy":["boldirda-bitmaydigan-yara"],"qoshimcha":["kengaygan-oyoq-venalari","bir-oyoq-shishi","teri-qurishi","teri-yarasi"],"rasm":"img/expansion/venous-ulcer.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiojarroh","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"vestibulyar-nevrit","soha":"lor","nom":"Vestibulyar nevrit","xalqaro":"Vestibular neuritis (acute unilateral vestibulopathy)","kod":{"icd10":"H81.2","icd11":"AB30.0"},"qisqa":"Vestibulyar nervning to'satdan bir tomonlama zararlanishi: bir necha kun davom etuvchi kuchli doimiy bosh aylanishi, ko'ngil aynishi va beqarorlik. Eshitish saqlanadi. Asosiy vazifa — uni insultdan farqlash.","guruh":"vestibulyar","shoshilinch":false,"asosiy":["uzoq-vertigo","bosh-aylanishi","nistagm","muvozanat-buzilishi"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","yaqinda-orvi"],"rasm":"img/lor/ichki-quloq.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["nevrolog","lor","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"vestibulyar-shvannoma","soha":"lor","nom":"Vestibulyar shvannoma (eshitish nervi neyrinomasi)","xalqaro":"Vestibular schwannoma (acoustic neuroma)","kod":{"icd10":"D33.3","icd11":"2A02.3"},"qisqa":"Vestibulyar nerv Shvann hujayralaridan o'sadigan xavfsiz (benign), sekin o'suvchi o'sma. Asosiy belgisi — bir tomonlama, asta-sekin kuchayib boruvchi eshitish pasayishi va quloq shovqini. Tashxis kontrastli MRT bilan qo'yiladi.","guruh":"vestibulyar","shoshilinch":false,"asosiy":["eshitish-asta-pasayishi","eshitish-pasayishi","quloq-shangillashi"],"qoshimcha":["muvozanat-buzilishi","bosh-aylanishi","yuz-uvishishi","toliqlik-quloqda","bosh-ogrigi","yuz-nervi-falaji"],"rasm":"img/lor/vs-mri-1.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","nevrolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"vilms-osmasi","soha":"onkologiya","nom":"Vilms o'smasi","xalqaro":"Wilms tumor (nephroblastoma)","kod":{"icd10":"C64","icd11":"2C90.Y"},"qisqa":"Vilms o'smasi ko'pincha kichik bolalarda uchraydigan embrional buyrak saratonidir. Qorindagi og'riqsiz massa, ba'zan siydikda qon yoki yuqori qon bosimi bilan topiladi; tashxis va operatsiya ketma-ketligini bolalar onkologiyasi markazi belgilaydi.","guruh":"osmalar","shoshilinch":false,"asosiy":["bolada-qorin-tuguni"],"qoshimcha":["siydikda-qon","qon-bosimi-yuqori","qorin-ogrigi","isitma"],"rasm":"img/onko/vilms-kt.gif","dorilar":["ondansetron"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","onkolog","bolalar-jarrohi"],"qachon":"tez"}},{"id":"virusli-konyunktivit","soha":"oftalmologiya","nom":"Virusli (adenovirusli) konyunktivit","xalqaro":"Viral conjunctivitis","kod":{"icd10":"B30","icd11":"1D84"},"qisqa":"Eng ko'p uchraydigan yuqumli konyunktivit, asosan adenovirus: ko'z qizarishi, suvsimon ajralma, ko'zda qum hissi, ko'pincha shamollash, tomoq og'rig'i va quloq oldi limfa tuguni kattalashishi bilan. Juda yuqumli. Antibiotik yordam bermaydi; 1–3 haftada o'tadi.","guruh":"konyunktiva","shoshilinch":false,"asosiy":["koz-qizarishi","koz-yoshlanishi"],"qoshimcha":["kozda-yot-jism-hissi","qovoq-shishi","yaqinda-orvi","tomoq-ogrigi","isitma","yoruglikdan-bezovtalik"],"rasm":"img/oft/virusli-konyunktivit.jpg","dorilar":["suniy-koz-yoshi","olopatadin-koz","atsiklovir"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","oftalmolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"gepatit-a","soha":"gastroenterologiya","nom":"Virusli gepatit A","xalqaro":"Hepatitis A","kod":{"icd10":"B15","icd11":"1E50.0"},"qisqa":"Ifloslangan suv va oziq-ovqat orqali yuqadigan gepatit A virusi keltirib chiqaradigan o'tkir jigar yallig'lanishi. Surunkali kasallikka o'tmaydi; deyarli barcha bemorlar to'liq tuzaladi va umrbod immunitet hosil bo'ladi, juda kam hollarda fulminant gepatit. 6 yoshgacha bolalarda ko'pincha belgisiz, kattalarda — isitma, holsizlik, ko'ngil aynishi, sariqlik, to'q siydik. Tashxis: anti-HAV IgM. Maxsus davo yo'q; samarali vaksina mavjud.","guruh":"jigar","shoshilinch":false,"asosiy":["sariqlik","holsizlik","kongil-aynishi"],"qoshimcha":["isitma","qusish","qorin-ogrigi","ong-qovurga-ogrigi","teri-qichishi","ich-ketishi","bogim-ogrigi"],"rasm":"img/gastro/gepatit-a-1.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"gepatit-b","soha":"gastroenterologiya","nom":"Virusli gepatit B","xalqaro":"Hepatitis B","kod":{"icd10":"B16, B18.0–B18.1","icd11":"1E51.0"},"qisqa":"Qon va boshqa biologik suyuqliklar orqali, ko'pincha onadan bolaga yuqadigan gepatit B virusi infeksiyasi; o'tkir va surunkali shakllarda kechadi. 2024 yilda dunyoda 240 million kishi surunkali infeksiya bilan yashagan, 1,1 million o'lim — asosan sirroz va jigar saratonidan. Tashxis: HBsAg, HBV DNK. Davo: tenofovir yoki entekavir. Eng samarali profilaktika — tug'ilgandan keyin 24 soat ichida boshlanadigan emlash.","guruh":"jigar","shoshilinch":false,"asosiy":["sariqlik","holsizlik"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qusish","qorin-ogrigi","ong-qovurga-ogrigi","isitma","bogim-ogrigi","teri-toshmasi","qorin-kattalashuvi"],"rasm":"img/gastro/gepatit-b-1.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["gepatolog","infeksionist"],"qachon":"rejali"}},{"id":"gepatit-c","soha":"gastroenterologiya","nom":"Virusli gepatit C","xalqaro":"Hepatitis C","kod":{"icd10":"B17.1, B18.2","icd11":"1E51.1"},"qisqa":"Qon orqali yuqadigan gepatit C virusi infeksiyasi; ko'pincha belgisiz kechib, yillar davomida sirroz va jigar saratoniga olib keladi. Dunyoda 47 million kishi surunkali infeksiya bilan yashaydi, 2024 yilda 239 ming o'lim. Tashxis: anti-HCV va HCV RNK. To'g'ridan-to'g'ri ta'sir qiluvchi antivirus dorilar (pangenotipik, 8–12 hafta) 95% dan ortiq bemorni davolaydi. Vaksina yo'q.","guruh":"jigar","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","sariqlik"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qusish","qorin-ogrigi","isitma","bogim-ogrigi","ong-qovurga-ogrigi","qorin-kattalashuvi"],"rasm":"img/gastro/gepatit-c-1.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["gepatolog","infeksionist"],"qachon":"rejali"}},{"id":"gepatit-d","soha":"infeksion","nom":"Virusli gepatit D (delta)","xalqaro":"Hepatitis D","kod":{"icd10":"B17.0 / B18.0","icd11":"1E50.3"},"qisqa":"Gepatit D virusi faqat gepatit B bilan birga mavjud bo'la oladi. Surunkali gepatitlarning eng og'ir shakli — sirroz va jigar saratoniga tez olib boradi. Gepatit B bo'lgan har bir bemor hech bo'lmaganda bir marta HDV ga tekshirilishi kerak. Gepatit B emlashi gepatit D ning ham oldini oladi.","guruh":"virusli","shoshilinch":false,"asosiy":["sariqlik","holsizlik"],"qoshimcha":["toq-siydik","ong-qovurga-ogrigi","kongil-aynishi","qorin-kattalashuvi","teri-qichishi","vazn-yoqotish","qorin-dam","kokarishlar","teri-purpura"],"rasm":"img/inf/hdv-tuzilish.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["gepatolog","infeksionist"],"qachon":"tez"}},{"id":"gepatit-e","soha":"infeksion","nom":"Virusli gepatit E","xalqaro":"Hepatitis E","kod":{"icd10":"B17.2","icd11":"1E50.4"},"qisqa":"Gepatit E virusi chaqiradigan, asosan ifloslangan suv orqali yuqadigan o'tkir jigar yallig'lanishi. Sariqlik, to'q siydik, holsizlik, ishtaha yo'qolishi, o'ng qovurg'a ostida og'irlik. Ko'pincha 2–6 haftada o'z-o'zidan o'tadi, lekin homilador ayollarda (ayniqsa II–III trimestr) jigar yetishmovchiligi xavfi juda yuqori.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["sariqlik","toq-siydik"],"qoshimcha":["holsizlik","kongil-aynishi","qusish","ong-qovurga-ogrigi","isitma","qorin-ogrigi","teri-qichishi","bogim-ogrigi"],"rasm":"img/inf/hev-em.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","gepatolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"vitiligo","soha":"dermatologiya","nom":"Vitiligo (pes)","xalqaro":"Vitiligo","kod":{"icd10":"L80","icd11":"ED63.0"},"qisqa":"Teri pigment hujayralari (melanotsitlar)ni immun tizim yo'q qilishi natijasida aniq chegarali oq dog'lar paydo bo'lishi. Dunyo aholisining 0,5–2% ida. Yuqumli emas va og'riqsiz, lekin ruhiy yuki katta. Erta davolash (mahalliy dorilar, fototerapiya, JAK ingibitorlari) tarqalishini to'xtatib, rangni qisman tiklashi mumkin.","guruh":"pigment","shoshilinch":false,"asosiy":["oq-doglar"],"qoshimcha":["soch-tokilishi","kayfiyat-tushkunligi"],"rasm":"img/derm/vitiligo.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["dermatolog","endokrinolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"vulvovaginal-kandidoz","soha":"ginekologiya","nom":"Vulvovaginal kandidoz (qin zamburug'i, \"molochnitsa\")","xalqaro":"Vulvovaginal candidiasis","kod":{"icd10":"B37.3","icd11":"1F23.10"},"qisqa":"Candida zamburug'i chaqiradigan qin va tashqi jinsiy a'zolar yallig'lanishi: kuchli qichishish, achishish, qalin oq tvorogsimon ajralma, qizarish va shish. Vulvovaginitlarning uchdan bir qismi. Ko'pincha antibiotiklar, homiladorlik, diabetdan keyin. Bir martalik flukonazol yoki mahalliy azollar bilan davolanadi.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["qin-qichishi","qin-ajralmasi"],"qoshimcha":["siyganda-achishish","jinsiy-aloqada-ogriq"],"rasm":"img/gin/kandida.jpg","dorilar":["flukonazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"bppv","soha":"lor","nom":"Xavfsiz paroksizmal pozitsion bosh aylanishi (XPPBA)","xalqaro":"Benign paroxysmal positional vertigo (BPPV)","kod":{"icd10":"H81.1","icd11":"AB31.2"},"qisqa":"Bosh holati o'zgarganda (yotganda, o'girilganda, boshni ko'targanda) qo'zg'aladigan, bir daqiqadan qisqa davom etuvchi kuchli bosh aylanishi xurujlari. Periferik vertigoning eng ko'p uchraydigan sababi; manyovrlar bilan oson davolanadi.","guruh":"vestibulyar","shoshilinch":false,"asosiy":["bosh-aylanishi","pozitsion-vertigo","nistagm"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","muvozanat-buzilishi"],"rasm":"img/lor/epley.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","nevrolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"xlamidioz","soha":"ginekologiya","nom":"Xlamidioz (urogenital xlamidiya infeksiyasi)","xalqaro":"Chlamydia trachomatis infection","kod":{"icd10":"A56","icd11":"1A81"},"qisqa":"Eng ko'p uchraydigan bakterial JYYI; ko'pincha belgisiz kechadi. Ayollarda bachadon bo'yni yallig'lanishi, ajralma, hayzlararo qon; davolanmasa kichik tos yallig'lanishi, bepushtlik va ektopik homiladorlikka olib keladi. Davo — doksitsiklin 7 kun (homiladorlikda azitromitsin); sherik bilan birga.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["qin-ajralmasi"],"qoshimcha":["siyganda-achishish","hayzlararo-qon-ketish","qorin-pasti-ogrigi","jinsiy-aloqada-ogriq"],"rasm":"img/gin/xlamidiya.jpg","dorilar":["doksitsiklin","azitromitsin"],"shifokor":{"mutaxassis":["ginekolog","dermatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"xodjkin-limfomasi","soha":"gematologiya","nom":"Xodjkin limfomasi","xalqaro":"Hodgkin lymphoma","kod":{"icd10":"C81","icd11":"2B30"},"qisqa":"Limfa tugunlaridan boshlanadigan, ko'pincha yosh kattalarda (15–35 yosh) uchraydigan B-hujayrali limfoma; o'smada kam sonli yirik Rid–Shternberg hujayralari va ko'p yallig'lanish hujayralari. Belgilari: bo'yin, ko'ks oralig'i yoki qo'ltiq ostida og'riqsiz kattalashgan limfa tugunlari, isitma, tungi terlash, vazn yo'qotish, qichishish. Kimyoterapiya (± nur) bilan ~80% bemor tuzaladi.","guruh":"limfoma","shoshilinch":false,"asosiy":["limfa-kattalashuvi","tungi-terlash"],"qoshimcha":["isitma","vazn-yoqotish","teri-qichishi","holsizlik","yotal","nafas-qisishi","boyin-tuguni","kokrak-ogrigi"],"rasm":"img/gem/rid-shternberg.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"neonatal-sariqlik","soha":"pediatriya","nom":"Yangi tug'ilganlar sariqligi (neonatal giperbilirubinemiya)","xalqaro":"Neonatal jaundice (hyperbilirubinaemia)","kod":{"icd10":"P59","icd11":"KA87"},"qisqa":"Hayotning birinchi haftasida to'liq muddatli chaqaloqlarning ~60% va chala tug'ilganlarning ~80% da teri va ko'z oqi sarg'ayadi. Ko'pincha bu zararsiz fiziologik sariqlik, lekin birinchi sutkada boshlangan, tez kuchaygan yoki uzoq davom etgan sariqlik miyaga zarar yetkazishi (kernikterus) mumkin — bilirubin o'lchanishi va kerak bo'lsa fototerapiya qilinishi shart.","guruh":"yangi-tugilgan","shoshilinch":false,"asosiy":["sariqlik"],"qoshimcha":["chaqaloq-ovqatlanish","holsizlik","bezovtalik-bola","isitma"],"rasm":"img/ped/bilirubin-almashinuvi.png","dorilar":["immunoglobulin"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"yassi-oyoq","soha":"travmatologiya","nom":"Yassi oyoq (pes planus)","xalqaro":"Pes planus (flatfoot)","kod":{"icd10":"M21.4","icd11":"FA31.5"},"qisqa":"Oyoq panjasining uzunasiga gumbazi pasayishi yoki yo'qolishi. Bolalarda ko'pincha normal rivojlanish varianti va o'z-o'zidan tuzaladi; kattalarda esa ko'pincha orqa boldir payi yetishmovchiligi natijasida rivojlanadi. Og'riq bo'lmasa davolash shart emas.","guruh":"ortopedik","shoshilinch":false,"asosiy":["panja-deformatsiyasi","tovon-ogrigi"],"qoshimcha":["oyoqqa-bosolmaslik","bogim-ogrigi","bel-ogrigi","oqsoqlanish","bogim-harakati-cheklanishi"],"rasm":"img/trav/yassi-oyoq.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"yelka-chiqishi","soha":"travmatologiya","nom":"Yelka bo'g'imining chiqishi","xalqaro":"Shoulder dislocation","kod":{"icd10":"S43.0","icd11":"NC13.0"},"qisqa":"Yelka suyagi boshchasining bo'g'im chuqurchasidan chiqib ketishi — tanadagi eng ko'p chiqadigan bo'g'im. Keskin og'riq, qo'lni butunlay harakatlantira olmaslik va yelkaning \"bo'shashgan\" ko'rinishi. Tuzatish imkon qadar tez bajarilishi kerak; takroriy chiqishlar ko'p uchraydi.","guruh":"boylam","shoshilinch":true,"asosiy":["elka-ogrigi","qol-kotarolmaslik"],"qoshimcha":["suyak-deformatsiyasi","sport-shikasti","yiqilish-tarixi","bogim-beqarorligi","qol-uvishishi","bogim-harakati-cheklanishi"],"rasm":"img/trav/yelka-chiqishi.png","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","tramadol","lidokain"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","travmatolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"yelka-suyagi-sinishi","soha":"travmatologiya","nom":"Yelka suyagi yuqori uchining sinishi","xalqaro":"Proximal humerus fracture","kod":{"icd10":"S42.2","icd11":"NC12.2"},"qisqa":"Keksalarda osteoporoz fonida yonga yiqilishdan yuzaga keladigan uchinchi eng ko'p uchraydigan sinish. Yelkada kuchli og'riq, keng ko'karish, qo'lni ko'tara olmaslik. Ko'pchilik holatda jarrohliksiz, ro'molcha va erta mashqlar bilan davolanadi.","guruh":"sinish","shoshilinch":false,"asosiy":["elka-ogrigi","qol-kotarolmaslik"],"qoshimcha":["kokarishlar","yiqilish-tarixi","bogim-harakati-cheklanishi","shish-tez-ortishi","suyak-deformatsiyasi","qol-uvishishi"],"rasm":"img/trav/gips.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","alendronat"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"yod-tanqisligi-boqoq","soha":"endokrinologiya","nom":"Yod tanqisligi kasalliklari va endemik bo'qoq","xalqaro":"Iodine-deficiency disorders; endemic goitre","kod":{"icd10":"E01","icd11":"5A00.10, 5A00.11"},"qisqa":"Ovqat bilan yod yetarli tushmasligi natijasida qalqonsimon bezning kattalashuvi (bo'qoq), gipotireoz va bolalarda aqliy va jismoniy rivojlanishning buzilishi. Dunyoda oldini olish mumkin bo'lgan aqliy zaiflikning eng ko'p sababi. Asosiy profilaktika — osh tuzini universal yodlash.","guruh":"qalqonsimon","shoshilinch":false,"asosiy":["boqoq"],"qoshimcha":["yutish-qiyinligi","nafas-qisishi","holsizlik","sovuqqa-chidamsizlik","boy-pastligi","ovoz-boguqligi"],"rasm":"img/endo/boqoq-sxema.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["endokrinolog","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"makula-degeneratsiyasi","soha":"oftalmologiya","nom":"Yoshga bog'liq makula degeneratsiyasi","xalqaro":"Age-related macular degeneration","kod":{"icd10":"H35.3","icd11":"9B75.0"},"qisqa":"To'r parda markazi (makula)ning yoshga bog'liq kasalligi: markaziy ko'rish buziladi — o'qish, yuzlarni tanish, haydash qiyinlashadi; to'g'ri chiziqlar qiyshiq ko'rinadi. \"Ho'l\" shakli anti-VEGF inyeksiyalari bilan davolanadi; o'rta bosqichda ayrim vitamin formulasi rivojlanishni sekinlashtiradi.","guruh":"tor-parda","shoshilinch":false,"asosiy":["qiyshiq-korish","korish-buzilishi"],"qoshimcha":["korish-tosatdan-yoqolishi"],"rasm":"img/oft/amd-sxema.png","dorilar":["aflibercept"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"yumshoq-toqima-jarohati","soha":"travmatologiya","nom":"Yumshoq to'qima jarohatlari va ularni parvarish qilish","xalqaro":"Soft tissue wounds and wound care","kod":{"icd10":"T14.1","icd11":"ND56.1"},"qisqa":"Kesilgan, yirtilgan va sanchilgan jarohatlarni to'g'ri parvarish qilish infeksiya va chandiqni kamaytiradi: qon ketishni to'xtatish, oqar suv bilan yuvish, toza bog'lam, kerak bo'lsa tikish va qoqshol profilaktikasi. Chuqur, ifloslangan va hayvon tishlagan jarohatlar shifokor ko'rigini talab qiladi.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":false,"asosiy":["jarohat","teri-yarasi"],"qoshimcha":["tashqi-qon-ketish","yarada-yot-jism","teri-qizarishi","isitma","shish-tez-ortishi","teri-yiringi"],"rasm":"img/trav/jgut.jpeg","dorilar":["xlorgeksidin","paratsetamol","mupirotsin","lidokain","tsefazolin","qoqshol-immunoglobulini"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","jarroh","travmatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"yumshoq-toqima-sarkomasi","soha":"onkologiya","nom":"Yumshoq to'qima sarkomasi","xalqaro":"Soft tissue sarcoma","kod":{"icd10":"C49","icd11":"2B5F"},"qisqa":"Yumshoq to'qima sarkomalari yog', mushak, tomir va boshqa mezeximal to'qimalardan kelib chiqadigan turli xavfli o'smalardir. Kattalashayotgan, chuqur yoki katta tugun og'riqsiz bo'lsa ham tasvir va rejalangan biopsiyani talab qiladi.","guruh":"osmalar","shoshilinch":false,"asosiy":["osma-tuguni"],"qoshimcha":["tunda-kuchayuvchi-ogriq","qorin-kattalashuvi","erta-toyish","vazn-yoqotish"],"rasm":"img/onko/metastaz.jpg","dorilar":["paratsetamol","morfin"],"shifokor":{"mutaxassis":["onkolog","jarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"yuqori-kovak-vena-sindromi","soha":"onkologiya","nom":"Yuqori kovak vena sindromi","xalqaro":"Superior vena cava syndrome","kod":{"icd10":"I87.1","icd11":"BD73.1"},"qisqa":"Yuqori kovak vena to'silganda bosh, bo'yin va qo'llardan qon qaytishi qiyinlashadi. Yuz-bo'yin shishi va hansirash paydo bo'ladi; og'ir nafas yo'li yoki miya belgilarida darhol yordam kerak.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["yuz-boyin-shishi","nafas-qisishi"],"qoshimcha":["saraton-anamnezi","yotal","bosh-ogrigi","ovoz-boguqligi"],"rasm":"img/onko/svc-kt.png","dorilar":["enoksaparin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","onkolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"yuqori-qon-ketish","soha":"gastroenterologiya","nom":"Yuqori oshqozon-ichak yo'li qon ketishi","xalqaro":"Upper gastrointestinal bleeding","kod":{"icd10":"K92.0–K92.2","icd11":"ME24.9"},"qisqa":"Treyts bog'lamidan yuqorida (qizilo'ngach, oshqozon, o'n ikki barmoqli ichak) manbali qon ketish: qon yoki \"qahva quyqasi\" qusish, qora smolasimon najas, og'ir holatda shok. Asosiy sabablar — peptik yara va jigar sirrozidagi varikoz tomirlar. Davo: gemodinamik barqarorlashtirish, cheklovchi qon quyish (Hb <7 g/dl), 24 soat ichida endoskopiya va gemostaz, yuqori dozali proton pompasi ingibitori.","guruh":"qizilongach","shoshilinch":true,"asosiy":["qon-qusish","qora-najas"],"qoshimcha":["holsizlik","bosh-aylanishi-turganda","hushdan-ketish","qorin-ogrigi","najasda-qon","yurak-urishi"],"rasm":"img/gastro/qonayotgan-yara.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","gastroenterolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"yurak-yetishmovchiligi","soha":"kardiologiya","nom":"Yurak yetishmovchiligi (surunkali va o'tkir)","xalqaro":"Heart failure (chronic and acute)","kod":{"icd10":"I50","icd11":"BD1Z, BD11"},"qisqa":"Yurakning tuzilmaviy yoki funksional buzilishi tufayli hansirash, holsizlik, oyoqlarda shish va suyuqlik to'planishi bilan kechadigan klinik sindrom; natriyuretik peptidlar oshishi yoki turg'unlik belgilari bilan tasdiqlanadi. Asosiy sabablar — yurak ishemik kasalligi va gipertenziya. Qisqarish fraksiyasi pasaygan shaklda to'rtta asosiy dori guruhi hayotni uzaytiradi.","guruh":"yetishmovchilik","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","shishlar","ortopnoe"],"qoshimcha":["holsizlik","yotal","vazn-ortishi","yurak-urishi","kop-siyish","qorin-ogrigi","bosh-aylanishi-turganda"],"rasm":"img/kard/kerley.jpg","dorilar":["bisoprolol","lizinopril","furosemid"],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"yuvenil-angiofibroma","soha":"lor","nom":"Yuvenil burun-halqum angiofibromasi","xalqaro":"Juvenile nasopharyngeal angiofibroma","kod":{"icd10":"D10.6","icd11":"2E90.6"},"qisqa":"Deyarli faqat o'smir o'g'il bolalarda uchraydigan, qon tomirlarga juda boy, xavfsiz (benign), lekin mahalliy agressiv o'sma. Bir tomonlama burun bitishi va takroriy kuchli burundan qon ketishi bilan namoyon bo'ladi. Biopsiya xavfli — tashxis tasvirlash orqali qo'yiladi.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["burun-qonashi","burun-bitishi"],"qoshimcha":["bir-tomonlama-burun-ajralmasi","dimogdan-gapirish","toliqlik-quloqda","eshitish-pasayishi","ikki-korish","bosh-ogrigi","hid-bilish-pasayishi","ogiz-orqali-nafas"],"rasm":"img/lor/jna-histo.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor"],"qachon":"tez"}},{"id":"yuvenil-idiopatik-artrit","soha":"revmatologiya","nom":"Yuvenil idiopatik artrit","xalqaro":"Juvenile idiopathic arthritis","kod":{"icd10":"M08","icd11":"FA24"},"qisqa":"16 yoshgacha bolalarda sababi noma'lum, kamida 6 hafta davom etadigan artritlar guruhi (7 xil turi). Bo'g'im shishi, ertalabki qotishlik, oqsoqlanish; ba'zi turlarida yuqori isitma va toshma (tizimli shakl) yoki belgisiz uveit (ko'z yallig'lanishi). Erta davo bilan ko'pchilik bolalar remissiyaga erishadi; ko'z tekshiruvi muntazam bo'lishi shart.","guruh":"artrit","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-shishi","oqsoqlanish"],"qoshimcha":["ertalabki-qotishlik","bogim-ogrigi","isitma","teri-toshmasi","koz-qizarishi","holsizlik","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/article-figures-micro/joint.jpg","dorilar":["ibuprofen","naproksen","metotreksat","adalimumab","tosilizumab"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","revmatolog","oftalmolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"yuzaki-vena-trombozi","soha":"angiologiya","nom":"Yuzaki vena trombozi","xalqaro":"Superficial vein thrombosis (superficial thrombophlebitis)","kod":{"icd10":"I80.0","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Yuzaki vena trombozi — teri ostidagi venada tromb hosil bo'lishi va yallig'lanishi. Avval \"xavfsiz\" hisoblangan, biroq hozir ma'lumki, u chuqur venaga tarqalishi va o'pka arteriyasi tromboemboliyasiga olib kelishi mumkin.","guruh":"tomir","shoshilinch":false,"asosiy":["teri-qizarishi","oyoqda-tosatdan-ogriq"],"qoshimcha":["bir-oyoq-shishi","teri-toshmasi","shishlar"],"rasm":"img/expansion/yuzaki-tromboz.jpg","dorilar":["enoksaparin","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["jarroh","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"yuz-suyaklari-sinishi","soha":"lor","nom":"Yuzning o'rta qismi suyaklari sinishi (Le Fort, yonoq, orbita tubi)","xalqaro":"Midface fractures: Le Fort, zygomaticomaxillary complex, orbital floor (blowout)","kod":{"icd10":"S02.3, S02.4","icd11":"NA02.4, NA02.5, NA02.21"},"qisqa":"Yuqori jag', yonoq suyagi va ko'z kosasi devorlarining sinishi. Yuz shishi va deformatsiyasi, tishlam buzilishi, yonoq va ustki lab uvishishi, ikki ko'rish xos. Avval nafas yo'li, bo'yin umurtqalari va ko'rish baholanadi; tashxis KT bilan qo'yiladi.","guruh":"jarohat","shoshilinch":true,"asosiy":["jarohat","yuz-uvishishi","ikki-korish"],"qoshimcha":["burun-qonashi","trizm","burun-deformatsiyasi","yuz-ogrigi","burun-bitishi","kongil-aynishi"],"rasm":"img/lor/lefort-diagram.png","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","yuz-jag-jarrohi","lor"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"divertikulit","soha":"gastroenterologiya","nom":"Yo'g'on ichak divertikuliti","xalqaro":"Colonic diverticulitis","kod":{"icd10":"K57.2–K57.3","icd11":"DC80"},"qisqa":"Yo'g'on ichak devoridagi xaltasimon bo'rtmalar (divertikullar)ning yallig'lanishi; G'arb mamlakatlarida asosan sigmasimon ichakda. Chap pastki qorin og'rig'i, isitma, leykotsitoz. Tashxis ko'pincha KT bilan tasdiqlanadi. Yengil asoratsiz holatda immuniteti normal bemorlarda antibiotiklar tanlab qo'llanadi; asoratlarda (abssess, teshilish) — drenaj yoki jarrohlik.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["chap-yonbosh-ogrigi","isitma"],"qoshimcha":["qorin-ogrigi","kongil-aynishi","qusish","qabziyat","ich-ketishi","qorin-dam","najasda-qon"],"rasm":"img/gastro/divertikul.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","jarroh","gastroenterolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"zoriqish-bosh-ogrigi","soha":"nevrologiya","nom":"Zo'riqish (tarang) bosh og'rig'i","xalqaro":"Tension-type headache","kod":{"icd10":"G44.2","icd11":"8A81"},"qisqa":"Eng ko'p uchraydigan bosh og'rig'i: ikki tomonlama, boshni \"belbog'dek\" siquvchi, yengil-o'rtacha og'riq, oddiy faollikda kuchaymaydi, ko'ngil aynishi bo'lmaydi. Stress, uyqusizlik, uzoq bir holatda ishlash bilan bog'liq.","guruh":"bosh-ogrigi","shoshilinch":false,"asosiy":["bosh-ogrigi"],"qoshimcha":["holsizlik","kayfiyat-tushkunligi","boyin-harakati-ogriqli"],"rasm":"img/nevro/bosh-ogriq-turlari.png","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol","aspirin","amitriptilin"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","nevrolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"umrov-suyagi-sinishi","soha":"travmatologiya","nom":"O'mrov suyagi sinishi","xalqaro":"Clavicle fracture","kod":{"icd10":"S42.0","icd11":"NC12.0"},"qisqa":"Yelkaga yiqilish yoki to'g'ridan-to'g'ri zarbadan yuzaga keladigan keng tarqalgan sinish. O'mrov ustida og'riq, shish va ko'rinadigan \"do'nglik\", qo'lni ko'tara olmaslik. Ko'pchilik holatda ro'molcha (sling) bilan davolanadi.","guruh":"sinish","shoshilinch":false,"asosiy":["elka-ogrigi","qol-kotarolmaslik"],"qoshimcha":["suyak-deformatsiyasi","yiqilish-tarixi","sport-shikasti","kokarishlar","bogim-harakati-cheklanishi","qarsillash-ovozi"],"rasm":"img/trav/umrov-sinish.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen"],"shifokor":{"mutaxassis":["travmatolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"opka-abssessi","soha":"pulmonologiya","nom":"O'pka abssessi","xalqaro":"Lung abscess","kod":{"icd10":"J85","icd11":"CA43"},"qisqa":"O'pka to'qimasining nekrozi va yiring bilan to'lgan bo'shliq hosil bo'lishi; ko'pincha og'iz bo'shlig'i anaerob bakteriyalarining aspiratsiyasi (alkogolizm, hushning buzilishi, yutish buzilishi, yomon tish holati) tufayli. Isitma, ko'p miqdorda badbo'y yiringli balg'am, ozish. Rentgenda suyuqlik sathli bo'shliq. Davo: uzoq muddatli antibiotiklar; ko'pchilik bemorlar jarrohliksiz tuzaladi.","guruh":"infeksion","shoshilinch":false,"asosiy":["balgam","isitma","yotal"],"qoshimcha":["ogiz-hidi","tungi-terlash","vazn-yoqotish","kokrak-ogrigi-nafasda","qon-tupurish","holsizlik"],"rasm":"img/pulm/abssess-rentgen.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","jarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"opka-arteriyasi-tromboemboliyasi","soha":"kardiologiya","nom":"O'pka arteriyasi tromboemboliyasi","xalqaro":"Pulmonary embolism","kod":{"icd10":"I26","icd11":"BB00"},"qisqa":"O'pka arteriyasi yoki uning tarmoqlarining tromb (ko'pincha oyoq chuqur venalaridan kelgan) bilan to'silishi. To'satdan hansirash, nafas olganda ko'krak og'rig'i, taxikardiya, qon tupurish, hushdan ketish. Massiv emboliya shok va o'limga olib keladi. Tashxis: klinik ehtimollik, D-dimer, KT-angiografiya. Davo: antikoagulyatsiya; shokda — tromboliz yoki trombektomiya.","guruh":"tomir","shoshilinch":true,"asosiy":["nafas-qisishi","kokrak-ogrigi-nafasda"],"qoshimcha":["yurak-urishi","qon-tupurish","hushdan-ketish","yotal","bir-oyoq-shishi","terlash","sianoz"],"rasm":"img/kard/tela-kt.jpg","dorilar":["apiksaban"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"opka-gipertenziyasi","soha":"kardiologiya","nom":"O'pka gipertenziyasi","xalqaro":"Pulmonary hypertension","kod":{"icd10":"I27","icd11":"BB01"},"qisqa":"O'pka arteriyasida bosimning oshishi (tinch holatda o'rtacha bosim >20 mm sim. ust.). Ko'pincha chap yurak kasalliklari va o'pka kasalliklari oqibati; kam uchraydigan shakllari — o'pka arterial gipertenziyasi va surunkali tromboembolik o'pka gipertenziyasi. Zo'riqishda hansirash, holsizlik, hushdan ketish, o'ng qorincha yetishmovchiligi. Tashxis: exokardiografiya va o'ng yurak kateterizatsiyasi.","guruh":"tomir","shoshilinch":false,"asosiy":["nafas-qisishi","holsizlik"],"qoshimcha":["hushdan-ketish","kokrak-ogrigi","shishlar","yurak-urishi","sianoz","ovoz-boguqligi","qorin-ogrigi"],"rasm":"img/kard/opka-gipertenziyasi-1.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog","pulmonolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"opka-saratoni","soha":"pulmonologiya","nom":"O'pka saratoni","xalqaro":"Lung cancer","kod":{"icd10":"C34","icd11":"2C25"},"qisqa":"Saraton holatlari va o'limining dunyodagi yetakchi sababi: 2022-yilda 2,5 million yangi holat va 1,8 million o'lim. Asosiy sabab — chekish (60–70%), keyin havo ifloslanishi va kasbiy omillar. Ko'pincha kech bosqichda aniqlanadi: yo'tal, qon tupurish, hansirash, ozish. Asosiy turlari — kichik hujayrali bo'lmagan va kichik hujayrali. Yuqori xavfli odamlarni past dozali KT bilan skrining erta aniqlash imkonini beradi.","guruh":"osma","shoshilinch":false,"asosiy":["uzoq-yotal","qon-tupurish","vazn-yoqotish"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","kokrak-ogrigi","ovoz-boguqligi","holsizlik","suyak-ogrigi","bosh-ogrigi","barmoq-tayoqcha","boyin-limfa"],"rasm":"img/pulm/opka-saratoni-kt.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"opka-sili","soha":"pulmonologiya","nom":"O'pka sili (tuberkulyoz)","xalqaro":"Pulmonary tuberculosis","kod":{"icd10":"A15–A16","icd11":"1B10"},"qisqa":"Mycobacterium tuberculosis qo'zg'atadigan, havo-tomchi yo'li bilan yuqadigan infeksiya; dunyoda yagona qo'zg'atuvchidan o'limning yetakchi sababi (2024-yilda 10,7 million kasallangan, 1,23 million vafot etgan). Belgilari: 2–3 haftadan ortiq yo'tal, isitma, tungi terlash, ozish, qon tupurish. Tashxis: JSST tavsiya etgan tezkor molekulyar testlar. Davolash mumkin: odatda 4–6 oylik ko'p dorili kurs; dori chidamli shakllarda — 6 oylik BPaLM.","guruh":"infeksion","shoshilinch":false,"asosiy":["uzoq-yotal","tungi-terlash","vazn-yoqotish"],"qoshimcha":["isitma","qon-tupurish","balgam","holsizlik","kokrak-ogrigi-nafasda","nafas-qisishi","boyin-limfa"],"rasm":"img/pulm/sil-rentgen.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["ftiziatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"opka-tugunchasi","soha":"pulmonologiya","nom":"O'pka tugunchasi (tasodifan aniqlangan)","xalqaro":"Pulmonary nodule (incidental)","kod":{"icd10":"R91.1","icd11":"MD41"},"qisqa":"O'pkada diametri 3 sm gacha bo'lgan, o'pka to'qimasi bilan o'ralgan yumaloq soya; ko'pincha boshqa sabab bilan bajarilgan KT da tasodifan aniqlanadi. Ko'pchiligi xavfsiz (granulyoma, chandiq, gamartoma), lekin bir qismi erta o'pka saratoni. Kuzatuv taktikasi Fleyshner jamiyati tavsiyalariga ko'ra tugunchaning o'lchami, turi (qattiq yoki subsolid) va bemorning xavf omillariga qarab tanlanadi.","guruh":"osma","shoshilinch":false,"asosiy":["uzoq-yotal"],"qoshimcha":["qon-tupurish","vazn-yoqotish"],"rasm":"img/pulm/opka-saratoni-kt.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pulmonolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"orab-oluvchi-temiratki","soha":"dermatologiya","nom":"O'rab oluvchi temiratki (herpes zoster)","xalqaro":"Herpes zoster (shingles)","kod":{"icd10":"B02","icd11":"1E91"},"qisqa":"Bolalikda suvchechak qoldirgan virusning qayta faollashuvi: tananing bir tomonida, nerv yo'li bo'ylab tasmasimon og'riqli pufakchali toshma, oldidan bir necha kun og'riq yoki sanchish. Asosan keksalar va immuniteti pasayganlarda. Asorati — uzoq davom etuvchi nerv og'rig'i. Virusga qarshi dori 72 soat ichida boshlansa samarali; vaksina bilan oldini olish mumkin.","guruh":"virusli","shoshilinch":false,"asosiy":["tasmasimon-toshma"],"qoshimcha":["teri-pufakchalari","teri-qichishi","isitma","bosh-ogrigi","kokrak-ogrigi"],"rasm":"img/derm/zoster-orqa.jpg","dorilar":["valatsiklovir","paratsetamol","ibuprofen","atsiklovir"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","dermatolog","nevrolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"oroqsimon-hujayrali-anemiya","soha":"gematologiya","nom":"O'roqsimon hujayrali kasallik","xalqaro":"Sickle cell disease","kod":{"icd10":"D57","icd11":"3A51.1"},"qisqa":"Beta-globin genining mutatsiyasi (HbS) tufayli eritrotsitlar kislorod kamayganda o'roqsimon shaklga kirib, mayda tomirlarni to'sadigan irsiy kasallik. Afrika, O'rta Sharq, Hindiston va O'rta yer dengizi kelib chiqishidagilarda ko'p. Belgilari: takroriy og'riqli krizlar (suyak, ko'krak, qorin), surunkali gemolitik anemiya, infeksiyalarga moyillik, insult, o'tkir ko'krak sindromi. Gidroksiureya krizlarni kamaytiradi; ilik transplantatsiyasi va gen terapiyasi davolovchi usullar.","guruh":"gemolitik","shoshilinch":false,"asosiy":["suyak-ogrigi","rangparlik"],"qoshimcha":["sariqlik","holsizlik","kokrak-ogrigi","isitma","qorin-ogrigi","takroriy-infeksiya","nafas-qisishi","bir-tomon-kuchsizligi"],"rasm":"img/gem/oroqsimon-surtma.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","gidroksiureya","foliy-kislota"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog","pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"xolesteatoma","soha":"lor","nom":"O'rta quloq xolesteatomasi","xalqaro":"Middle ear cholesteatoma","kod":{"icd10":"H71","icd11":"AB12"},"qisqa":"O'rta quloq va mastoidda keratin hosil qiluvchi yassi epiteliyning o'sib, suyakni yemiruvchi to'planmasi. O'sma emas, lekin o'sib boradi: hidli ajralma, eshitish pasayishi va xavfli asoratlarga sabab bo'ladi. Asosiy davo — jarrohlik.","guruh":"quloq","shoshilinch":false,"asosiy":["quloq-oqishi","eshitish-asta-pasayishi","eshitish-pasayishi"],"qoshimcha":["toliqlik-quloqda","quloq-shangillashi","bosh-aylanishi","yuz-nervi-falaji","quloq-ogrigi","bosh-ogrigi"],"rasm":"img/lor/chol-attic.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"osma-lizisi-sindromi","soha":"onkologiya","nom":"O'sma lizisi sindromi","xalqaro":"Tumor lysis syndrome","kod":{"icd10":"E88.3","icd11":"5D01"},"qisqa":"O'sma hujayralari tez parchalanganda qonda kaliy, fosfat va siydik kislotasi oshib, kalsiy pasayishi mumkin. Bu buyrak yetishmovchiligi, yurak ritmi buzilishi va tutqanoq chaqiruvchi shoshilinch onkologik holatdir.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["kimyoterapiya-davrida","siydik-kamayishi"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","mushak-kuchsizligi","yurak-urishi","tirishish"],"rasm":"img/onko/hujayra-bolinishi.jpg","dorilar":["rasburikaza","allopurinol"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","onkolog","nefrolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"ot-tosh-kasalligi","soha":"gastroenterologiya","nom":"O't tosh kasalligi va o'tkir xolesistit","xalqaro":"Gallstone disease (cholelithiasis); acute cholecystitis","kod":{"icd10":"K80–K81","icd11":"DC11, DC12.0"},"qisqa":"O't pufagi yoki o't yo'llarida tosh hosil bo'lishi; kattalarning 20% gacha qismida uchraydi, ko'pchiligi belgisiz. Simptomli kasallik — biliar sanchiq (ovqatdan keyin o'ng qovurg'a ostidagi kuchli og'riq); asoratlari — o'tkir xolesistit, xoledoxolitiaz va xolangit, o't tosh pankreatiti. Tashxis: qorin UTT. Davo: simptomli toshlarda laparoskopik xolesistektomiya; o'tkir xolesistitda antibiotiklar va erta operatsiya.","guruh":"otyollari","shoshilinch":false,"asosiy":["ong-qovurga-ogrigi","qorin-ogrigi"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qusish","isitma","sariqlik","qorin-dam","titroq"],"rasm":"img/gastro/ot-toshlari.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["jarroh","gastroenterolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"ot-yollari-saratoni","soha":"onkologiya","nom":"O't yo'llari saratoni","xalqaro":"Cholangiocarcinoma","kod":{"icd10":"C22.1 / C24.0","icd11":"2C12.10 / 2C18.0"},"qisqa":"Xolangiokarsinoma o't yo'li epiteliyidan rivojlanadi. Sariqlik, qichishish, to'q siydik yoki jigar ichidagi massa bilan namoyon bo'lishi mumkin; o'smaning aniq anatomik joyi davolashni belgilaydi.","guruh":"osmalar","shoshilinch":false,"asosiy":["sariqlik","teri-qichishi"],"qoshimcha":["toq-siydik","vazn-yoqotish","ong-qovurga-ogrigi","ishtaha-yoqolishi"],"rasm":"img/onko/xolangiokarsinoma-kt.jpg","dorilar":["sisplatin"],"shifokor":{"mutaxassis":["gastroenterolog","onkolog","jarroh"],"qachon":"tez"}},{"id":"aorta-disseksiyasi","soha":"kardiologiya","nom":"O'tkir aorta disseksiyasi","xalqaro":"Acute aortic dissection","kod":{"icd10":"I71.0","icd11":"BD50"},"qisqa":"Aorta ichki qavati (intima) yirtilib, qon devor qavatlari orasiga kirishi va soxta kanal hosil qilishi. To'satdan juda kuchli \"yirtiluvchi\" ko'krak yoki kurak og'rig'i; asosiy xavf omili — gipertenziya. Ko'tariluvchi aorta zararlanganda (Stanford A) — shoshilinch jarrohlik, aks holda o'lim har soatda ortadi; B turida — qon bosimi va yurak urishini qat'iy nazorat qilish.","guruh":"tomir","shoshilinch":true,"asosiy":["kokrak-ogrigi"],"qoshimcha":["hushdan-ketish","qorin-ogrigi","qon-bosimi-yuqori","terlash","nafas-qisishi","oyoq-uvishishi"],"rasm":"img/kard/disseksiya-kt.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","kardiojarroh"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"otkir-appenditsit","soha":"gastroenterologiya","nom":"O'tkir appenditsit","xalqaro":"Acute appendicitis","kod":{"icd10":"K35","icd11":"DB10.0"},"qisqa":"Chuvalchangsimon o'simtaning o'tkir yallig'lanishi — dunyodagi eng ko'p uchraydigan shoshilinch qorin jarrohligi holati. Kindik atrofidan o'ng pastki qismga ko'chuvchi og'riq, ishtahasizlik, ko'ngil aynishi, isitma. Tashxis: klinik xavf shkalalari va tasvirlash (UTT, KT). Davo: laparoskopik appendektomiya; tanlangan asoratsiz holatlarda antibiotik bilan operatsiyasiz davolash.","guruh":"ichak","shoshilinch":true,"asosiy":["ong-yonbosh-ogrigi","qorin-ogrigi"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qusish","isitma","ich-ketishi","qabziyat"],"rasm":"img/gastro/appenditsit.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","jarroh"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"otkir-bronxit","soha":"pulmonologiya","nom":"O'tkir bronxit","xalqaro":"Acute bronchitis","kod":{"icd10":"J20","icd11":"CA42"},"qisqa":"Yirik nafas yo'llarining o'tkir yallig'lanishi; asosiy belgi — 1–3 hafta davom etadigan yo'tal (balg'amli yoki quruq), odatda virus infeksiyasidan keyin. O'z-o'zidan o'tib ketadi. Pnevmoniya belgilari bo'lmasa antibiotiklar foyda bermaydi — yo'talni taxminan yarim kunga qisqartiradi, lekin nojo'ya ta'sirlar xavfini oshiradi. Davo — simptomatik.","guruh":"infeksion","shoshilinch":false,"asosiy":["yotal"],"qoshimcha":["balgam","yaqinda-orvi","isitma","xirillash","kokrak-ogrigi","holsizlik","tomoq-ogrigi","burun-oqishi"],"rasm":"img/pulm/bronxit-sxema.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"otkir-buyrak-shikastlanishi","soha":"urologiya","nom":"O'tkir buyrak shikastlanishi (o'tkir buyrak yetishmovchiligi)","xalqaro":"Acute kidney injury (AKI)","kod":{"icd10":"N17","icd11":"GB60"},"qisqa":"Buyrak funksiyasining soatlar-kunlar ichida keskin pasayishi: kreatinin oshadi va/yoki siydik kamayadi. Sabablari: suvsizlanish va qon yo'qotish (buyrakka qon kelishi kamayishi), sepsis, dorilar (NYaQV, ba'zi antibiotiklar, kontrast), siydik yo'li to'sig'i. Ko'pincha qaytariladi, lekin keyinchalik surunkali buyrak kasalligi xavfini oshiradi. Davo — sababni bartaraf etish, suyuqlik balansi, xavfli dorilarni to'xtatish, kerak bo'lsa dializ.","guruh":"nefro","shoshilinch":false,"asosiy":["siydik-kamayishi","shishlar"],"qoshimcha":["holsizlik","kongil-aynishi","qusish","nafas-qisishi","chalkashlik","ich-ketishi","isitma","chanqoq"],"rasm":"img/uro/obsh-utt.jpg","dorilar":["ors","paratsetamol","furosemid"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","nefrolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"tashqi-otit","soha":"lor","nom":"O'tkir diffuz tashqi otit","xalqaro":"Acute otitis externa (swimmer's ear)","kod":{"icd10":"H60.3, H60.9","icd11":"AA0Y&XN74M (bakterial)"},"qisqa":"Tashqi eshitish yo'li terisining o'tkir, deyarli har doim bakterial yallig'lanishi. Kuchli quloq og'rig'i, tragusni bosganda og'riq va eshitish yo'li shishi xos. \"Suzuvchilar qulog'i\" deb ham ataladi.","guruh":"quloq","shoshilinch":false,"asosiy":["quloq-ogrigi","tragus-ogrigi","quloq-yoli-shishi","quloq-qichishi"],"qoshimcha":["quloq-oqishi","toliqlik-quloqda","eshitish-pasayishi","boyin-limfa","isitma"],"rasm":"img/lor/oe-1.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","ofloksatsin-quloq"],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"otkir-epiglottit","soha":"lor","nom":"O'tkir epiglottit","xalqaro":"Acute epiglottitis (supraglottitis)","kod":{"icd10":"J05.1","icd11":"CA06.1"},"qisqa":"Hiqildoq usti tog'ayi (epiglottis) va atrofidagi to'qimalarning tez rivojlanadigan yallig'lanishi. Nafas yo'lini bir necha soat ichida to'sib qo'yishi mumkin bo'lgan hayot uchun xavfli shoshilinch holat.","guruh":"tomoq","shoshilinch":true,"asosiy":["tomoq-ogrigi","yutish-ogriqli","sulak-oqishi","isitma","stridor"],"qoshimcha":["yutish-qiyinligi","goldiroq-ovoz","nafas-qisishi","holsizlik","bezovtalik-bola","ovoz-boguqligi"],"rasm":"img/lor/epiglottitis-xray.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"otkir-glomerulonefrit","soha":"urologiya","nom":"O'tkir glomerulonefrit (streptokokkdan keyingi)","xalqaro":"Acute post-streptococcal (post-infectious) glomerulonephritis","kod":{"icd10":"N00","icd11":"GB40"},"qisqa":"Streptokokk tomoq (1–2 hafta oldin) yoki teri (2–6 hafta oldin) infeksiyasidan keyin rivojlanadigan immun glomerulonefrit. Belgilari: \"kola\" yoki \"go'sht yuvindisi\" rangidagi siydik, yuz va ko'z qovoqlari shishi, qon bosimining oshishi, siydik kamayishi. Bolalarda ko'p va odatda to'liq tuzaladi; davo — tuz va suyuqlikni cheklash, diuretik, bosim nazorati.","guruh":"nefro","shoshilinch":false,"asosiy":["siydikda-qon","shishlar"],"qoshimcha":["qon-bosimi-yuqori","siydik-kamayishi","bosh-ogrigi","holsizlik","qovoq-shishi","nafas-qisishi","tomoq-ogrigi","teri-yiringi"],"rasm":"img/uro/pign-gisto.jpg","dorilar":["paratsetamol","furosemid","amlodipin","amoksitsillin"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","nefrolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"otkir-gastroenterit","soha":"gastroenterologiya","nom":"O'tkir infeksion gastroenterit (diareya)","xalqaro":"Acute infectious gastroenteritis; diarrhoeal disease","kod":{"icd10":"A08–A09","icd11":"1A40"},"qisqa":"Viruslar, bakteriyalar yoki parazitlar keltirib chiqaradigan oshqozon-ichak yo'lining o'tkir infeksiyasi: kuniga 3 va undan ko'p suyuq ich kelishi, qusish, qorin og'rig'i, isitma. Asosiy xavf — suvsizlanish; JSST ma'lumotlariga ko'ra diareya har yili 5 yoshgacha bo'lgan 443 mingdan ortiq bolaning o'limiga sabab bo'ladi. Davo: og'iz orqali regidratatsiya eritmasi (ORS) va bolalarda rux; antibiotiklar faqat ko'rsatma bo'yicha.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["ich-ketishi","qusish"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","qorin-ogrigi","isitma","holsizlik","chanqoq","najasda-qon","bosh-aylanishi-turganda","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/onko/q-digestive.png","dorilar":["ors","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","pediatr","infeksionist"],"qachon":"rejali"}},{"id":"kompartment-sindromi","soha":"travmatologiya","nom":"O'tkir kompartment sindromi","xalqaro":"Acute compartment syndrome","kod":{"icd10":"T79.A","icd11":"NF0A.6"},"qisqa":"Sinish yoki ezilishdan keyin mushak bo'shlig'ida bosimning ortishi qon aylanishini to'xtatadi. Asosiy belgi — shikastga mos kelmaydigan, dori bilan qolmaydigan va mushakni cho'zganda keskin kuchayadigan og'riq. Bir necha soat ichida fassiotomiya qilinmasa mushak va nerv qaytmas shikastlanadi.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["bosimdagi-kuchli-ogriq","shish-tez-ortishi"],"qoshimcha":["oyoq-panjasida-uvishish","oyoqqa-bosolmaslik","suyak-deformatsiyasi","jarohat","bogim-harakati-cheklanishi","qol-uvishishi"],"rasm":"img/trav/fassiotomiya.jpg","dorilar":["paratsetamol","tsefazolin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","travmatolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"miokard-infarkti","soha":"kardiologiya","nom":"O'tkir koronar sindrom va miokard infarkti (ST elevatsiyali va elevatsiyasiz)","xalqaro":"Acute coronary syndrome; myocardial infarction (STEMI, NSTEMI, unstable angina)","kod":{"icd10":"I21, I20.0","icd11":"BA41, BA40.0"},"qisqa":"Koronar arteriyada aterosklerotik pilakcha yorilishi va tromb hosil bo'lishi natijasida miokard qon ta'minotining keskin kamayishi. Asosiy belgi — 20 daqiqadan ortiq davom etuvchi kuchli ko'krak og'rig'i, terlash, hansirash. Tashxis: EKG (10 daqiqa ichida) va yuqori sezgir troponin. ST elevatsiyali infarktda — zudlik bilan birlamchi koronar stentlash yoki tromboliz. Har bir daqiqa muhim.","guruh":"ishemik","shoshilinch":true,"asosiy":["kokrak-ogrigi","terlash"],"qoshimcha":["nafas-qisishi","kongil-aynishi","hushdan-ketish","yurak-urishi","holsizlik","qorin-ogrigi"],"rasm":"img/kard/stemi-ekg.jpg","dorilar":["aspirin","nitroglitserin","atorvastatin","bisoprolol","lizinopril"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","kardiolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"otkir-laringit","soha":"lor","nom":"O'tkir laringit","xalqaro":"Acute laryngitis","kod":{"icd10":"J04.0","icd11":"CA05.0"},"qisqa":"Hiqildoq shilliq qavatining 3 haftadan kam davom etuvchi yallig'lanishi. Asosiy belgi — ovoz bo'g'iqligi yoki ovozning yo'qolishi. Ko'pincha virusli va o'z-o'zidan tuzaladi; antibiotik talab qilmaydi.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["ovoz-boguqligi"],"qoshimcha":["yotal","tomoq-ogrigi","yaqinda-orvi","isitma","burun-oqishi","yutish-ogriqli","tomoq-qurishi"],"rasm":"img/lor/laryngitis.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"otkir-limfoblast-leykoz","soha":"gematologiya","nom":"O'tkir limfoblast leykoz","xalqaro":"Acute lymphoblastic leukaemia","kod":{"icd10":"C91.0","icd11":"2A70"},"qisqa":"Yetilmagan limfotsitlar (limfoblastlar) ning nazoratsiz ko'payib ilikni egallashi. Bolalardagi eng ko'p uchraydigan saraton (cho'qqi 1–4 yosh), kattalarda ham uchraydi. Belgilari: holsizlik, rangparlik, isitma, infeksiyalar, ko'karishlar va qon ketish, suyak og'rig'i, limfa tugunlari, jigar va taloq kattalashuvi. Zamonaviy kimyoterapiya bilan bolalarning aksariyati tuzaladi.","guruh":"leykoz","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","kokarishlar"],"qoshimcha":["rangparlik","isitma","takroriy-infeksiya","suyak-ogrigi","limfa-kattalashuvi","taloq-kattalashuvi","petexiya","burun-qonashi","bosh-ogrigi","tungi-terlash","vazn-yoqotish"],"rasm":"img/gem/oll-limfoblast.jpg","dorilar":["paratsetamol","imatinib","allopurinol","filgrastim"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog","pediatr","onkolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"otkir-mastoidit","soha":"lor","nom":"O'tkir mastoidit","xalqaro":"Acute mastoiditis","kod":{"icd10":"H70.0","icd11":"AB11.0"},"qisqa":"Chakka suyagi so'rg'ichsimon o'sig'i havo kataklarining yiringli yallig'lanishi. O'tkir o'rta otitning eng ko'p uchraydigan asorati: quloq orqasida shish, qizarish va og'riq paydo bo'ladi, quloq suprasi oldinga turtib chiqadi.","guruh":"quloq","shoshilinch":true,"asosiy":["quloq-orti-shishi","quloq-ogrigi","isitma"],"qoshimcha":["quloq-oqishi","eshitish-pasayishi","bezovtalik-bola","holsizlik","bosh-ogrigi","yuz-nervi-falaji","bosh-aylanishi"],"rasm":"img/lor/mastoiditis-1.jpg","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","lor"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"otkir-mezenterial-ishemiya","soha":"angiologiya","nom":"O'tkir mezenterial ishemiya","xalqaro":"Acute mesenteric ischaemia","kod":{"icd10":"K55.0","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"O'tkir mezenterial ishemiya — ichakka qon kelishining to'satdan to'xtashi. Uning asosiy xavfi: og'riq juda kuchli bo'ladi, lekin qorinni paypaslaganda topilma kam — shu nomuvofiqlik tashxisni kechiktiradi. Har soat ahamiyatli.","guruh":"shoshilinch","shoshilinch":true,"asosiy":["qorin-ogrigi","qusish"],"qoshimcha":["najasda-qon","qorin-dam","ich-ketishi","holsizlik"],"rasm":"img/onko/q-digestive.png","dorilar":["enoksaparin"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","jarroh"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"otkir-mieloid-leykoz","soha":"gematologiya","nom":"O'tkir mieloid leykoz","xalqaro":"Acute myeloid leukaemia","kod":{"icd10":"C92.0","icd11":"2A60"},"qisqa":"Yetilmagan mieloid hujayralar (blastlar) ning ilik va qonda tez ko'payishi — asosan kattalar va keksalar kasalligi. Ilik yetishmovchiligi tez rivojlanadi: holsizlik, rangparlik, isitma, infeksiyalar, ko'karishlar, milk qonashi. O'tkir promielotsitar shakli DVS bilan og'ir qon ketishlar beradi. Davo — intensiv kimyoterapiya yoki keksalarda yengilroq davo, maqsadli dorilar (FLT3, IDH, BCL2 ingibitorlari); davolovchi usul — allogen transplantatsiya.","guruh":"leykoz","shoshilinch":false,"asosiy":["holsizlik","kokarishlar"],"qoshimcha":["rangparlik","isitma","takroriy-infeksiya","milk-qonashi","milk-shishi","petexiya","nafas-qisishi","suyak-ogrigi","teri-tuguni"],"rasm":"img/gem/oml-auer.jpg","dorilar":["paratsetamol","allopurinol","filgrastim"],"shifokor":{"mutaxassis":["gematolog","onkolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"otkir-pankreatit","soha":"gastroenterologiya","nom":"O'tkir pankreatit","xalqaro":"Acute pancreatitis","kod":{"icd10":"K85","icd11":"DC31"},"qisqa":"Me'da osti bezining o'tkir yallig'lanishi; kasalxonaga yotqizishning eng ko'p oshqozon-ichak sabablaridan biri. Asosiy sabablar — o't toshlari va alkogol. Belga tarqaluvchi kuchli epigastral og'riq, qusish; lipaza yoki amilaza normadan 3 baravar yuqori. Ko'pchilikda yengil kechadi, lekin qariyb beshdan birida nekroz va a'zolar yetishmovchiligi rivojlanadi. Davo: suyuqlik, og'riqsizlantirish, erta ovqatlantirish, sababni bartaraf etish.","guruh":"otyollari","shoshilinch":true,"asosiy":["qorin-ogrigi","qusish"],"qoshimcha":["kongil-aynishi","isitma","qorin-dam","sariqlik","tez-nafas","yurak-urishi","holsizlik"],"rasm":"img/gastro/pankreatit-kt.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","jarroh","gastroenterolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"perikardit","soha":"kardiologiya","nom":"O'tkir perikardit va perikard tamponadasi","xalqaro":"Acute pericarditis; cardiac tamponade","kod":{"icd10":"I30, I31.4","icd11":"BB20, BB23"},"qisqa":"Perikard (yurak xaltasi) yallig'lanishi: o'tkir, sanchuvchi ko'krak og'rig'i — nafas olganda va yotganda kuchayib, oldinga engashganda kamayadi; perikard ishqalanish shovqini, EKG da diffuz ST elevatsiyasi. Ko'pincha virusli yoki idiopatik. Davo: aspirin yoki NYQV + kolxitsin. Perikardda ko'p suyuqlik to'planib yurakni bossa — tamponada: shoshilinch perikardiotsentez.","guruh":"yallig","shoshilinch":true,"asosiy":["kokrak-ogrigi-nafasda","kokrak-ogrigi"],"qoshimcha":["isitma","nafas-qisishi","yaqinda-orvi","holsizlik","yurak-urishi","hushdan-ketish"],"rasm":"img/kard/perikardit-ekg.jpg","dorilar":["ibuprofen","aspirin"],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"otkir-pielonefrit","soha":"urologiya","nom":"O'tkir pielonefrit (buyrak infeksiyasi)","xalqaro":"Acute pyelonephritis","kod":{"icd10":"N10","icd11":"GB51"},"qisqa":"Buyrakning bakterial infeksiyasi — odatda siydik pufagidan ko'tarilgan E. coli. Belgilari: yuqori isitma, titroq, yon-bel og'rig'i, ko'ngil aynishi, ko'pincha sistit belgilari bilan. Antibiotik bilan davolanadi; homiladorlar, diabetiklar, erkaklar, tosh yoki to'siq bo'lganlarda — asoratlangan, ko'pincha shifoxonada.","guruh":"infeksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["isitma","bel-ogrigi"],"qoshimcha":["siyganda-achishish","kop-siyish","shoshilinch-siyish","titroq","kongil-aynishi","qusish","siydikda-qon","holsizlik","qorin-ogrigi"],"rasm":"img/uro/pielonefrit-gisto.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","siprofloksatsin","seftriakson"],"shifokor":{"mutaxassis":["urolog","oilaviy","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"ards","soha":"pulmonologiya","nom":"O'tkir respirator distress sindromi (ORDS)","xalqaro":"Acute respiratory distress syndrome (ARDS)","kod":{"icd10":"J80","icd11":"CB00"},"qisqa":"Pnevmoniya, sepsis, aspiratsiya, jarohat yoki pankreatit kabi sabablar bilan bir hafta ichida rivojlanadigan, yurak yetishmovchiligi bilan izohlanmaydigan diffuz yallig'lanishli o'pka shikastlanishi: og'ir gipoksemiya va ikki tomonlama infiltratlar. Reanimatsiya holati. Davo: sababni bartaraf etish, o'pkani himoya qiluvchi ventilyatsiya (kichik nafas hajmi), og'ir holatlarda qorin bilan yotqizish.","guruh":"kritik","shoshilinch":true,"asosiy":["nafas-qisishi"],"qoshimcha":["sianoz","yotal","isitma","hushdan-ketish","yurak-urishi","terlash"],"rasm":"img/pulm/ards-rentgen.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"revmatik-isitma","soha":"kardiologiya","nom":"O'tkir revmatik isitma va revmatik yurak kasalligi","xalqaro":"Acute rheumatic fever and rheumatic heart disease","kod":{"icd10":"I00–I02, I05–I09","icd11":"1B40–1B42, BC20"},"qisqa":"A guruh streptokokk (Streptococcus pyogenes) tomoq infeksiyasidan 2–4 hafta o'tib rivojlanadigan autoimmun yallig'lanish: artrit, kardit, xoreya, teri belgilari. Takroriy xurujlar yurak klapanlarini (ko'pincha mitral) doimiy shikastlaydi — revmatik yurak kasalligi. Dunyoda 55 million odamga ta'sir qiladi, 25 yoshgacha eng ko'p uchraydigan orttirilgan yurak kasalligi. Asosiy chora — angina davolash va benzatin penitsillin bilan ikkilamchi profilaktika.","guruh":"yallig","shoshilinch":false,"asosiy":["bogim-ogrigi","isitma"],"qoshimcha":["tomoq-ogrigi","takroriy-angina","nafas-qisishi","yurak-urishi","teri-toshmasi","holsizlik","kokrak-ogrigi","bezovtalik-bola"],"rasm":"img/kard/revmatik-aortal.jpg","dorilar":["aspirin","amoksitsillin"],"shifokor":{"mutaxassis":["kardiolog","pediatr","revmatolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"otkir-rinosinusit","soha":"lor","nom":"O'tkir rinosinusit","xalqaro":"Acute rhinosinusitis","kod":{"icd10":"J01","icd11":"CA01"},"qisqa":"Burun va burun yondosh bo'shliqlari (sinuslar) shilliq qavatining 12 haftadan kam davom etuvchi yallig'lanishi. Ko'pincha virusli; bakterial shakli kam uchraydi va ko'p holatlarda antibiotiksiz tuzaladi.","guruh":"burun","shoshilinch":false,"asosiy":["burun-bitishi","yiringli-ajralma","yuz-ogrigi","hid-bilish-pasayishi"],"qoshimcha":["burun-orti-oqishi","burun-oqishi","isitma","bosh-ogrigi","yotal","tish-ogrigi-yuqori","holsizlik","yaqinda-orvi","toliqlik-quloqda","ikki-korish"],"rasm":"img/lor/sinusitis-waters.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","oksimetazolin","amoksitsillin-klavulanat","flutikazon-burun"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"otkir-stress-reaksiyasi","soha":"psixiatriya","nom":"O'tkir stress reaksiyasi va o'tkir stress buzilishi","xalqaro":"Acute stress reaction and acute stress disorder","kod":{"icd10":"F43.0","icd11":"QE84"},"qisqa":"Og'ir travmatik hodisadan keyingi dastlabki kunlarda yuzaga keladigan kuchli tashvish, karaxtlik, xotiralarning qaytalanishi va uyqu buzilishi. Ko'pchilikda bir necha kun–hafta ichida o'z-o'zidan o'tadi; bir oydan ortiq davom etsa PTSB deb baholanadi.","guruh":"tashvish","shoshilinch":false,"asosiy":["travma-xotiralari","tashvish-xavotir"],"qoshimcha":["uyquga-ketolmaslik","chalkashlik","asabiylik-jahldorlik","diqqat-jamlay-olmaslik","yurak-urishi","kayfiyat-tushkunligi","vaziyatdan-qochish","kongil-aynishi"],"rasm":"img/psix/stress-javobi.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","oilaviy"],"qachon":"tez"}},{"id":"otkir-psixotik-buzilish","soha":"psixiatriya","nom":"O'tkir va o'tkinchi psixotik buzilish","xalqaro":"Acute and transient psychotic disorder (brief psychotic disorder)","kod":{"icd10":"F23","icd11":"6A23"},"qisqa":"To'satdan boshlanib qisqa muddat (bir oygacha) davom etadigan psixoz: bred, gallyutsinatsiya, tartibsiz nutq va xulq-atvor. Ko'pincha og'ir stressdan keyin yuzaga keladi va to'liq tuzalish bilan tugaydi, lekin o'tkir davrda bemor xavfsizligini ta'minlash zarur.","guruh":"psixoz","shoshilinch":false,"asosiy":["gallyutsinatsiya","gumonsirash-bred"],"qoshimcha":["nutq-tartibsizligi","chalkashlik","tashvish-xavotir","uyquga-ketolmaslik","asabiylik-jahldorlik","ijtimoiy-yakkalanish"],"rasm":"img/psix/stress-javobi.jpg","dorilar":["olanzapin","risperidon","galoperidol"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr","shoshilinch"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"virusli-faringit","soha":"lor","nom":"O‘tkir virusli faringit","xalqaro":"Acute viral pharyngitis","kod":{"icd10":"J02.9 (qo‘zg‘atuvchi aniqlansa kod aniqlashtiriladi)","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Halqumning virusli yallig'lanishi tomoq og'rig'i va yutinganda og'riq beradi; yo'tal, burun oqishi yoki ovoz bo'g'ilishi birga kelishi mumkin. Ko'pincha bir hafta ichida yengillashadi. So'lakni ham yuta olmaslik yoki nafas qiyinlashuvi shoshilinch yordam talab qiladi.","guruh":"tomoq","shoshilinch":false,"asosiy":["tomoq-ogrigi","yutish-ogriqli","tomoq-qurishi"],"qoshimcha":["yotal","burun-oqishi","burun-bitishi","ovoz-boguqligi","isitma","boyin-limfa","holsizlik"],"rasm":"img/checker-coverage/rhinovirus.png","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","pediatr","lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"otkir-yopiq-burchakli-glaukoma","soha":"oftalmologiya","nom":"O'tkir yopiq burchakli glaukoma xuruji","xalqaro":"Acute angle-closure glaucoma","kod":{"icd10":"H40.2","icd11":"9C61.14"},"qisqa":"Kamalak parda ko'z ichi suyuqligi chiqadigan burchakni to'satdan yopib qo'yishi natijasida ko'z ichi bosimining keskin oshishi: kuchli ko'z og'rig'i va bosh og'rig'i, qizarish, xira ko'rish, chiroqlar atrofida halqalar, ko'ngil aynishi va qusish. Soatlar ichida ko'rish yo'qolishi mumkin — shoshilinch.","guruh":"glaukoma","shoshilinch":true,"asosiy":["koz-ogrigi","koz-qizarishi","korish-tosatdan-yoqolishi"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","kongil-aynishi","qusish","tungi-korish-pasayishi","korish-buzilishi"],"rasm":"img/oft/otkir-glaukoma.jpg","dorilar":["asetazolamid","timolol-koz","pilokarpin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","oftalmolog"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"otkir-orta-otit","soha":"lor","nom":"O'tkir o'rta otit","xalqaro":"Acute otitis media","kod":{"icd10":"H66.0, H65.0–H65.1","icd11":"AA90 (yiringli), AA80 (seroz)"},"qisqa":"O'rta quloq bo'shlig'ining tez boshlanadigan infeksion yallig'lanishi: nog'ora parda bo'rtib chiqadi, quloq og'riydi, ko'pincha isitma bo'ladi. Asosan 6 oydan 3 yoshgacha bo'lgan bolalarda uchraydi.","guruh":"quloq","shoshilinch":false,"asosiy":["quloq-ogrigi","eshitish-pasayishi","toliqlik-quloqda"],"qoshimcha":["isitma","bezovtalik-bola","quloq-oqishi","yaqinda-orvi","holsizlik","quloq-shangillashi","kongil-aynishi"],"rasm":"img/lor/aom-bulging.jpg","dorilar":["paratsetamol","ibuprofen","amoksitsillin","amoksitsillin-klavulanat"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","pediatr","lor"],"qachon":"tez"}},{"id":"suitsid-xavfi","soha":"psixiatriya","nom":"O'z joniga qasd qilish xavfi va uning oldini olish","xalqaro":"Suicidal ideation and suicide prevention","kod":{"icd10":"R45.8","icd11":"MB26.A"},"qisqa":"O'z joniga qasd qilish fikrlari — mustaqil kasallik emas, balki depressiya, bipolyar buzilish, alkogolga bog'liqlik, surunkali og'riq yoki og'ir hayotiy inqiroz belgisidir. Bu holat davolanadi va yordam bilan oldini olish mumkin. Fikrlar paydo bo'lsa yolg'iz qolmaslik va darhol yordam so'rash kerak.","guruh":"kayfiyat","shoshilinch":true,"asosiy":["oz-joniga-qasd-fikrlari","umidsizlik"],"qoshimcha":["kayfiyat-tushkunligi","ozini-jarohatlash","ijtimoiy-yakkalanish","ichkilikka-ruju","uyquga-ketolmaslik","qiziqish-yoqolishi","asabiylik-jahldorlik","travma-xotiralari"],"rasm":"img/psix/kbt-sikl.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","psixiatr"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"gilaylik","soha":"oftalmologiya","nom":"G'ilaylik (strabizm)","xalqaro":"Strabismus","kod":{"icd10":"H49–H50","icd11":"9C80"},"qisqa":"Ko'zlarning bir xil nuqtaga qaramasligi — bir ko'z ichkariga (ezotropiya), tashqariga (ekzotropiya), yuqori yoki pastga og'adi. Bolalarda ambliopiyaga olib keladi; kattalarda to'satdan paydo bo'lsa (ikki ko'rish bilan) — nerv falaji yoki jiddiy kasallik belgisi.","guruh":"refraksiya","shoshilinch":false,"asosiy":["gilaylik"],"qoshimcha":["ikki-korish","korish-buzilishi","qovoq-tushishi","bosh-ogrigi"],"rasm":"img/oft/gilaylik-1.png","dorilar":["atropin-koz"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","nevrolog"],"qachon":"tez"}},{"id":"shamollash","soha":"lor","nom":"Shamollash (o‘tkir virusli rinofaringit)","xalqaro":"Common cold / acute viral nasopharyngitis","kod":{"icd10":"J00","icd11":"Klinik turiga qarab aniqlashtiriladi"},"qisqa":"Burun oqishi yoki bitishi, aksirish va tomoq qitiqlashi bilan asta boshlanadigan keng tarqalgan virusli infeksiya. Odatda uy parvarishi bilan yengillashadi; nafas qiyinlashuvi, keskin yomonlashish yoki cho'zilgan isitmada ko'rik kerak. Antibiotik oddiy shamollashni davolamaydi.","guruh":"burun","shoshilinch":false,"asosiy":["burun-oqishi","burun-bitishi","aksirish"],"qoshimcha":["tomoq-ogrigi","tomoq-qurishi","yotal","ovoz-boguqligi","holsizlik","isitma","burun-orti-oqishi"],"rasm":"img/checker-coverage/rhinovirus.png","dorilar":["paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["oilaviy","pediatr","lor"],"qachon":"rejali"}},{"id":"shigellyoz","soha":"infeksion","nom":"Shigellyoz (bakterial dizenteriya)","xalqaro":"Shigellosis","kod":{"icd10":"A03","icd11":"1A02"},"qisqa":"Shigella bakteriyalari chaqiradigan yo'g'on ichak infeksiyasi; juda oz miqdordagi bakteriya ham kasallik chaqiradi. Isitma, qorin sanchig'i, tez-tez oz-ozdan shilliq va qonli ich ketishi, soxta chaqiriqlar. Ko'pincha 5–7 kunda o'tadi; og'ir holat, bolalar va keksalarda antibiotik kerak.","guruh":"ichak","shoshilinch":false,"asosiy":["najasda-qon","ich-ketishi"],"qoshimcha":["isitma","qorin-ogrigi","qusish","holsizlik","kongil-aynishi","tutqanoq"],"rasm":"img/inf/shigella-stool.jpg","dorilar":["ors","paratsetamol","siprofloksatsin","azitromitsin","seftriakson"],"shifokor":{"mutaxassis":["infeksionist","oilaviy","pediatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"shizoaffektiv-buzilish","soha":"psixiatriya","nom":"Shizoaffektiv buzilish","xalqaro":"Schizoaffective disorder","kod":{"icd10":"F25","icd11":"6A21"},"qisqa":"Shizofreniyaga xos psixotik belgilar (gallyutsinatsiya, bred) bilan kayfiyat buzilishi (depressiya yoki maniya) epizodlari bir vaqtda kechadigan holat. Tashxis uchun kayfiyat epizodisiz ham psixoz davri bo'lishi shart. Davo antipsixotik va kayfiyat barqarorlashtiruvchini birlashtiradi.","guruh":"psixoz","shoshilinch":false,"asosiy":["gallyutsinatsiya","kayfiyat-tushkunligi"],"qoshimcha":["gumonsirash-bred","kayfiyat-kotarilishi","nutq-tartibsizligi","ijtimoiy-yakkalanish","uyqu-ehtiyoji-kamayishi","qiziqish-yoqolishi","oz-joniga-qasd-fikrlari","diqqat-jamlay-olmaslik"],"rasm":"img/psix/serotonin-yollari.gif","dorilar":["olanzapin","kvetiapin","litiy","sertralin"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"shizofreniya","soha":"psixiatriya","nom":"Shizofreniya","xalqaro":"Schizophrenia","kod":{"icd10":"F20","icd11":"6A20"},"qisqa":"Fikrlash, idrok va xulq-atvorning jiddiy buzilishi bilan kechadigan surunkali kasallik: ovoz eshitish, asossiz ishonchlar (bred), tartibsiz nutq, hissiy sustlashuv va ijtimoiy yakkalanish. Antipsixotik dorilar va psixososial reabilitatsiya bilan ko'pchilik bemor holati sezilarli yaxshilanadi.","guruh":"psixoz","shoshilinch":false,"asosiy":["gallyutsinatsiya","gumonsirash-bred"],"qoshimcha":["nutq-tartibsizligi","ijtimoiy-yakkalanish","qiziqish-yoqolishi","diqqat-jamlay-olmaslik","uyquga-ketolmaslik","kayfiyat-tushkunligi","asabiylik-jahldorlik","oz-joniga-qasd-fikrlari"],"rasm":"img/psix/dopamin-serotonin.png","dorilar":["olanzapin","risperidon","kvetiapin","galoperidol"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr"],"qachon":"shoshilinch"}},{"id":"shogren-sindromi","soha":"revmatologiya","nom":"Shogren sindromi","xalqaro":"Sjögren's disease (Sjögren syndrome)","kod":{"icd10":"M35.0","icd11":"4A43.2"},"qisqa":"Ko'z yosh va so'lak bezlarini zararlaydigan autoimmun kasallik: doimiy ko'z va og'iz qurishi, \"ko'zda qum\" hissi, quruq ovqatni yutish qiyinligi, tish kariyesining ko'payishi, so'lak bezlarining shishishi; charchoq va bo'g'im og'riqlari. Yarim bemorda boshqa a'zolar ham zararlanadi; limfoma xavfi oshgan. Davo — namlantiruvchi vositalar, pilokarpin, tizimli shaklda immunosupressiya.","guruh":"tizimli","shoshilinch":false,"asosiy":["koz-qurishi","ogiz-qurishi"],"qoshimcha":["holsizlik","bogim-ogrigi","sulak-bezi-shishi","yutish-qiyinligi","tish-kovagi","teri-qurishi","barmoq-rang-ozgarishi","oyoq-uvishishi"],"rasm":"img/oft/kozyosh-yollari.gif","dorilar":["suniy-koz-yoshi","paratsetamol","gidroksixloroxin"],"shifokor":{"mutaxassis":["revmatolog","oftalmolog","stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"shovqindan-karlik","soha":"lor","nom":"Shovqin ta'siridagi eshitish pasayishi","xalqaro":"Noise-induced hearing loss (incl. acute acoustic trauma)","kod":{"icd10":"H83.3","icd11":"AB37"},"qisqa":"Uzoq muddatli kuchli shovqin yoki bir martalik juda kuchli tovush (otishma, portlash) ta'sirida ichki quloq tukli hujayralarining shikastlanishi. Audiogrammada 4 kGs atrofida xarakterli \"tishcha\" ko'rinadi. Davolab bo'lmaydi, lekin to'liq oldini olish mumkin.","guruh":"vestibulyar","shoshilinch":false,"asosiy":["shovqin-tasiri","eshitish-asta-pasayishi","quloq-shangillashi"],"qoshimcha":["shovqinda-tushunmaslik","eshitish-pasayishi","toliqlik-quloqda","quloq-ogrigi"],"rasm":"img/lor/noise-notch.png","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["lor","oilaviy"],"qachon":"rejali"}},{"id":"shox-parda-eroziyasi","soha":"oftalmologiya","nom":"Shox parda eroziyasi (abraziya) va yot jism","xalqaro":"Corneal abrasion and foreign body","kod":{"icd10":"S05.0, T15.0","icd11":"NA06.4, ND70.0"},"qisqa":"Shox parda yuzasining tirnalishi yoki unga mayda yot jism (chang, metall qirindisi) tiqilishi: ko'zda kuchli og'riq va \"qum\" hissi, yoshlanish, yorug'likdan qamashish. Ko'pincha 1–3 kunda bitadi; metall qirindisi va yuqori tezlikdagi jarohat ko'z ichiga kirishi mumkin.","guruh":"shikast","shoshilinch":false,"asosiy":["kozda-yot-jism-hissi","koz-ogrigi","koz-jarohati"],"qoshimcha":["koz-yoshlanishi","koz-qizarishi","yoruglikdan-bezovtalik","korish-buzilishi"],"rasm":"img/oft/shox-parda-eroziyasi.jpg","dorilar":["ibuprofen","moksifloksatsin-koz","eritromitsin-koz","proparakain"],"shifokor":{"mutaxassis":["oftalmolog","shoshilinch"],"qachon":"tez"}},{"id":"chakka-jag-bogimi","soha":"stomatologiya","nom":"Chakka-pastki jag' bo'g'imi kasalliklari (TMD)","xalqaro":"Temporomandibular disorders","kod":{"icd10":"K07.6","icd11":"DA0E.8"},"qisqa":"Chaynov mushaklari va chakka-pastki jag' bo'g'imining og'riqli va funksional buzilishlari: quloq oldida og'riq, shiqillash, og'iz ochishning cheklanishi, chakka bosh og'rig'i. Tishdan tashqari yuz og'rig'ining eng ko'p sababi; aksariyat bemorlar konservativ davo bilan yaxshilanadi.","guruh":"jag","shoshilinch":false,"asosiy":["jag-bogimi-ogrigi"],"qoshimcha":["bosh-ogrigi","quloq-ogrigi","trizm","tish-ishqalanishi","toliqlik-quloqda","quloq-shangillashi","yuz-ogrigi"],"rasm":"img/stom/tmj.jpg","dorilar":["ibuprofen","paratsetamol"],"shifokor":{"mutaxassis":["stomatolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"chaqaloq-kolikasi","soha":"pediatriya","nom":"Chaqaloq kolikasi (infantil kolika)","xalqaro":"Infantile colic","kod":{"icd10":"R10.4","icd11":"DD93.1"},"qisqa":"Hayotning birinchi oylarida sog'lom, yaxshi ovqatlanayotgan chaqaloqning sababsiz, uzoq, yupatib bo'lmaydigan yig'isi — odatda kechqurunlari. Zararsiz holat va 3–4 oylikda o'tib ketadi; asosiy \"davo\" — ota-onaga tushuntirish va qo'llab-quvvatlash. Dorilarning aksariyati foyda bermaydi.","guruh":"yangi-tugilgan","shoshilinch":false,"asosiy":["chaqaloq-yigisi"],"qoshimcha":["bezovtalik-bola","qorin-dam"],"rasm":"img/article-figures-followup/life-crying-duration.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"chaqaloqlar-reflyuksi","soha":"pediatriya","nom":"Chaqaloqlarda qayt qilish va gastroezofageal reflyuks kasalligi","xalqaro":"Infant regurgitation and gastroesophageal reflux disease (GERD)","kod":{"icd10":"P92.1, K21","icd11":"DD93.0, DA22"},"qisqa":"Ko'pchilik chaqaloqlar ovqatdan keyin oz-ozdan qayt qiladi — bu normal fiziologik reflyuks va 1 yoshgacha o'tadi. Faqat vazn yig'maslik, ovqatni rad etish, qizilo'ngach yallig'lanishi yoki nafas asoratlari bo'lsa — reflyuks kasalligi deyiladi. Kislotani kamaytiruvchi dorilar oddiy qayt qilishda kerak emas.","guruh":"yangi-tugilgan","shoshilinch":false,"asosiy":["qusish"],"qoshimcha":["chaqaloq-yigisi","chaqaloq-ovqatlanish","vazn-yigmaslik","yotal"],"rasm":"img/article-figures-followup/life-lower-esophageal-sphincter.jpg","dorilar":["omeprazol"],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr","gastroenterolog"],"qachon":"rejali"}},{"id":"tosatdan-chaqaloq-olimi-sindromi","soha":"pediatriya","nom":"Chaqaloqning to'satdan o'limi sindromi (SIDS) va xavfsiz uyqu","xalqaro":"Sudden infant death syndrome (SIDS)","kod":{"icd10":"R95","icd11":"MH11"},"qisqa":"1 yoshgacha sog'lom chaqaloqning uyquda to'satdan, tushuntirib bo'lmaydigan o'limi. Oldindan belgisi yo'q, shuning uchun asosiy narsa — oldini olish: chaqaloqni har doim chalqancha, qattiq va tekis joyda, alohida beshikda, yumshoq narsalarsiz uxlatish, ona xonasida, emizish va chekmaslik.","guruh":"yangi-tugilgan","shoshilinch":false,"asosiy":["chaqaloq-ovqatlanish"],"qoshimcha":["sianoz"],"rasm":"img/article-figures-followup/life-sleep-position-airway.jpg","dorilar":[],"shifokor":{"mutaxassis":["pediatr"],"qachon":"rejali"}},{"id":"chegaraviy-shaxs-buzilishi","soha":"psixiatriya","nom":"Chegaraviy shaxs buzilishi","xalqaro":"Borderline personality disorder","kod":{"icd10":"F60.3","icd11":"6D11.5"},"qisqa":"His-tuyg'ularning tez va kuchli o'zgarishi, tashlab ketilishdan qo'rquv, beqaror munosabatlar, impulsiv xatti-harakatlar va o'zini jarohatlash bilan kechadigan holat. Ilgari davolab bo'lmaydi deb hisoblangan, ammo hozir maxsus psixoterapiya bilan natijalar sezilarli yaxshilangan.","guruh":"boshqa","shoshilinch":false,"asosiy":["ozini-jarohatlash","asabiylik-jahldorlik"],"qoshimcha":["oz-joniga-qasd-fikrlari","kayfiyat-tushkunligi","tashvish-xavotir","ijtimoiy-yakkalanish","ichkilikka-ruju","nazoratsiz-kop-yeyish","uyquga-ketolmaslik","umidsizlik"],"rasm":"img/psix/amigdala.jpg","dorilar":["kvetiapin"],"shifokor":{"mutaxassis":["psixiatr"],"qachon":"tez"}},{"id":"chuqur-venalar-trombozi","soha":"kardiologiya","nom":"Chuqur venalar trombozi","xalqaro":"Deep vein thrombosis","kod":{"icd10":"I80.1–I80.3","icd11":"BD71"},"qisqa":"Chuqur venalarda (ko'pincha oyoq va tos venalarida) tromb hosil bo'lishi. Bir oyoqning shishishi, og'riq, qizarish va issiqlik. Asosiy xavf — tromb ko'chib o'pka arteriyasi tromboemboliyasiga olib kelishi. Tashxis: klinik ehtimollik, D-dimer va kompression UTT. Davo: antikoagulyantlar (asosan to'g'ridan-to'g'ri og'iz antikoagulyantlari) kamida 3 oy.","guruh":"tomir","shoshilinch":true,"asosiy":["bir-oyoq-shishi"],"qoshimcha":["shishlar","nafas-qisishi","kokrak-ogrigi-nafasda","isitma"],"rasm":"img/kard/cvt-oyoq.jpg","dorilar":["apiksaban"],"shifokor":{"mutaxassis":["shoshilinch","kardiojarroh","oilaviy"],"qachon":"tez"}}],"sectors":[{"id":"lor","nom":"Otorinolaringologiya (LOR)","tavsif":"Quloq, burun, burun yondosh bo'shliqlari, tomoq va hiqildoq kasalliklari","belgi":"ear","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"quloq","nom":"Quloq kasalliklari"},{"id":"vestibulyar","nom":"Ichki quloq va vestibulyar kasalliklar"},{"id":"burun","nom":"Burun va burun yondosh bo'shliqlari"},{"id":"tomoq","nom":"Halqum va hiqildoq"},{"id":"boyin","nom":"Yuz nervi, so'lak bezlari va bo'yin"},{"id":"jarohat","nom":"Jarohatlar va yot jismlar"}]},{"id":"stomatologiya","nom":"Stomatologiya","tavsif":"Tish, milk, og'iz bo'shlig'i shilliq qavati va jag'-yuz sohasi kasalliklari","belgi":"tooth","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"tish","nom":"Tishning qattiq to'qimalari"},{"id":"pulpa","nom":"Pulpa va periapikal to'qimalar"},{"id":"parodont","nom":"Milk va parodont"},{"id":"shilliq","nom":"Og'iz bo'shlig'i shilliq qavati"},{"id":"jag","nom":"Jag'-yuz jarrohligi"}]},{"id":"endokrinologiya","nom":"Endokrinologiya","tavsif":"Qandli diabet, qalqonsimon bez, buyrak usti bezi, gipofiz, jinsiy bezlar va moddalar almashinuvi kasalliklari","belgi":"drop","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"diabet","nom":"Qandli diabet va uning asoratlari"},{"id":"qalqonsimon","nom":"Qalqonsimon bez kasalliklari"},{"id":"kalsiy","nom":"Qalqonsimon bez oldi bezlari, kalsiy va suyak"},{"id":"buyrakusti","nom":"Buyrak usti bezi kasalliklari"},{"id":"gipofiz","nom":"Gipofiz va gipotalamus kasalliklari"},{"id":"jinsiy","nom":"Jinsiy bezlar va reproduktiv endokrinologiya"},{"id":"metabolik","nom":"Semizlik va moddalar almashinuvi"}]},{"id":"kardiologiya","nom":"Kardiologiya","tavsif":"Yurak ishemik kasalligi, arterial gipertenziya, aritmiyalar, yurak yetishmovchiligi, klapan nuqsonlari, yallig'lanish va qon tomir kasalliklari","belgi":"heart","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"ishemik","nom":"Yurak ishemik kasalligi"},{"id":"gipertenziya","nom":"Arterial gipertenziya"},{"id":"aritmiya","nom":"Ritm va o'tkazuvchanlik buzilishlari"},{"id":"yetishmovchilik","nom":"Yurak yetishmovchiligi va kardiomiopatiyalar"},{"id":"klapan","nom":"Yurak klapanlari kasalliklari"},{"id":"yallig","nom":"Endokard, miokard va perikard kasalliklari"},{"id":"tomir","nom":"Aorta, periferik tomirlar va venoz tromboemboliya"},{"id":"tugma","nom":"Tug'ma yurak nuqsonlari"}]},{"id":"pulmonologiya","nom":"Pulmonologiya","tavsif":"Bronxial astma, SOOK, pnevmoniya, sil, interstitsial o'pka kasalliklari, plevra kasalliklari, o'pka saratoni va o'tkir nafas yetishmovchiligi","belgi":"lungs","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"obstruktiv","nom":"Obstruktiv o'pka kasalliklari"},{"id":"infeksion","nom":"Nafas yo'llari va o'pka infeksiyalari"},{"id":"interstitsial","nom":"Interstitsial o'pka kasalliklari"},{"id":"plevra","nom":"Plevra kasalliklari"},{"id":"osma","nom":"O'pka o'smalari"},{"id":"kritik","nom":"O'tkir nafas yetishmovchiligi"}]},{"id":"gastroenterologiya","nom":"Gastroenterologiya","tavsif":"Qizilo'ngach, oshqozon, ichak, jigar, o't yo'llari va me'da osti bezi kasalliklari","belgi":"stomach","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"qizilongach","nom":"Qizilo'ngach va oshqozon"},{"id":"ichak","nom":"Ingichka va yo'g'on ichak"},{"id":"jigar","nom":"Jigar kasalliklari"},{"id":"otyollari","nom":"O't yo'llari va me'da osti bezi"}]},{"id":"nevrologiya","nom":"Nevrologiya","tavsif":"Insult, bosh og'rig'i, epilepsiya, Parkinson va Altsgeymer kasalliklari, tarqoq skleroz, nerv-mushak kasalliklari, asab tizimi infeksiyalari, bel og'rig'i va miya chayqalishi","belgi":"brain","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"qon-tomir","nom":"Bosh miya qon tomir kasalliklari"},{"id":"bosh-ogrigi","nom":"Bosh og'rig'i"},{"id":"epilepsiya","nom":"Epilepsiya va tutqanoqlar"},{"id":"neyrodegenerativ","nom":"Neyrodegenerativ kasalliklar va harakat buzilishlari"},{"id":"demiyelin","nom":"Demiyelinlovchi kasalliklar"},{"id":"nerv-mushak","nom":"Periferik nerv va nerv-mushak kasalliklari"},{"id":"infeksion","nom":"Asab tizimi infeksiyalari"},{"id":"umurtqa","nom":"Bel og'rig'i va umurtqa kasalliklari"},{"id":"shikast","nom":"Bosh miya shikastlanishi"}]},{"id":"oftalmologiya","nom":"Oftalmologiya","tavsif":"Konyunktivit, qovoq va shox parda kasalliklari, glaukoma, katarakta, diabetik retinopatiya va makula degeneratsiyasi, to'r parda ko'chishi, uveit, refraksiya buzilishlari, g'ilaylik, ko'z jarohatlari","belgi":"eye","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"qovoq","nom":"Qovoq va ko'z yosh yo'llari"},{"id":"konyunktiva","nom":"Konyunktiva va shox parda"},{"id":"glaukoma","nom":"Glaukoma"},{"id":"gavhar","nom":"Ko'z gavhari"},{"id":"tor-parda","nom":"To'r parda va shishasimon tana"},{"id":"uveit","nom":"Uveit va ko'ruv nervi"},{"id":"refraksiya","nom":"Refraksiya, ambliopiya va g'ilaylik"},{"id":"shikast","nom":"Ko'z jarohatlari va shoshilinch holatlar"}]},{"id":"pediatriya","nom":"Pediatriya","tavsif":"Yangi tug'ilganlar sariqligi va sepsisi, kolika, bolalik yuqumli kasalliklari (qizamiq, suvchechak, ko'kyo'tal va b.), bronxiolit, pilorostenoz, invaginatsiya, anemiya, ozib ketish, autizm, DEHB, siydik yo'llari infeksiyasi, enurez","belgi":"child","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"yangi-tugilgan","nom":"Yangi tug'ilganlar va emizikli bolalar"},{"id":"infeksiya","nom":"Bolalik yuqumli kasalliklari"},{"id":"nafas-hazm","nom":"Nafas va hazm tizimi"},{"id":"ovqatlanish","nom":"Ovqatlanish, anemiya va o'sish"},{"id":"rivojlanish","nom":"Rivojlanish va xulq"},{"id":"siydik","nom":"Buyrak, siydik va jinsiy a'zolar"},{"id":"tugma","nom":"Tug'ma nuqsonlar"}]},{"id":"dermatologiya","nom":"Dermatologiya","tavsif":"Atopik va kontakt dermatit, psoriaz, eshakemi, husnbuzar, teri infeksiyalari (impetigo, saramas, gerpes, zoster, so'gal), zamburug'li kasalliklar, qo'tir va bit, vitiligo, soch to'kilishi, teri saratonlari (melanoma), Stivens-Jonson sindromi, kuyish","belgi":"skin","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"yalliglanish","nom":"Yallig'lanishli va allergik kasalliklar"},{"id":"bakterial","nom":"Bakterial infeksiyalar"},{"id":"virusli","nom":"Virusli infeksiyalar"},{"id":"zamburug","nom":"Zamburug' va parazitar kasalliklar"},{"id":"pigment","nom":"Pigmentatsiya, soch va tirnoq"},{"id":"osma","nom":"Teri o'smalari"},{"id":"shoshilinch","nom":"Shoshilinch teri holatlari"}]},{"id":"ginekologiya","nom":"Ginekologiya","tavsif":"Hayz buzilishlari va menopauza, jinsiy yo'l infeksiyalari (vaginoz, kandidoz, xlamidioz, gonoreya, sifilis), endometrioz, mioma, tuxumdon kistalari, ektopik homiladorlik, homiladorlik asoratlari (toksikoz, preeklampsiya, homila tushishi), bachadon bo'yni, ko'krak va tuxumdon saratoni, bepushtlik, mastit","belgi":"female","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"hayz","nom":"Hayz buzilishlari va menopauza"},{"id":"infeksiya","nom":"Jinsiy yo'l va siydik infeksiyalari"},{"id":"tuzilma","nom":"Bachadon, tuxumdon va tos a'zolari kasalliklari"},{"id":"shoshilinch","nom":"Shoshilinch ginekologik holatlar"},{"id":"homiladorlik","nom":"Homiladorlik asoratlari"},{"id":"onko","nom":"Saraton va skrining"},{"id":"reproduktiv","nom":"Bepushtlik va emizish davri"}]},{"id":"urologiya","nom":"Urologiya va nefrologiya","tavsif":"Buyrak toshi, pielonefrit, prostatit, prostata adenomasi va saratoni, siydik tutilishi va tuta olmaslik, moyak buralishi, varikotsele, erektil disfunksiya, erkak bepushtligi, o'tkir va surunkali buyrak kasalligi, glomerulonefritlar, giperkaliemiya","belgi":"kidney","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"tosh","nom":"Siydik toshi va siydik yo'li to'siqlari"},{"id":"infeksiya","nom":"Siydik va jinsiy yo'l infeksiyalari"},{"id":"prostata","nom":"Prostata va siydik pufagi"},{"id":"erkak","nom":"Erkaklar jinsiy a'zolari"},{"id":"onko","nom":"Urologik o'smalar"},{"id":"nefro","nom":"Buyrak kasalliklari (nefrologiya)"}]},{"id":"revmatologiya","nom":"Revmatologiya","tavsif":"Revmatoid artrit, podagra, osteoartrit, spondiloartritlar, septik artrit, fibromialgiya, yelka va tirsak og'riqlari, tizimli qizil yugurik, sklerodermiya, Shogren sindromi, miozitlar, antifosfolipid sindrom, vaskulitlar (gigant hujayrali arteriit, ANCA, IgA, Bexchet)","belgi":"bone","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"artrit","nom":"Yallig'lanishli va infeksion artritlar"},{"id":"kristall","nom":"Kristall artropatiyalar"},{"id":"yumshoq","nom":"Osteoartrit va yumshoq to'qima kasalliklari"},{"id":"tizimli","nom":"Tizimli biriktiruvchi to'qima kasalliklari"},{"id":"vaskulit","nom":"Vaskulitlar"}]},{"id":"gematologiya","nom":"Gematologiya","tavsif":"Temir tanqisligi, B12 tanqisligi va boshqa anemiyalar, talassemiya, G6FD tanqisligi, gemofiliya, trombotsitopeniyalar, qon ivishi buzilishlari, leykozlar, limfomalar, ko'p mieloma, mieloproliferativ kasalliklar, febril neytropeniya","belgi":"blood","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"anemiya","nom":"Anemiyalar va ilik yetishmovchiligi"},{"id":"gemolitik","nom":"Gemolitik va irsiy anemiyalar, temir ortiqchaligi"},{"id":"gemostaz","nom":"Qon ketish va qon ivishi buzilishlari"},{"id":"leykoz","nom":"Leykozlar"},{"id":"limfoma","nom":"Limfomalar va mieloma"},{"id":"mieloid","nom":"Mieloproliferativ kasalliklar va neytropeniya"}]},{"id":"infeksion","nom":"Yuqumli kasalliklar","tavsif":"Brutsellyoz, ich terlama, dizenteriya, salmonellyoz, vabo, botulizm, qoqshol, kuydirgi, leptospiroz, difteriya, sepsis, COVID-19, OIV, qutur, Qrim-Kongo isitmasi, gepatit D va E, bezgak, lyamblioz, gijjalar, exinokokkoz, toksoplazmoz, leyshmanioz","belgi":"virus","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"ichak","nom":"Ichak infeksiyalari va ovqat orqali yuqadigan kasalliklar"},{"id":"bakterial","nom":"Zoonozlar va boshqa bakterial infeksiyalar"},{"id":"virusli","nom":"Virusli infeksiyalar"},{"id":"parazitar","nom":"Parazitar kasalliklar va gijjalar"}]},{"id":"psixiatriya","nom":"Psixiatriya va ruhiy salomatlik","tavsif":"Depressiya, bipolyar buzilish, tashvish va vahima buzilishi, OKB, posttravmatik stress, shizofreniya, ovqatlanish buzilishlari, alkogol va nikotinga bog'liqlik, uyqusizlik, delirium","belgi":"mind","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"kayfiyat","nom":"Kayfiyat buzilishlari"},{"id":"tashvish","nom":"Tashvish, OKB va stress bilan bog'liq buzilishlar"},{"id":"psixoz","nom":"Psixotik buzilishlar"},{"id":"ovqatlanish","nom":"Ovqatlanish buzilishlari"},{"id":"bogliqlik","nom":"Bog'liqlik (qaramlik) holatlari"},{"id":"boshqa","nom":"Uyqu, shaxs va shoshilinch holatlar"}]},{"id":"travmatologiya","nom":"Travmatologiya va ortopediya","tavsif":"Suyak sinishlari, bo'g'im chiqishlari, bog'lam va pay yirtilishlari, o'tkir travmada birinchi yordam, kompartment sindromi, osteomielit, skolioz va oyoq panjasi deformatsiyalari","belgi":"splint","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"sinish","nom":"Suyak sinishlari"},{"id":"boylam","nom":"Bo'g'im chiqishlari, bog'lam va pay shikastlari"},{"id":"shoshilinch","nom":"O'tkir travma va birinchi yordam"},{"id":"ortopedik","nom":"Ortopedik kasalliklar va deformatsiyalar"}]},{"id":"onkologiya","nom":"Onkologiya","tavsif":"Saraton skriningi va profilaktikasi, tashxis va bosqichlash, kimyoterapiya, nur terapiyasi, immunoterapiya, og'riqni nazorat qilish va palliativ yordam, onkologik shoshilinch holatlar, qizilo'ngach, miya, sarkoma, bachadon tanasi, o't yo'llari va bolalar o'smalari","belgi":"ribbon","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"umumiy","nom":"Umumiy onkologiya: skrining, tashxis va davolash usullari"},{"id":"qollab","nom":"Qo'llab-quvvatlovchi va palliativ yordam"},{"id":"shoshilinch","nom":"Onkologik shoshilinch holatlar"},{"id":"osmalar","nom":"Alohida o'sma turlari"}]},{"id":"allergologiya","nom":"Allergologiya va immunologiya","tavsif":"Oziq-ovqat va dori allergiyasi, anafilaksiya: belgilarni farqlash, tekshiruv, shoshilinch yordam va qayta reaksiyaning oldini olish.","belgi":"shield","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"allergiya","nom":"Allergik reaksiyalar"},{"id":"shoshilinch","nom":"Shoshilinch allergik holatlar"}]},{"id":"angiologiya","nom":"Qon tomir kasalliklari","tavsif":"Oyoq venalari varikozi, venoz yaralar va o‘tkir arterial qon aylanishi buzilishi. Tomir tekshiruvlari, kundalik yordam va qachon shoshilinch murojaat qilish kerakligi.","belgi":"heart","holat":"faol","guruhlar":[{"id":"vena","nom":"Venalar va surunkali yaralar"},{"id":"arteriya","nom":"Arteriyalar va shoshilinch holatlar"}]}],"symptoms":{"guruhlar":[{"id":"umumiy","nom":"Umumiy"},{"id":"endokrin","nom":"Moddalar almashinuvi va gormonlar"},{"id":"yurak","nom":"Yurak va qon tomirlar"},{"id":"opka","nom":"O'pka va nafas yo'llari"},{"id":"hazm","nom":"Hazm tizimi"},{"id":"quloq","nom":"Quloq"},{"id":"vestibulyar","nom":"Bosh aylanishi va muvozanat"},{"id":"burun","nom":"Burun va yuz"},{"id":"tomoq","nom":"Tomoq va og'iz"},{"id":"tish","nom":"Tish va og'iz bo'shlig'i"},{"id":"hiqildoq","nom":"Ovoz va nafas"},{"id":"nevro","nom":"Asab tizimi"},{"id":"koz","nom":"Ko'z"},{"id":"bola","nom":"Bolalarda"},{"id":"teri","nom":"Teri, soch va tirnoq"},{"id":"ayol","nom":"Ayollar salomatligi va homiladorlik"},{"id":"siydik","nom":"Buyrak, siydik yo'llari va erkaklar salomatligi"},{"id":"tayanch","nom":"Bo'g'imlar, mushaklar va biriktiruvchi to'qima"},{"id":"qon","nom":"Qon va limfa tizimi"},{"id":"yuqumli","nom":"Yuqumli kasalliklar: isitma, ichak, hayvon, kana va sayohat bilan bog'liq belgilar"},{"id":"ruhiy","nom":"Ruhiy salomatlik: kayfiyat, tashvish, uyqu, fikrlash va bog'liqlik belgilari"},{"id":"shikast","nom":"Shikastlanish va tayanch-harakat apparati: sinish, chiqish, bog'lam va deformatsiya belgilari"},{"id":"onko","nom":"Onkologiya: o'sma belgilari, davolash asoratlari va shoshilinch holatlar"},{"id":"allergiya","nom":"Allergik reaksiyalar"}],"simptomlar":[{"id":"isitma","nom":"Isitma","guruh":"umumiy","sinonim":["harorat","temperatura","febril"]},{"id":"holsizlik","nom":"Holsizlik, darmonsizlik","guruh":"umumiy","sinonim":["charchoq","lohaslik"]},{"id":"bosh-ogrigi","nom":"Bosh og'rig'i","guruh":"umumiy","sinonim":["sefalgiya","bosh ogrigi"]},{"id":"bezovtalik-bola","nom":"Bolada injiqlik, quloqni ushlash, uyqu buzilishi","guruh":"umumiy","sinonim":["bola yig'lashi","chaqaloq"]},{"id":"yaqinda-orvi","nom":"Yaqinda shamollash (O'RVI) o'tkazgan","guruh":"umumiy","sinonim":["gripp","shamollash","virusli infeksiya"]},{"id":"kongil-aynishi","nom":"Ko'ngil aynishi yoki qusish","guruh":"umumiy","sinonim":["qusish","ko'ngil aynish"]},{"id":"vazn-yoqotish","nom":"Sababsiz vazn yo'qotish","guruh":"umumiy","sinonim":["ozish","kaxeksiya"]},{"id":"yuz-nervi-falaji","nom":"Yuzning bir tomoni qiyshayishi (yuz nervi falaji)","guruh":"umumiy","sinonim":["yuz falaji","parez","qiyshayish"]},{"id":"kunduzgi-uyquchanlik","nom":"Kunduzgi uyquchanlik, uyqudan tetik turmaslik","guruh":"umumiy","sinonim":["uyquchanlik","charchoq"]},{"id":"jarohat","nom":"Yaqinda yuz, burun yoki bosh jarohati","guruh":"shikast","sinonim":["urilish","zarba","travma","sinish"]},{"id":"yot-jism-anamnez","nom":"Yot jism kiritgani yoki yutgani ehtimoli (ayniqsa bola)","guruh":"umumiy","sinonim":["yot jism","tanga","batareya","bo'g'ilish"]},{"id":"teri-toshmasi","nom":"Teri toshmasi","guruh":"umumiy","sinonim":["toshma","ekzantema"]},{"id":"koz-yumilmasligi","nom":"Ko'zni to'liq yuma olmaslik","guruh":"umumiy","sinonim":["lagoftalm","ko'z yumilmaydi"]},{"id":"jigildon","nom":"Jig'ildon qaynashi, nordon kekirish","guruh":"umumiy","sinonim":["reflyuks","kekirish","jig'ildon"]},{"id":"chaqaloq-ovqatlanish","nom":"Chaqaloqda emish va ovqatlanish qiyinligi, qalqib ketish, vazn olmaslik","guruh":"umumiy","sinonim":["emish","chaqaloq","vazn olmaslik"]},{"id":"chanqoq","nom":"Kuchli chanqoq (polidipsiya)","guruh":"endokrin","sinonim":["chanqash","ko'p suv ichish","polidipsiya"]},{"id":"kop-siyish","nom":"Ko'p va tez-tez siyish, kechasi ham (poliuriya)","guruh":"siydik","sinonim":["poliuriya","tez-tez siyish","nikturiya"]},{"id":"vazn-ortishi","nom":"Vazn ortishi","guruh":"endokrin","sinonim":["semirish","to'lishish"]},{"id":"kop-ovqat","nom":"Ishtahaning keskin ortishi","guruh":"endokrin","sinonim":["polifagiya","ochlik"]},{"id":"sovuqqa-chidamsizlik","nom":"Sovuqqa chidamsizlik, doimo sovqotish","guruh":"endokrin","sinonim":["sovqotish","sovuq"]},{"id":"issiqqa-chidamsizlik","nom":"Issiqqa chidamsizlik, ko'p terlash","guruh":"endokrin","sinonim":["terlash","issiqlik"]},{"id":"yurak-urishi","nom":"Yurak urishining tezlashishi, yurak o'ynashi","guruh":"endokrin","sinonim":["palpitatsiya","taxikardiya","yurak tez urishi"]},{"id":"titroq","nom":"Qo'l titrashi","guruh":"endokrin","sinonim":["tremor","titrash"]},{"id":"qabziyat","nom":"Ich qotishi","guruh":"endokrin","sinonim":["qabziyat","ich qotishi"]},{"id":"ich-ketishi","nom":"Ich ketishi, tez-tez ich kelishi","guruh":"endokrin","sinonim":["diareya","ich ketishi"]},{"id":"teri-qurishi","nom":"Teri quruqligi, qipiqlanishi","guruh":"teri","sinonim":["quruq teri"]},{"id":"soch-tokilishi","nom":"Soch to'kilishi","guruh":"teri","sinonim":["alopesiya","soch"]},{"id":"boqoq","nom":"Bo'yin oldida kattalashuv (bo'qoq)","guruh":"endokrin","sinonim":["bo'qoq","qalqonsimon bez kattalashuvi","struma"]},{"id":"koz-chiqishi","nom":"Ko'zlarning chaqchayishi, ko'zda qum hissi","guruh":"endokrin","sinonim":["ekzoftalm","chaqchaygan ko'z"]},{"id":"hayz-buzilishi","nom":"Hayz siklining buzilishi yoki to'xtashi","guruh":"ayol","sinonim":["amenoreya","hayz","oligomenoreya"]},{"id":"bepushtlik","nom":"Bepushtlik","guruh":"ayol","sinonim":["farzand ko'rmaslik","infertillik"]},{"id":"ortiqcha-tuk","nom":"Ayollarda erkaklar tipidagi ortiqcha tuk (girsutizm)","guruh":"endokrin","sinonim":["girsutizm","tuk"]},{"id":"husnbuzar","nom":"Husnbuzar (akne), yog'li teri","guruh":"teri","sinonim":["akne","husnbuzar"]},{"id":"galaktoreya","nom":"Ko'krakdan sut ajralishi (emizmagan holda)","guruh":"endokrin","sinonim":["galaktoreya","sut ajralishi"]},{"id":"korish-buzilishi","nom":"Ko'rishning xiralashuvi yoki ko'rish maydoni torayishi","guruh":"endokrin","sinonim":["ko'rish","xiralashish"]},{"id":"qon-bosimi-yuqori","nom":"Arterial qon bosimining yuqoriligi","guruh":"endokrin","sinonim":["gipertenziya","qon bosimi"]},{"id":"bosh-aylanishi-turganda","nom":"Turganda bosh aylanishi, qon bosimining pastligi","guruh":"endokrin","sinonim":["gipotenziya","ortostatik"]},{"id":"teri-qorayishi","nom":"Teri va shilliq qavatlarning qorayishi (giperpigmentatsiya)","guruh":"endokrin","sinonim":["pigmentatsiya","qorayish"]},{"id":"qorin-ogrigi","nom":"Qorin og'rig'i","guruh":"endokrin","sinonim":["qorin","oshqozon og'rig'i"]},{"id":"mushak-kuchsizligi","nom":"Mushaklar kuchsizligi","guruh":"endokrin","sinonim":["miopatiya","kuchsizlik"]},{"id":"suyak-ogrigi","nom":"Suyak og'rig'i, oson suyak sinishi","guruh":"endokrin","sinonim":["sinish","osteoporoz","suyak"]},{"id":"tirishish","nom":"Lab, barmoq uchlarida uvishish va mushak tirishishi","guruh":"endokrin","sinonim":["tetaniya","paresteziya","tirishish"]},{"id":"oyoq-uvishishi","nom":"Oyoqlarda uvishish, achishish yoki sezgi pasayishi","guruh":"endokrin","sinonim":["neyropatiya","uvishish","paypoq"]},{"id":"oyoq-yarasi","nom":"Oyoq panjasida bitmaydigan yara","guruh":"endokrin","sinonim":["yara","diabetik oyoq"]},{"id":"qol-oyoq-kattalashuvi","nom":"Qo'l-oyoq panjalari va yuz qismlarining kattalashuvi","guruh":"endokrin","sinonim":["akromegaliya","poyabzal o'lchami"]},{"id":"qorin-chiziqlari","nom":"Qorin va sonlarda keng binafsha chiziqlar (striyalar)","guruh":"endokrin","sinonim":["striya","chiziqlar"]},{"id":"oy-yuz","nom":"Yuzning yumaloqlashishi (\"oy yuz\"), bo'yin orqasida yog' to'planishi","guruh":"endokrin","sinonim":["oy yuz","yog' to'planishi"]},{"id":"libido-pasayishi","nom":"Jinsiy mayl pasayishi, erektil disfunksiya","guruh":"endokrin","sinonim":["libido","erektil","impotensiya"]},{"id":"kayfiyat-tushkunligi","nom":"Kayfiyat tushkunligi, asabiylik","guruh":"ruhiy","sinonim":["depressiya","asabiylik","xavotir"]},{"id":"gipoglikemiya-belgilari","nom":"Terlash, titroq, ochlik va bosh aylanishi xurujlari (qand tushishi)","guruh":"endokrin","sinonim":["qand tushishi","gipoglikemiya"]},{"id":"aseton-hidi","nom":"Nafasda aseton (chirigan olma) hidi","guruh":"endokrin","sinonim":["aseton","keton"]},{"id":"buyrak-toshi","nom":"Buyrak toshlari","guruh":"siydik","sinonim":["nefrolitiaz","tosh"]},{"id":"shishlar","nom":"Yuz va oyoqlarda shish","guruh":"endokrin","sinonim":["shish","miksedema"]},{"id":"boy-pastligi","nom":"Bo'yning tengdoshlaridan past bo'lishi, o'sishning sekinlashuvi","guruh":"endokrin","sinonim":["bo'y","o'sish"]},{"id":"erta-balogat","nom":"Erta yoki kech jinsiy yetilish","guruh":"endokrin","sinonim":["balog'at","pubertat"]},{"id":"ginekomastiya","nom":"Erkaklarda sut bezlarining kattalashuvi","guruh":"endokrin","sinonim":["ginekomastiya"]},{"id":"hushdan-ketish","nom":"Hushning buzilishi yoki hushdan ketish","guruh":"endokrin","sinonim":["koma","hushsizlik","behushlik"]},{"id":"teri-qichishi","nom":"Teri qichishi, teri va jinsiy a'zolar infeksiyalari","guruh":"teri","sinonim":["qichishish","kandidoz"]},{"id":"yara-sekin-bitishi","nom":"Yaralarning sekin bitishi, teri yiringchalari","guruh":"endokrin","sinonim":["yiringchalar","furunkul"]},{"id":"ksantoma","nom":"Qovoq, tirsak yoki paylarda sarg'ish tugunchalar (ksantoma, ksantelazma)","guruh":"endokrin","sinonim":["ksantelazma","xolesterin dog'lari"]},{"id":"tez-nafas","nom":"Chuqur va tez nafas (Kussmaul nafasi)","guruh":"endokrin","sinonim":["hansirash","chuqur nafas"]},{"id":"terlash","nom":"Ko'p terlash","guruh":"endokrin","sinonim":["terlab ketish","sovuq ter"]},{"id":"quloq-ogrigi","nom":"Quloq og'rig'i","guruh":"quloq","sinonim":["otalgiya","quloq ogrigi"]},{"id":"quloq-oqishi","nom":"Quloqdan suyuqlik yoki yiring oqishi","guruh":"quloq","sinonim":["otoreya","yiring"]},{"id":"eshitish-pasayishi","nom":"Eshitish pasayishi","guruh":"quloq","sinonim":["karlik","garanglik","eshitmaslik","tugouxost"]},{"id":"toliqlik-quloqda","nom":"Quloqda to'liqlik yoki bitib qolish hissi","guruh":"quloq","sinonim":["quloq bitishi","bosim"]},{"id":"quloq-shangillashi","nom":"Quloqda shovqin, shang'illash","guruh":"quloq","sinonim":["tinnitus","g'uvillash","chiyillash"]},{"id":"quloq-qichishi","nom":"Quloq qichishi","guruh":"quloq","sinonim":["qichishish"]},{"id":"tragus-ogrigi","nom":"Tragusni bosganda yoki quloq suprasini tortganda og'riq","guruh":"quloq","sinonim":["tragus","quloq suprasi"]},{"id":"quloq-yoli-shishi","nom":"Tashqi eshitish yo'li shishi va qizarishi","guruh":"quloq","sinonim":["quloq shishi","qizarish"]},{"id":"quloq-orti-shishi","nom":"Quloq orqasida shish, qizarish va og'riq (quloq suprasi turtib chiqadi)","guruh":"quloq","sinonim":["mastoid","quloq orqasi"]},{"id":"eshitish-asta-pasayishi","nom":"Oylar-yillar davomida sekin kuchayib boruvchi eshitish pasayishi","guruh":"quloq","sinonim":["progressiv","asta-sekin","sekin pasayish"]},{"id":"shovqinda-tushunmaslik","nom":"Shovqinli joyda nutqni tushunish qiyinligi","guruh":"quloq","sinonim":["nutqni tushunmaslik","suhbat"]},{"id":"quloq-pufakchalari","nom":"Quloq suprasi yoki eshitish yo'lida pufakchalar","guruh":"quloq","sinonim":["herpes","pufak","zoster"]},{"id":"shovqin-tasiri","nom":"Kuchli shovqin ta'siri (kasbiy, baland musiqa, otishma, portlash)","guruh":"quloq","sinonim":["shovqin","musiqa","zavod","portlash"]},{"id":"pulsatsiyali-shovqin","nom":"Yurak urishi bilan bir maromdagi (pulsatsiyalanuvchi) quloq shovqini","guruh":"quloq","sinonim":["pulsatsiya","tomir urishi"]},{"id":"bosh-aylanishi","nom":"Bosh aylanishi (vertigo)","guruh":"vestibulyar","sinonim":["vertigo","aylanish","gangish"]},{"id":"pozitsion-vertigo","nom":"Bosh holati o'zgarganda qo'zg'aladigan qisqa bosh aylanishi","guruh":"vestibulyar","sinonim":["yotganda","o'girilganda","pozitsion"]},{"id":"nistagm","nom":"Nistagm (ko'zlarning beixtiyor tebranishi)","guruh":"vestibulyar","sinonim":["ko'z tebranishi"]},{"id":"muvozanat-buzilishi","nom":"Muvozanat buzilishi, gandiraklash","guruh":"vestibulyar","sinonim":["gandiraklash","yiqilish","ataksiya"]},{"id":"uzoq-vertigo","nom":"To'satdan boshlanib, bir necha kun davom etuvchi doimiy bosh aylanishi","guruh":"vestibulyar","sinonim":["doimiy aylanish","kunlab"]},{"id":"burun-bitishi","nom":"Burun bitishi, burundan nafas olish qiyinligi","guruh":"burun","sinonim":["dimlanish","burun bitishi","kongestiya"]},{"id":"burun-oqishi","nom":"Burundan suvsimon ajralma (rinoreya)","guruh":"burun","sinonim":["rinoreya","tumov","burun oqishi"]},{"id":"yiringli-ajralma","nom":"Burundan quyuq yiringli ajralma","guruh":"burun","sinonim":["yiring","sariq-yashil ajralma"]},{"id":"aksirish","nom":"Xurujsimon aksirish","guruh":"burun","sinonim":["aksa"]},{"id":"burun-qichishi","nom":"Burun qichishi","guruh":"burun","sinonim":["qichishish"]},{"id":"hid-bilish-pasayishi","nom":"Hid bilishning pasayishi yoki yo'qolishi","guruh":"burun","sinonim":["giposmiya","anosmiya","hid"]},{"id":"burun-qonashi","nom":"Burundan qon ketishi","guruh":"burun","sinonim":["epistaksis","qon"]},{"id":"yuz-ogrigi","nom":"Yuzda og'riq yoki bosim (peshona, ko'z osti)","guruh":"burun","sinonim":["yuz og'rig'i","sinus","peshona og'rig'i"]},{"id":"burun-orti-oqishi","nom":"Ajralmaning tomoq orqasiga oqib tushishi","guruh":"burun","sinonim":["postnazal","tomoqqa oqish"]},{"id":"koz-qichishi","nom":"Ko'z qichishi, qizarishi va yoshlanishi","guruh":"burun","sinonim":["konyunktivit","ko'z yoshi"]},{"id":"xurrak","nom":"Xurrak otish","guruh":"burun","sinonim":["xurrak","uyquda shovqin"]},{"id":"ogiz-orqali-nafas","nom":"Doimiy og'iz orqali nafas olish","guruh":"burun","sinonim":["ochiq og'iz"]},{"id":"dimogdan-gapirish","nom":"Dimog'dan (yopiq burun bilan) gapirish","guruh":"burun","sinonim":["minqillash","rinolaliya","burundan gapirish"]},{"id":"burun-deformatsiyasi","nom":"Burun shaklining o'zgarishi, qiyshayishi yoki shishi","guruh":"burun","sinonim":["burun qiyshayishi","deformatsiya"]},{"id":"bir-tomonlama-burun-ajralmasi","nom":"Bir tomonlama, yoqimsiz hidli burun ajralmasi","guruh":"burun","sinonim":["bir tomonlama","badbo'y"]},{"id":"ikki-korish","nom":"Ikki ko'rish yoki ko'z harakati cheklanishi","guruh":"burun","sinonim":["diplopiya","ko'z"]},{"id":"yuz-uvishishi","nom":"Yuz terisida uvishish yoki sezgi pasayishi","guruh":"burun","sinonim":["uvishish","gipesteziya"]},{"id":"tomoq-ogrigi","nom":"Tomoq og'rig'i","guruh":"tomoq","sinonim":["faringit","tomoq ogrigi","angina"]},{"id":"yutish-ogriqli","nom":"Yutinganda og'riq (odinofagiya)","guruh":"tomoq","sinonim":["odinofagiya","yutish"]},{"id":"yutish-qiyinligi","nom":"Yutish qiyinligi (disfagiya)","guruh":"tomoq","sinonim":["disfagiya"]},{"id":"sulak-oqishi","nom":"So'lak oqishi (so'lakni yuta olmaslik)","guruh":"tomoq","sinonim":["so'lak","salivatsiya"]},{"id":"trizm","nom":"Og'iz ochishning cheklanishi (trizm)","guruh":"tomoq","sinonim":["trizm","og'iz ochilmaydi"]},{"id":"bodomcha-karashi","nom":"Bodomsimon bezlarda oq-sariq karash","guruh":"tomoq","sinonim":["ekssudat","karash","tonzillit"]},{"id":"bodomcha-kattalashuvi","nom":"Bodomsimon bezlar kattalashuvi va qizarishi","guruh":"tomoq","sinonim":["tonzil","gland"]},{"id":"uvula-siljishi","nom":"Tilchaning (uvula) bir tomonga siljishi","guruh":"tomoq","sinonim":["uvula","tilcha"]},{"id":"boyin-limfa","nom":"Bo'yin limfa tugunlari kattalashuvi va og'rig'i","guruh":"tomoq","sinonim":["limfadenit","limfa tugun"]},{"id":"ogiz-hidi","nom":"Og'izdan yoqimsiz hid","guruh":"tomoq","sinonim":["galitoz"]},{"id":"takroriy-angina","nom":"Tez-tez qaytalanuvchi tomoq og'rig'i (angina)","guruh":"tomoq","sinonim":["qaytalanuvchi angina","surunkali tonzillit"]},{"id":"boyin-tuguni","nom":"Bo'yinda og'riqsiz tugun yoki shish","guruh":"tomoq","sinonim":["bo'yin shishi","limfa tugun","o'sma"]},{"id":"boyin-harakati-ogriqli","nom":"Bo'yin harakatining og'riqli cheklanishi (bo'yin qotishi)","guruh":"tomoq","sinonim":["bo'yin qotishi","tortikollis"]},{"id":"tomoqda-yot-jism","nom":"Tomoqda yot jism yoki \"bo'lak\" turgandek his","guruh":"tomoq","sinonim":["bo'lak","globus"]},{"id":"sulak-bezi-shishi","nom":"Quloq oldi yoki jag' osti so'lak bezi shishi","guruh":"tomoq","sinonim":["parotit","tepki","jag' osti shishi","so'lak bezi"]},{"id":"ovqatda-shish","nom":"Ovqatlanganda kuchayadigan so'lak bezi shishi va og'rig'i","guruh":"tomoq","sinonim":["ovqat paytida","sialolitiaz"]},{"id":"ogiz-tubi-shishi","nom":"Og'iz tubi va jag' osti qattiq shishi, til ko'tarilishi","guruh":"tomoq","sinonim":["ludvig","til ko'tarilgan"]},{"id":"tomoq-qurishi","nom":"Tomoqda quruqlik, qitiqlash va tez-tez tomoq qirish","guruh":"tomoq","sinonim":["quruqlik","tomoq qirish","qitiqlash"]},{"id":"boyin-orta-shishi","nom":"Bo'yin o'rta chizig'ida, yutganda yuqoriga ko'tariluvchi shish","guruh":"tomoq","sinonim":["o'rta chiziq","kista","til osti suyagi"]},{"id":"tish-ogrigi-yuqori","nom":"Yuqori jag' tishlarida og'riq","guruh":"tish","sinonim":["tish og'rig'i"]},{"id":"tish-ogrigi","nom":"Tish og'rig'i","guruh":"tish","sinonim":["tish og'rig'i","odontalgiya"]},{"id":"tish-sovuq-issiq","nom":"Sovuq, issiq yoki shirinlikdan tishda qisqa og'riq","guruh":"tish","sinonim":["sezgirlik","sovuqdan","shirinlikdan"]},{"id":"tish-tungi-ogriq","nom":"O'z-o'zidan boshlanadigan, kechasi kuchayuvchi tish og'rig'i","guruh":"tish","sinonim":["tungi og'riq","spontan","zirqirash"]},{"id":"tishlaganda-ogriq","nom":"Tishni bosganda yoki tishlaganda og'riq","guruh":"tish","sinonim":["perkussiya","chaynaganda"]},{"id":"tish-kovagi","nom":"Tishda qora-jigarrang dog' yoki kovak","guruh":"tish","sinonim":["kovak","teshik","chirigan tish"]},{"id":"tish-qimirlashi","nom":"Tishlarning qimirlashi","guruh":"tish","sinonim":["qimirlash","bo'shashish"]},{"id":"milk-qonashi","nom":"Milkning qonashi (tish yuvganda)","guruh":"tish","sinonim":["milk qonashi","qon"]},{"id":"milk-shishi","nom":"Milkning qizarishi va shishi","guruh":"tish","sinonim":["milk yallig'lanishi","gingiva"]},{"id":"milk-yiring","nom":"Milkda yiringli shish yoki oqma (\"gumboil\")","guruh":"tish","sinonim":["yiring","oqma","fistula"]},{"id":"milk-chekinishi","nom":"Milkning chekinishi, tish ildizi ochilishi","guruh":"tish","sinonim":["retsessiya"]},{"id":"ogiz-yaralari","nom":"Og'iz shilliq qavatida og'riqli yaralar","guruh":"tish","sinonim":["afta","yara","stomatit"]},{"id":"ogiz-pufakchalar","nom":"Og'iz yoki labda pufakchalar","guruh":"tish","sinonim":["pufak","gerpes","uchuq"]},{"id":"ogiz-oq-karash","nom":"Og'izda sidirilib ketadigan oq karash","guruh":"tish","sinonim":["oq karash","kandidoz","molochnitsa"]},{"id":"ogiz-oq-dog","nom":"Og'izda sidirilmaydigan oq yoki qizil dog'","guruh":"tish","sinonim":["leykoplakiya","eritroplakiya","oq dog'"]},{"id":"ogiz-qurishi","nom":"Og'iz qurishi","guruh":"tish","sinonim":["kserostomiya","quruqlik"]},{"id":"jag-shishi","nom":"Yonoq yoki jag' sohasida shish","guruh":"tish","sinonim":["flyus","yuz shishi","jag' shishi"]},{"id":"tish-olingan","nom":"Yaqinda tish olingan","guruh":"tish","sinonim":["tish sug'urish","ekstraksiya","lunka"]},{"id":"aql-tishi","nom":"Aql tishi chiqayotgan soha og'rig'i va shishi","guruh":"tish","sinonim":["aql tishi","sakkizinchi tish"]},{"id":"tish-dogi","nom":"Tish emalida oq, sariq yoki jigarrang dog'lar, tish rangining o'zgarishi","guruh":"tish","sinonim":["dog'","rang o'zgarishi","sarg'ayish","qorayish"]},{"id":"tish-ishqalanishi","nom":"Tish g'ichirlatish yoki tishlarni qisish (uyquda yoki kunduzi)","guruh":"tish","sinonim":["g'ichirlatish","bruksizm","qisish"]},{"id":"jag-bogimi-ogrigi","nom":"Quloq oldida jag' bo'g'imi og'rig'i, shiqillash yoki og'iz ochilishining cheklanishi","guruh":"tish","sinonim":["bo'g'im","shiqillash","chakka-pastki jag'"]},{"id":"yuz-sanchiq-ogriq","nom":"Yuzda bir necha soniyalik elektr tokidek sanchiq og'riq","guruh":"tish","sinonim":["nevralgiya","sanchiq","elektr toki"]},{"id":"tishlam-buzilishi","nom":"Tishlarning to'g'ri yopilmasligi (tishlam buzilishi)","guruh":"tish","sinonim":["tishlam","prikus","okklyuziya"]},{"id":"ogiz-achishishi","nom":"Og'iz yoki tilda achishish, kuyish hissi","guruh":"tish","sinonim":["kuyish","achishish"]},{"id":"lab-burchagi-yorigi","nom":"Lab burchaklarida yoriq va qizarish","guruh":"tish","sinonim":["zayeda","yoriq"]},{"id":"jag-suyagi-ochilishi","nom":"Og'izda ochilib qolgan jag' suyagi","guruh":"tish","sinonim":["ochiq suyak","nekroz"]},{"id":"ovoz-boguqligi","nom":"Ovoz bo'g'iqligi (disfoniya)","guruh":"hiqildoq","sinonim":["disfoniya","xirillash","ovoz o'zgarishi"]},{"id":"goldiroq-ovoz","nom":"G'o'ldiroq, \"og'izda issiq kartoshka\" ovozi","guruh":"hiqildoq","sinonim":["issiq kartoshka","bo'g'iq ovoz"]},{"id":"stridor","nom":"Stridor (nafas olganda shovqin)","guruh":"hiqildoq","sinonim":["shovqinli nafas","hushtak"]},{"id":"nafas-qisishi","nom":"Nafas qisishi","guruh":"hiqildoq","sinonim":["hansirash","dispnoe"]},{"id":"yotal","nom":"Yo'tal","guruh":"hiqildoq","sinonim":["yo'tal"]},{"id":"it-hurishi-yotal","nom":"\"It hurishi\"ga o'xshash dag'al yo'tal","guruh":"hiqildoq","sinonim":["krup","hurayotgan yo'tal","dag'al yo'tal"]},{"id":"uyqu-apnoe","nom":"Uyquda nafas to'xtab qolishi","guruh":"hiqildoq","sinonim":["apnoe","nafas to'xtashi"]},{"id":"qon-tupurish","nom":"Qon tupurish","guruh":"hiqildoq","sinonim":["gemoptizis","qonli balg'am"]},{"id":"kokrak-ogrigi","nom":"Ko'krak og'rig'i yoki siqilishi (zo'riqishda yoki tinch holatda)","guruh":"yurak","sinonim":["stenokardiya","yurak og'rig'i","ko'krakda bosim"]},{"id":"kokrak-ogrigi-nafasda","nom":"Nafas olganda yoki yotganda kuchayadigan ko'krak og'rig'i","guruh":"yurak","sinonim":["plevritik og'riq"]},{"id":"ortopnoe","nom":"Yotganda hansirash, kechasi bo'g'ilib uyg'onish","guruh":"yurak","sinonim":["ortopnoe","paroksizmal tungi hansirash"]},{"id":"oqsoqlanish","nom":"Yurganda boldir og'rig'i, dam olganda o'tib ketadi","guruh":"yurak","sinonim":["intermittent oqsoqlanish","klaudikatsiya"]},{"id":"sianoz","nom":"Lab, til yoki barmoqlarning ko'karishi","guruh":"yurak","sinonim":["ko'karish","sianoz"]},{"id":"bir-oyoq-shishi","nom":"Bir oyoqning shishishi va og'rig'i","guruh":"yurak","sinonim":["oyoq trombozi"]},{"id":"bogim-ogrigi","nom":"Bo'g'imlarda og'riq yoki shish","guruh":"tayanch","sinonim":["artrit","artralgiya"]},{"id":"balgam","nom":"Balg'amli yo'tal (shilliq yoki yiringli balg'am)","guruh":"opka","sinonim":["balg'am","yiringli balg'am","mokrota"]},{"id":"xirillash","nom":"Nafas chiqarganda xirillash, hushtaksimon nafas","guruh":"opka","sinonim":["hushtakli nafas","xushtak"]},{"id":"uzoq-yotal","nom":"3 haftadan ortiq davom etuvchi yo'tal","guruh":"opka","sinonim":["surunkali yo'tal","uzoq yo'tal"]},{"id":"tungi-terlash","nom":"Kechasi ko'p terlash","guruh":"opka","sinonim":["tungi ter"]},{"id":"barmoq-tayoqcha","nom":"Barmoq uchlarining yo'g'onlashuvi (\"baraban tayoqchasi\")","guruh":"opka","sinonim":["baraban tayoqchasi","soat oynasi tirnoq"]},{"id":"qusish","nom":"Qusish","guruh":"hazm","sinonim":["qayt qilish"]},{"id":"qon-qusish","nom":"Qon qusish yoki \"qahva quyqasi\" rangli qusish","guruh":"hazm","sinonim":["gematemez"]},{"id":"qora-najas","nom":"Qora, smolasimon najas","guruh":"hazm","sinonim":["melena"]},{"id":"najasda-qon","nom":"Najasda qizil qon","guruh":"hazm","sinonim":["gematoxeziya","to'g'ri ichakdan qon"]},{"id":"sariqlik","nom":"Teri va ko'z oqining sarg'ayishi","guruh":"hazm","sinonim":["sariq kasal","ikterus"]},{"id":"qorin-dam","nom":"Qorin dam bo'lishi, gaz to'planishi","guruh":"hazm","sinonim":["meteorizm","shishish"]},{"id":"ong-qovurga-ogrigi","nom":"O'ng qovurg'a ostida og'riq","guruh":"hazm","sinonim":["jigar og'rig'i","o't pufagi og'rig'i"]},{"id":"qorin-kattalashuvi","nom":"Qorin hajmining kattalashuvi (suyuqlik to'planishi)","guruh":"hazm","sinonim":["assit"]},{"id":"erta-toyish","nom":"Tez to'yib qolish, ovqatdan keyin og'irlik","guruh":"hazm","sinonim":["dispepsiya"]},{"id":"ong-yonbosh-ogrigi","nom":"Qorinning o'ng pastki qismida og'riq","guruh":"hazm","sinonim":["o'ng yonbosh sohasi og'rig'i","kindik atrofidan o'ngga ko'chgan og'riq"]},{"id":"chap-yonbosh-ogrigi","nom":"Qorinning chap pastki qismida og'riq","guruh":"hazm","sinonim":["chap yonbosh sohasi og'rig'i"]},{"id":"tutqanoq","nom":"Tutqanoq (talvasa): hushni yo'qotib qaltirash yoki g'ayrioddiy xurujlar","guruh":"nevro","sinonim":["talvasa","epileptik xuruj","konvulsiya","qaltirab yiqilish"]},{"id":"bir-tomon-kuchsizligi","nom":"Tananing bir tomonida (yuz, qo'l, oyoq) to'satdan kuchsizlik yoki uvishish","guruh":"nevro","sinonim":["falaj","gemiparez","qo'l ko'tarolmaslik","insult belgisi"]},{"id":"nutq-buzilishi","nom":"Nutq buzilishi: so'zlarni topa olmaslik, tushunmaslik yoki tilning chalkashishi","guruh":"nevro","sinonim":["afaziya","dizartriya","gapira olmaslik"]},{"id":"tosatdan-kuchli-bosh-ogrigi","nom":"To'satdan boshlangan juda kuchli bosh og'rig'i (\"hayotimdagi eng kuchli\")","guruh":"nevro","sinonim":["momaqaldiroqsimon bosh og'rig'i","portlovchi bosh og'rig'i"]},{"id":"boyin-qotishi","nom":"Ensa mushaklarining qotishi (iyakni ko'krakka tekkiza olmaslik)","guruh":"nevro","sinonim":["meningeal belgilar","bo'yin qotishi"]},{"id":"chalkashlik","nom":"Chalkashlik, hushning xiralashuvi yoki xulq-atvorning keskin o'zgarishi","guruh":"nevro","sinonim":["delirium","es-hush buzilishi","dezoriyentatsiya"]},{"id":"yoruglikdan-bezovtalik","nom":"Yorug'lik va shovqindan bezovtalik","guruh":"nevro","sinonim":["fotofobiya","fonofobiya"]},{"id":"xotira-pasayishi","nom":"Xotira va fikrlash qobiliyatining asta-sekin pasayishi","guruh":"nevro","sinonim":["unutuvchanlik","demensiya","kognitiv pasayish"]},{"id":"harakat-sekinlashuvi","nom":"Harakatlarning sekinlashuvi va mushaklar qotishi","guruh":"nevro","sinonim":["bradikineziya","rigidlik","qotib qolish"]},{"id":"yurish-buzilishi","nom":"Yurishning buzilishi: qadamlar qisqarishi, gandiraklash, oyoqni sudrash","guruh":"nevro","sinonim":["yurish o'zgarishi","ataksiya"]},{"id":"bel-ogrigi","nom":"Bel og'rig'i","guruh":"nevro","sinonim":["bel sanchig'i","lumbago","umurtqa og'rig'i"]},{"id":"oyoqqa-tarqaluvchi-ogriq","nom":"Beldan dumba va oyoqqa tarqaluvchi og'riq","guruh":"nevro","sinonim":["ishias","radikulit","quymich nervi"]},{"id":"qol-uvishishi","nom":"Qo'l panjasi va barmoqlarda uvishish (ko'pincha kechasi)","guruh":"nevro","sinonim":["qo'l uvishishi","barmoqlar sezgisi pasayishi"]},{"id":"qovoq-tushishi","nom":"Ko'z qovog'ining tushishi","guruh":"nevro","sinonim":["ptoz"]},{"id":"oyoq-bezovtaligi","nom":"Kechasi oyoqlarda yoqimsiz sezgi va ularni qimirlatishga kuchli istak","guruh":"nevro","sinonim":["bezovta oyoqlar","oyoqlarda chumoli yurishi"]},{"id":"siydik-tutolmaslik","nom":"Siydikni tuta olmaslik yoki tez-tez shoshilinch siyish","guruh":"siydik","sinonim":["inkontinensiya","siydik ushlab turolmaslik"]},{"id":"koz-qizarishi","nom":"Ko'zning qizarishi","guruh":"koz","sinonim":["qizil ko'z","ko'z oqining qizarishi","giperemiya"]},{"id":"koz-ogrigi","nom":"Ko'z og'rig'i (ichkaridan og'rish, bosim hissi)","guruh":"koz","sinonim":["ko'z sanchig'i","ko'z ichi og'rig'i"]},{"id":"koz-yoshlanishi","nom":"Ko'zdan yosh oqishi","guruh":"koz","sinonim":["lakrimatsiya","ko'z suzilishi"]},{"id":"koz-yiringli-ajralma","nom":"Ko'zdan yiringli yoki yopishqoq ajralma, ertalab kipriklar yopishib qolishi","guruh":"koz","sinonim":["ko'z yiringlashi","kiprik yopishishi"]},{"id":"kozda-yot-jism-hissi","nom":"Ko'zda qum yoki yot jism bordek his, achishish","guruh":"koz","sinonim":["ko'zda qum","ko'z achishishi"]},{"id":"koz-qurishi","nom":"Ko'z qurishi, charchashi (ayniqsa ekran oldida)","guruh":"koz","sinonim":["quruq ko'z","ko'z charchoqligi"]},{"id":"qovoq-shishi","nom":"Qovoqning shishishi yoki qovoqda og'riqli shish/tugun","guruh":"koz","sinonim":["qovoq shishi","arpa","qovoqda tugun"]},{"id":"korish-tosatdan-yoqolishi","nom":"Bir yoki ikki ko'zda to'satdan ko'rishning yo'qolishi yoki keskin pasayishi","guruh":"koz","sinonim":["to'satdan ko'rlik","ko'rish tushib ketishi"]},{"id":"kozda-uchuvchi-doglar","nom":"Ko'z oldida uchib yuruvchi dog'lar, ip yoki \"pashsha\"lar, yorug'lik chaqnashi","guruh":"koz","sinonim":["flotterlar","chaqnash","pashsha uchishi"]},{"id":"korish-maydoni-pasayishi","nom":"Ko'rish maydoni chetlaridan torayishi yoki \"parda\" tushishi","guruh":"koz","sinonim":["ko'rish maydoni torayishi","parda tushishi"]},{"id":"uzoqni-korolmaslik","nom":"Uzoqdagi narsalarni xira ko'rish (yaqindagi aniq)","guruh":"koz","sinonim":["miopiya","yaqinni ko'rarlik"]},{"id":"yaqinni-korolmaslik","nom":"Yaqindagi mayda yozuvni o'qiy olmaslik","guruh":"koz","sinonim":["presbiopiya","kitobni uzoqlashtirib o'qish"]},{"id":"tungi-korish-pasayishi","nom":"Qorong'ida va kechasi ko'rishning yomonlashuvi, chiroqlar atrofida halqalar","guruh":"koz","sinonim":["shabko'rlik","yorug'lik atrofida halqa"]},{"id":"qiyshiq-korish","nom":"To'g'ri chiziqlarning egri ko'rinishi, ko'rish markazida dog'","guruh":"koz","sinonim":["metamorfopsiya","markaziy dog'"]},{"id":"gilaylik","nom":"Ko'zlardan birining yon tomonga og'ishi (g'ilaylik)","guruh":"koz","sinonim":["strabizm","qiyshiq qarash"]},{"id":"koz-jarohati","nom":"Ko'z jarohati yoki ko'zga kimyoviy modda tushishi","guruh":"koz","sinonim":["ko'z shikasti","ko'zga ishqor tushishi","ko'zga zarb"]},{"id":"chaqaloq-yigisi","nom":"Chaqaloqning uzoq, to'xtovsiz, yupatib bo'lmaydigan yig'isi","guruh":"bola","sinonim":["kolika","chaqaloq tinmay yig'laydi"]},{"id":"favvorasimon-qusish","nom":"Chaqaloqda har ovqatdan keyin favvoradek otilib qusish","guruh":"bola","sinonim":["otilib qusish","pilorostenoz"]},{"id":"vazn-yigmaslik","nom":"Bolaning vazn yig'maslik yoki o'smasligi, ozib ketishi","guruh":"bola","sinonim":["o'smaslik","ozg'inlik","distrofiya"]},{"id":"rangparlik","nom":"Teri va shilliq qavatlarning rangparligi","guruh":"qon","sinonim":["oqarish","kamqonlik belgisi"]},{"id":"rivojlanish-kechikishi","nom":"Bolaning yoshiga nisbatan nutq, harakat yoki boshqa ko'nikmalarda orqada qolishi","guruh":"bola","sinonim":["nutq kechikishi","gapirmaydi","yurmaydi"]},{"id":"ijtimoiy-aloqa-buzilishi","nom":"Ko'zga qaramaslik, ismiga javob bermaslik, takroriy harakatlar va qiziqishlar","guruh":"bola","sinonim":["autizm belgilari","muloqot qilmaslik"]},{"id":"giperaktivlik-diqqat","nom":"Diqqatni jamlay olmaslik, haddan tashqari faollik va impulsivlik","guruh":"bola","sinonim":["giperaktivlik","parishonxotirlik","tinib-tinchimaslik"]},{"id":"tungi-siydik-tutolmaslik","nom":"5 yoshdan katta bolaning kechasi uyquda siyib qo'yishi","guruh":"bola","sinonim":["enurez","tungi siyish"]},{"id":"siyganda-achishish","nom":"Siyganda achishish yoki og'riq, tez-tez siyish","guruh":"bola","sinonim":["dizuriya","siydik og'riqli"]},{"id":"xurujsimon-yotal","nom":"Ketma-ket xurujsimon yo'tal, yo'taldan keyin chuqur xirillab nafas olish yoki qusish","guruh":"bola","sinonim":["ko'kyo'tal yo'tali","bo'g'ilib yo'talish"]},{"id":"son-burmasi-assimetriyasi","nom":"Chaqaloqda son yoki dumba burmalarining notekisligi, oyoqni yon tomonga ochish qiyinligi","guruh":"bola","sinonim":["son chiqishi","oyoqlar uzunligi har xil"]},{"id":"moyak-yorgoqda-yoq","nom":"O'g'il bolada bir yoki ikkala moyakning yorg'oqda bo'lmasligi","guruh":"bola","sinonim":["kriptorxizm","tushmagan moyak"]},{"id":"teri-qizarishi","nom":"Terining tez tarqalayotgan qizarishi, shishi, issiqligi va og'rig'i","guruh":"teri","sinonim":["qizil shish","saramas","teri yallig'lanishi"]},{"id":"teri-pufakchalari","nom":"Terida suyuqlikli pufakchalar yoki pufaklar","guruh":"teri","sinonim":["pufak","suvli toshma","vezikula"]},{"id":"teri-qasmoqlari","nom":"Terida qoraqo'tir, qasmoq yoki asal rangli po'stlar","guruh":"teri","sinonim":["qoraqo'tir","po'st","qasmoq"]},{"id":"teri-kepaklanishi","nom":"Terining kepaklanishi, po'st tashlashi, qalin oqish tangachalar","guruh":"teri","sinonim":["po'st tashlash","tangacha","kepak"]},{"id":"xol-ozgarishi","nom":"Xol yoki dog'ning kattalashishi, shakli, rangi o'zgarishi, qonashi","guruh":"teri","sinonim":["xol o'zgardi","qora dog'","melanoma belgisi"]},{"id":"oq-doglar","nom":"Terida rangsiz (oq) yoki och rangli dog'lar","guruh":"teri","sinonim":["oq dog'","pes","rang yo'qolishi"]},{"id":"qoramtir-doglar","nom":"Yuz yoki tanada qoramtir-jigarrang dog'lar","guruh":"teri","sinonim":["dog'lar","sepkil","giperpigmentatsiya"]},{"id":"teri-yarasi","nom":"Uzoq bitmaydigan yoki qonaydigan teri yarasi","guruh":"teri","sinonim":["bitmaydigan yara","yara"]},{"id":"teri-tuguni","nom":"Teridagi o'simta, tugun yoki bo'rtma (o'sib borayotgan)","guruh":"teri","sinonim":["o'simta","bo'rtma","tugun"]},{"id":"sogal","nom":"Teridagi g'adir-budur qattiq o'simtalar yoki markazi botiq mayda marvaridsimon tugunchalar","guruh":"teri","sinonim":["so'gal","ziravor","kontagioz"]},{"id":"tirnoq-ozgarishi","nom":"Tirnoqning qalinlashishi, sarg'ayishi, mo'rtlashishi yoki ko'chishi","guruh":"teri","sinonim":["tirnoq zamburug'i","tirnoq buzilishi"]},{"id":"teri-yiringi","nom":"Teridagi og'riqli yiringli chipqon yoki yiringchalar","guruh":"teri","sinonim":["chipqon","furunkul","yiringcha"]},{"id":"halqasimon-dog","nom":"Chetlari qizarib ko'tarilgan, markazi tozaroq, qichiydigan halqasimon dog'","guruh":"teri","sinonim":["temiratki","halqa dog'"]},{"id":"tungi-qichishish","nom":"Kechasi kuchayadigan qichishish, oilada bir nechta odamda","guruh":"teri","sinonim":["kechasi qichishish","qo'tir"]},{"id":"bosh-terisi-qichishi","nom":"Bosh terisining qichishi, sochda sirkalar yoki kepak","guruh":"teri","sinonim":["bit","sirka","bosh qichishi"]},{"id":"qavarchiqlar","nom":"Tez paydo bo'lib, bir necha soatda yo'qoladigan qichiydigan qavarchiqlar (eshakemi)","guruh":"teri","sinonim":["eshakemi","urtikariya","pufaklar"]},{"id":"yuz-qizarishi","nom":"Yuzning (yonoq, burun) doimiy yoki tez-tez qizarishi, tomirchalar","guruh":"teri","sinonim":["yuz qizarishi","rozatsea"]},{"id":"tasmasimon-toshma","nom":"Tananing bir tomonida tasma shaklida og'riqli pufakchali toshma","guruh":"teri","sinonim":["o'rab oluvchi temiratki","zoster"]},{"id":"teri-kuyishi","nom":"Issiqlik, kimyoviy modda yoki elektrdan teri kuyishi","guruh":"teri","sinonim":["kuyish","qaynoq suv"]},{"id":"soch-dumaloq-tokilishi","nom":"Boshda yoki soqolda dumaloq sochsiz o'choqlar","guruh":"teri","sinonim":["o'choqli soch to'kilishi","kal dog'"]},{"id":"teri-kochishi","nom":"Terining katta qismlarda qizarib, pufaklanib ko'chishi, shilliq qavat yaralari bilan","guruh":"teri","sinonim":["teri ko'chishi","Stivens-Jonson"]},{"id":"hayz-ogrigi","nom":"Og'riqli hayz — hayz kunlarida qorin pastida burab og'rish","guruh":"ayol","sinonim":["dismenoreya","hayz og'rig'i"]},{"id":"kop-hayz","nom":"Ko'p yoki uzoq (7 kundan ortiq) hayz qon ketishi, laxta tushishi","guruh":"ayol","sinonim":["menorragiya","ko'p qon ketish"]},{"id":"hayzlararo-qon-ketish","nom":"Hayzlar orasida, jinsiy aloqadan keyin yoki menopauzadan keyin qon ketishi","guruh":"ayol","sinonim":["qonli ajralma","menopauzadan keyin qon"]},{"id":"hayz-kelmasligi","nom":"Hayzning 3 oydan ortiq kelmasligi yoki 15 yoshgacha boshlanmasligi","guruh":"ayol","sinonim":["amenoreya","hayz to'xtadi"]},{"id":"qin-ajralmasi","nom":"Qindan g'ayrioddiy ajralma: rangi, hidi yoki miqdori o'zgargan","guruh":"ayol","sinonim":["oq ajralma","baliq hidi","yiringli ajralma"]},{"id":"qin-qichishi","nom":"Tashqi jinsiy a'zolar va qin sohasida qichishish yoki achishish","guruh":"ayol","sinonim":["jinsiy a'zo qichishi","achishish"]},{"id":"jinsiy-aloqada-ogriq","nom":"Jinsiy aloqa paytida yoki undan keyin og'riq","guruh":"ayol","sinonim":["dispareuniya"]},{"id":"qorin-pasti-ogrigi","nom":"Qorinning pastki qismida (kichik tos) og'riq","guruh":"ayol","sinonim":["tos og'rig'i","qorin pasti og'riydi"]},{"id":"issiq-bosish","nom":"To'satdan yuz va tanaga issiqlik toshib terlash, tungi terlash (40 yoshdan keyin)","guruh":"ayol","sinonim":["menopauza belgilari","issiq toshishi"]},{"id":"jinsiy-azo-yaralari","nom":"Jinsiy a'zolarda yara, pufakcha yoki og'riqsiz qattiq yara","guruh":"ayol","sinonim":["genital yara","jinsiy a'zoda pufakcha"]},{"id":"kokrak-tuguni","nom":"Ko'krakda tugun, terining tortilishi, ko'krak uchidan qonli ajralma","guruh":"ayol","sinonim":["ko'krakda shish","ko'krak bezi tuguni"]},{"id":"kokrak-qizarishi","nom":"Emizish davrida ko'krakning og'riqli qizarishi, qattiqlashuvi va isitma","guruh":"ayol","sinonim":["mastit","ko'krak yallig'lanishi"]},{"id":"homiladorlik-holati","nom":"Homiladorlik (hozirgi yoki gumon qilingan, test musbat)","guruh":"ayol","sinonim":["homilador","test musbat"]},{"id":"homiladorlik-qusishi","nom":"Homiladorlikda kuchli ko'ngil aynishi va qusish","guruh":"ayol","sinonim":["toksikoz","homiladorlik qusishi"]},{"id":"homiladorlikda-qon-ketish","nom":"Homiladorlikda qindan qon ketishi","guruh":"ayol","sinonim":["homiladorlikda qon"]},{"id":"qin-tushishi","nom":"Qindan bo'rtma chiqishi, tos sohasida og'irlik va pastga bosish hissi","guruh":"ayol","sinonim":["bachadon tushishi","prolaps"]},{"id":"hayzdan-oldingi-belgilar","nom":"Har oy hayzdan oldin kayfiyat o'zgarishi, asabiylik, ko'krak taranglashishi, shish","guruh":"ayol","sinonim":["PMS","premenstrual sindrom"]},{"id":"buyrak-sanchigi","nom":"Yon-bel sohasida to'lqinsimon juda kuchli og'riq, chov yoki jinsiy a'zolarga tarqaladi","guruh":"siydik","sinonim":["buyrak sanchig'i","kolika"]},{"id":"siydikda-qon","nom":"Siydikda qon — pushti, qizil yoki qo'ng'ir rangdagi siydik","guruh":"siydik","sinonim":["gematuriya","qizil siydik"]},{"id":"siydik-oqimi-sust","nom":"Siydik oqimi zaif, kuchanib yoki to'xtab-to'xtab siyish, oxirida tomchilash","guruh":"siydik","sinonim":["zaif oqim","qiyinchilik bilan siyish"]},{"id":"siydik-tutilishi","nom":"Siya olmaslik, qov ustida to'lish va og'riq","guruh":"siydik","sinonim":["siydik tutilishi","siya olmayapman"]},{"id":"tungi-siyish","nom":"Kechasi siyish uchun 2 va undan ortiq marta uyg'onish","guruh":"siydik","sinonim":["nokturiya"]},{"id":"shoshilinch-siyish","nom":"To'satdan kuchli, ushlab bo'lmaydigan siyish istagi","guruh":"siydik","sinonim":["shoshilinch siyish","ulgurmay qolish"]},{"id":"kopikli-siydik","nom":"Ko'pikli siydik (oqsil yo'qotish belgisi)","guruh":"siydik","sinonim":["proteinuriya","ko'pikli siydik"]},{"id":"siydik-kamayishi","nom":"Siydik miqdorining keskin kamayishi yoki umuman chiqmasligi","guruh":"siydik","sinonim":["oliguriya","anuriya"]},{"id":"moyak-ogrigi","nom":"Moyak yoki yorg'oqda og'riq va shish","guruh":"siydik","sinonim":["moyak og'rig'i","yorg'oq og'rig'i"]},{"id":"yorgoq-shishi","nom":"Yorg'oqda og'riqsiz shish, tugun yoki \"chuvalchangsimon\" tomirlar","guruh":"siydik","sinonim":["yorg'oq kattalashuvi","moyakda tugun"]},{"id":"erektsiya-buzilishi","nom":"Jinsiy aloqa uchun yetarli erektsiyaga erisha olmaslik yoki saqlay olmaslik","guruh":"siydik","sinonim":["erektil disfunksiya","impotensiya"]},{"id":"olat-muammosi","nom":"Olat boshi terisining torligi, ochilmasligi, shishi yoki og'rig'i","guruh":"siydik","sinonim":["fimoz","parafimoz"]},{"id":"olat-qiyshayishi","nom":"Erektsiyada olatning qiyshayishi, olatda qattiq tugun","guruh":"siydik","sinonim":["Peyroni","olat egriligi"]},{"id":"tos-oraliq-ogrigi","nom":"Erkaklarda oraliq, qov usti yoki tos sohasida surunkali og'riq","guruh":"siydik","sinonim":["prostata og'rig'i","chanoq og'rig'i"]},{"id":"bogim-shishi","nom":"Bo'g'im shishi (bir yoki bir nechta bo'g'imda)","guruh":"tayanch","sinonim":["artrit","bo'g'im shishgan"]},{"id":"bogim-qizarishi","nom":"Bo'g'imning to'satdan qizarib, issiq va juda og'riqli bo'lishi","guruh":"tayanch","sinonim":["o'tkir artrit","podagra xuruji"]},{"id":"ertalabki-qotishlik","nom":"Ertalab bo'g'imlar yoki belning 30 daqiqadan uzoq qotib turishi","guruh":"tayanch","sinonim":["ertalabki karaxtlik","qotishlik"]},{"id":"daktilit","nom":"Butun barmoqning (qo'l yoki oyoq) \"sosiska\"dek shishishi","guruh":"tayanch","sinonim":["sosiskasimon barmoq"]},{"id":"tovon-ogrigi","nom":"Tovon og'rig'i, ayniqsa ertalabki birinchi qadamlarda","guruh":"tayanch","sinonim":["tovon og'rig'i","tovon tikani"]},{"id":"elka-ogrigi","nom":"Yelka og'rig'i, qo'lni ko'targanda kuchayadi yoki yelka harakati cheklangan","guruh":"tayanch","sinonim":["yelka og'rig'i"]},{"id":"tirsak-ogrigi","nom":"Tirsak tashqi yoki ichki tomonida og'riq, narsani ushlaganda kuchayadi","guruh":"tayanch","sinonim":["tirsak og'rig'i"]},{"id":"bilak-ogrigi","nom":"Bilakning bosh barmoq tomonida og'riq, barmoqni harakatlantirganda kuchayadi","guruh":"tayanch","sinonim":["bilak og'rig'i"]},{"id":"son-yon-ogrigi","nom":"Sonning yon tomonida og'riq, shu tomonga yonboshlab yotganda kuchayadi","guruh":"tayanch","sinonim":["son og'rig'i"]},{"id":"keng-tarqalgan-ogriq","nom":"Butun tanada uzoq (3 oydan ortiq) davom etuvchi tarqoq og'riq va charchoq","guruh":"tayanch","sinonim":["butun tana og'rig'i"]},{"id":"mushak-ogrigi","nom":"Mushaklar og'rig'i va sezgirligi","guruh":"tayanch","sinonim":["mialgiya"]},{"id":"yelka-son-qotishligi","nom":"Yelka va son kamarida ertalabki og'riq va qotishlik (qo'lni ko'tarish, o'rnidan turish qiyin)","guruh":"tayanch","sinonim":["revmatik polimialgiya"]},{"id":"barmoq-rang-ozgarishi","nom":"Sovuqda barmoqlarning oqarib, ko'karib, keyin qizarishi","guruh":"tayanch","sinonim":["Reyno"]},{"id":"teri-qattiqlashuvi","nom":"Barmoqlar, qo'l yoki yuz terisining qalinlashib qattiqlashishi","guruh":"tayanch","sinonim":["sklerodermiya"]},{"id":"chakka-ogrigi","nom":"Yangi paydo bo'lgan chakka sohasidagi bosh og'rig'i, chakka tomiri og'riqli","guruh":"tayanch","sinonim":["chakka og'rig'i"]},{"id":"jag-charchashi","nom":"Chaynaganda jag'ning og'rib charchashi","guruh":"tayanch","sinonim":["jag' klaudikatsiyasi"]},{"id":"teri-purpura","nom":"Oyoqlarda bo'rtib turuvchi qizil-binafsha nuqtali toshma (bosganda yo'qolmaydi)","guruh":"tayanch","sinonim":["purpura","vaskulit toshmasi"]},{"id":"quyoshga-sezuvchanlik","nom":"Quyoshda turgandan keyin teri toshmasi paydo bo'lishi","guruh":"tayanch","sinonim":["fotosensibillik"]},{"id":"takroriy-tromboz","nom":"Yosh yoshda takroriy qon ivishi (oyoq venasi, o'pka, insult)","guruh":"tayanch","sinonim":["tromboz"]},{"id":"takroriy-homila-tushishi","nom":"Takroriy homila tushishi yoki homiladorlikning kech asoratlari","guruh":"ayol","sinonim":["odatiy homila tushishi"]},{"id":"kokarishlar","nom":"Osongina ko'karishlar — kichik zarbadan yoki sababsiz","guruh":"qon","sinonim":["ko'karish","gematoma"]},{"id":"petexiya","nom":"Terida nuqtali qizil-binafsha toshma (petexiya), bosganda yo'qolmaydi","guruh":"qon","sinonim":["petexiya","nuqtali qon quyilish"]},{"id":"uzoq-qon-ketish","nom":"Kesilganda, tish olinganda yoki operatsiyadan keyin qonning uzoq to'xtamasligi","guruh":"qon","sinonim":["qon ivimasligi"]},{"id":"bogimga-qon-quyilish","nom":"Bo'g'im yoki mushakka o'z-o'zidan qon quyilishi (shish, og'riq)","guruh":"qon","sinonim":["gemartroz"]},{"id":"limfa-kattalashuvi","nom":"Bo'yin, qo'ltiq osti yoki chovda kattalashgan limfa tugunlari","guruh":"qon","sinonim":["limfadenopatiya","bezlar shishi"]},{"id":"taloq-kattalashuvi","nom":"Chap qovurg'a ostida og'irlik yoki tugun, tez to'yish (taloq kattalashuvi)","guruh":"qon","sinonim":["splenomegaliya"]},{"id":"takroriy-infeksiya","nom":"Tez-tez va og'ir infeksiyalar (pnevmoniya, og'iz yaralari, isitma)","guruh":"qon","sinonim":["immunitet pastligi"]},{"id":"til-silliqlashuvi","nom":"Tilning qizarib, silliqlashib og'rishi","guruh":"qon","sinonim":["glossit"]},{"id":"pika","nom":"G'ayritabiiy narsalarni (muz, loy, bo'r, xom guruch) yeyish istagi","guruh":"qon","sinonim":["pika"]},{"id":"toq-siydik","nom":"To'q, choy yoki kola rangidagi siydik","guruh":"qon","sinonim":["qora siydik","gemoglobinuriya"]},{"id":"dushdan-keyin-qichishish","nom":"Iliq suvda cho'milgandan keyin butun tananing qichishishi","guruh":"qon","sinonim":["akvagen qichishish"]},{"id":"uzoq-isitma","nom":"Bir haftadan uzoq davom etayotgan yoki to'lqinsimon qaytalanuvchi isitma","guruh":"yuqumli","sinonim":["uzoq isitma","to'lqinsimon isitma"]},{"id":"suvsimon-ich-ketish","nom":"Ko'p miqdorda suvsimon (\"guruch qaynatmasi\"ga o'xshash) ich ketish","guruh":"yuqumli","sinonim":["vabo","suvsimon diareya"]},{"id":"hayvon-tishlashi","nom":"Hayvon (it, mushuk, tulki, ko'rshapalak) tishlashi, tirnashi yoki so'lagi tegishi","guruh":"yuqumli","sinonim":["it tishlashi","hayvon tishlashi"]},{"id":"chorva-bilan-aloqa","nom":"Chorva mollari, xom sut, pishmagan go'sht yoki so'yish bilan aloqa","guruh":"yuqumli","sinonim":["xom sut","chorvachilik"]},{"id":"kana-chaqishi","nom":"Kana chaqishi yoki kana bilan aloqa","guruh":"yuqumli","sinonim":["kana"]},{"id":"sayohat-tropik","nom":"Yaqinda (1 yil ichida) tropik yoki endemik mamlakatlarga sayohat","guruh":"yuqumli","sinonim":["sayohat","tropik mamlakat"]},{"id":"anal-qichishish","nom":"Orqa chiqaruv teshigi atrofida, ayniqsa kechasi qichishish","guruh":"yuqumli","sinonim":["anal qichishish","gijja"]},{"id":"najasda-gijja","nom":"Najasda gijja yoki uning bo'laklari ko'rinishi","guruh":"yuqumli","sinonim":["gijja","parazit"]},{"id":"mushak-tirishishi","nom":"Og'riqli mushak tortishishi va qotishi (jag', bo'yin, orqa, qorin)","guruh":"yuqumli","sinonim":["qoqshol","mushak spazmi"]},{"id":"suvdan-qorqish","nom":"Suv ichishga urinishda tomoq spazmi, suvdan qo'rqish, havo oqimidan bezovtalik","guruh":"yuqumli","sinonim":["gidrofobiya"]},{"id":"isitma-qon-ketish","nom":"Yuqori isitma bilan burun, milk qonashi, teri ostiga qon quyilishlar","guruh":"yuqumli","sinonim":["gemorragik isitma"]},{"id":"qiziqish-yoqolishi","nom":"Avval zavq bergan ishlarga qiziqishning yo'qolishi","guruh":"ruhiy","sinonim":["qiziqish yo'qolgan","zavq yo'q","angedoniya"]},{"id":"umidsizlik","nom":"Umidsizlik, o'zini ayblash, o'zini keraksiz his qilish","guruh":"ruhiy","sinonim":["umidsizlik","o'zini ayblash","qadrsizlik hissi"]},{"id":"oz-joniga-qasd-fikrlari","nom":"O'z joniga qasd qilish yoki o'limni o'ylash","guruh":"ruhiy","sinonim":["o'limni o'ylash","yashagim kelmaydi"]},{"id":"tashvish-xavotir","nom":"Doimiy tashvish va xavotir, bo'shasha olmaslik","guruh":"ruhiy","sinonim":["xavotir","tashvish","ichki zo'riqish"]},{"id":"vahima-xuruji","nom":"To'satdan vahima xuruji: yurak tez urishi, bo'g'ilish, o'lim qo'rquvi","guruh":"ruhiy","sinonim":["panika","vahima","xuruj"]},{"id":"vaziyatdan-qochish","nom":"Qo'rquv tufayli joy yoki vaziyatlardan qochish","guruh":"ruhiy","sinonim":["qochish","uydan chiqolmaslik","olomondan qo'rqish"]},{"id":"obsessiv-fikrlar","nom":"Xayoldan ketmaydigan, bezovta qiluvchi takroriy fikrlar","guruh":"ruhiy","sinonim":["obsessiya","xayoldan ketmaydigan fikr"]},{"id":"takroriy-harakatlar","nom":"Takrorlanuvchi harakatlar: qo'l yuvish, tekshirish, sanash","guruh":"ruhiy","sinonim":["kompulsiya","tekshiraverish","qo'l yuvaverish"]},{"id":"uyquga-ketolmaslik","nom":"Uyquga ketolmaslik, tez-tez uyg'onish yoki erta uyg'onib ketish","guruh":"ruhiy","sinonim":["uyqusizlik","insomniya","uyqu buzilgan"]},{"id":"gallyutsinatsiya","nom":"Boshqalar eshitmaydigan ovozlarni eshitish yoki yo'q narsani ko'rish","guruh":"ruhiy","sinonim":["ovoz eshitish","gallyutsinatsiya"]},{"id":"gumonsirash-bred","nom":"Asossiz gumonsirash, ta'qib qilinayotgandek yoki kuzatilayotgandek his","guruh":"ruhiy","sinonim":["bred","gumonsirash","ta'qib hissi"]},{"id":"nutq-tartibsizligi","nom":"Tartibsiz, mavzudan mavzuga sakraydigan yoki tushunarsiz nutq","guruh":"ruhiy","sinonim":["chalkash nutq","tartibsiz gap"]},{"id":"ijtimoiy-yakkalanish","nom":"Odamlardan uzoqlashish, yakkalanib qolish, o'zini parvarish qilmaslik","guruh":"ruhiy","sinonim":["yakkalanish","odamovilik"]},{"id":"kayfiyat-kotarilishi","nom":"Haddan tashqari ko'tarinki kayfiyat, o'ziga ortiqcha baho, shoshqaloqlik","guruh":"ruhiy","sinonim":["mania","ko'tarinki kayfiyat","gipomaniya"]},{"id":"uyqu-ehtiyoji-kamayishi","nom":"Juda kam uxlab ham charchamaslik","guruh":"ruhiy","sinonim":["uyqu kam","uxlamay tetik"]},{"id":"tez-gapirish","nom":"Tez va to'xtovsiz gapirish, fikrlar poygasi","guruh":"ruhiy","sinonim":["tez gapirish","fikr poygasi"]},{"id":"ovqatdan-voz-kechish","nom":"Ovqatni qattiq cheklash, ovqatdan voz kechish","guruh":"ruhiy","sinonim":["ovqat yemaslik","parhez obsessiyasi"]},{"id":"qasddan-qustirish","nom":"Ovqatdan keyin qasddan qusish, surgi yoki siydik haydovchi ishlatish","guruh":"ruhiy","sinonim":["qasddan qusish","tozalash xatti-harakati"]},{"id":"vazn-ortishidan-qorquv","nom":"Vazn ortishidan kuchli qo'rquv, tana shaklini noto'g'ri baholash","guruh":"ruhiy","sinonim":["semirishdan qo'rquv","tana qiyofasi"]},{"id":"nazoratsiz-kop-yeyish","nom":"Nazoratdan chiqqan ko'p yeyish xurujlari","guruh":"ruhiy","sinonim":["ko'p yeyish","obqur yeyish"]},{"id":"ichkilikka-ruju","nom":"Spirtli ichimlikka kuchli ehtiyoj, miqdorini nazorat qilolmaslik","guruh":"ruhiy","sinonim":["ichkilikbozlik","alkogolga ruju"]},{"id":"abstinensiya-qaltirash","nom":"Ichimlik yoki dori to'xtaganda qaltirash, terlash, bezovtalik","guruh":"ruhiy","sinonim":["abstinensiya","lomka","qaltirash"]},{"id":"travma-xotiralari","nom":"Travma xotiralarining qaytalanishi, dahshatli tushlar, eslatmalardan qochish","guruh":"ruhiy","sinonim":["flashbek","travma xotirasi","dahshatli tush"]},{"id":"diqqat-jamlay-olmaslik","nom":"Diqqatni jamlay olmaslik, fikr tarqoqligi","guruh":"ruhiy","sinonim":["diqqat buzilgan","jamlay olmaslik"]},{"id":"ozini-jarohatlash","nom":"O'zini ataylab jarohatlash (kesish, kuydirish)","guruh":"ruhiy","sinonim":["o'zini kesish","o'zini jarohatlash"]},{"id":"asabiylik-jahldorlik","nom":"Asabiylik, arzimas narsadan jahl chiqishi","guruh":"ruhiy","sinonim":["jahldorlik","tez achchiqlanish"]},{"id":"chekish-istagi","nom":"Tamaki yoki nikotinga kuchli ehtiyoj, tashlay olmaslik","guruh":"ruhiy","sinonim":["chekishni tashlolmaslik","nikotinga ruju"]},{"id":"dorilarni-notogri-ishlatish","nom":"Og'riq qoldiruvchi yoki tinchlantiruvchi dorilarni belgilangandan ortiq ishlatish","guruh":"ruhiy","sinonim":["dori suiiste'moli","opioid"]},{"id":"suyak-deformatsiyasi","nom":"Qo'l yoki oyoqning noto'g'ri shaklga kirishi, qiyshayishi","guruh":"shikast","sinonim":["deformatsiya","qiyshayish","shakli o'zgargan"]},{"id":"oyoqqa-bosolmaslik","nom":"Shikastdan keyin oyoqqa bosa olmaslik yoki yura olmaslik","guruh":"shikast","sinonim":["oyoqqa bosolmayman","yurolmayman"]},{"id":"bogim-qulflanishi","nom":"Bo'g'imning harakat o'rtasida qulflanib qolishi","guruh":"shikast","sinonim":["qulflanish","bo'g'im qotib qoladi"]},{"id":"bogim-beqarorligi","nom":"Bo'g'imning \"bo'shab ketishi\", ishonchsizlik hissi","guruh":"shikast","sinonim":["beqarorlik","bo'shab ketadi","chiqib ketgandek"]},{"id":"qarsillash-ovozi","nom":"Shikast paytida eshitilgan qarsillash yoki \"chirs\" ovozi","guruh":"shikast","sinonim":["qarsillash","chirsillash","ovoz chiqdi"]},{"id":"yiqilish-tarixi","nom":"Yaqinda yiqilish yoki zarba olish","guruh":"shikast","sinonim":["yiqildim","zarba oldim","urildim"]},{"id":"sport-shikasti","nom":"Sport yoki jismoniy mashq paytidagi shikastlanish","guruh":"shikast","sinonim":["sportda shikast","mashqda jarohat"]},{"id":"ochiq-sinish","nom":"Jarohat ichida suyakning ko'rinishi yoki suyak uchidan qon ketishi","guruh":"shikast","sinonim":["ochiq sinish","suyak ko'rinib turibdi"]},{"id":"bogim-harakati-cheklanishi","nom":"Bo'g'imni to'liq bukish yoki yozishning imkoni yo'qligi","guruh":"shikast","sinonim":["harakat cheklangan","bukolmayman"]},{"id":"shish-tez-ortishi","nom":"Shikastdan keyin tez kuchayib borayotgan shish va taranglik","guruh":"shikast","sinonim":["tez shishdi","shish kuchaymoqda"]},{"id":"bosimdagi-kuchli-ogriq","nom":"Dam olishda ham qolmaydigan, cho'zishda keskin kuchayadigan og'riq","guruh":"shikast","sinonim":["chidab bo'lmas og'riq","cho'zganda og'riydi"]},{"id":"sovuq-shikasti","nom":"Sovuqdan keyin terining oqarishi, qotishi va sezgining yo'qolishi","guruh":"shikast","sinonim":["sovuq urdi","muzlab qoldi"]},{"id":"umurtqa-egriligi","nom":"Umurtqa pog'onasining yon tomonga egilishi, yelka yoki tos assimetriyasi","guruh":"shikast","sinonim":["umurtqa qiyshiq","bir yelka baland"]},{"id":"panja-deformatsiyasi","nom":"Oyoq panjasi shaklining o'zgarishi: bosh barmoqning qiyshayishi, gumbazning yassilashuvi","guruh":"shikast","sinonim":["bosh barmoq qiyshaygan","yassi oyoq"]},{"id":"yarada-yot-jism","nom":"Yarada shisha, metall yoki boshqa yot jism qolgani","guruh":"shikast","sinonim":["yot jism","shisha qoldi"]},{"id":"tashqi-qon-ketish","nom":"Jarohatdan to'xtamayotgan qon ketishi","guruh":"shikast","sinonim":["qon to'xtamayapti","kuchli qon ketish"]},{"id":"qol-kotarolmaslik","nom":"Yelka yoki qo'lni ko'tara olmaslik","guruh":"shikast","sinonim":["qo'l ko'tarilmaydi","yelka og'riyapti"]},{"id":"oyoq-panjasida-uvishish","nom":"Gips yoki bog'lamdan keyin barmoqlarning uvishishi va oqarishi","guruh":"shikast","sinonim":["barmoq uvishyapti","gipsdan keyin uvishish"]},{"id":"osma-tuguni","nom":"Tanada paypaslanadigan, kattalashib boruvchi og'riqsiz tugun","guruh":"onko","sinonim":["tugun","shish paydo bo'ldi","o'sma"]},{"id":"saraton-anamnezi","nom":"Hozir yoki ilgari saraton tashxisi qo'yilgan","guruh":"onko","sinonim":["saratonim bor","onkologiya tashxisi"]},{"id":"kimyoterapiya-davrida","nom":"Kimyoterapiya yoki nur terapiyasi olayotgan davr","guruh":"onko","sinonim":["kimyoterapiya olyapman","nur terapiyasi"]},{"id":"tunda-kuchayuvchi-ogriq","nom":"Tunda va dam olganda kuchayadigan, og'riq qoldiruvchiga yomon javob beradigan og'riq","guruh":"onko","sinonim":["tunda og'riydi","dam olganda og'riq"]},{"id":"yuz-boyin-shishi","nom":"Yuz, bo'yin va qo'llarning shishi, bo'yin venalarining bo'rtishi","guruh":"onko","sinonim":["yuz shishgan","bo'yin shishi"]},{"id":"ikki-oyoq-kuchsizligi","nom":"Ikkala oyoqda kuchsizlik, sezgining pasayishi yoki siydik tutilishi","guruh":"onko","sinonim":["oyoqlar kuchsiz","yurolmayapman"]},{"id":"ishtaha-yoqolishi","nom":"Ishtahaning butunlay yo'qolishi va ovqatdan bezish","guruh":"onko","sinonim":["ishtaha yo'q","ovqat yegim kelmaydi"]},{"id":"saraton-charchogi","nom":"Dam olish bilan o'tmaydigan, kundalik ishlarga xalaqit beruvchi kuchli charchoq","guruh":"onko","sinonim":["holdan toydim","doimiy charchoq"]},{"id":"limfedema-shishi","nom":"Qo'l yoki oyoqning doimiy, asta kuchayadigan shishi (ayniqsa operatsiya yoki nurlanishdan keyin)","guruh":"onko","sinonim":["qo'l shishgan","limfedema"]},{"id":"qusish-toxtamaydigan","nom":"Davolashdan keyin to'xtamaydigan ko'ngil aynishi va qusish","guruh":"onko","sinonim":["qusyapman","ko'nglim aynaydi"]},{"id":"bolada-qorin-tuguni","nom":"Bolaning qornida paypaslanadigan tugun yoki qorinning kattalashuvi","guruh":"onko","sinonim":["bolada qorinda tugun","qorni kattalashgan"]},{"id":"ovqatdan-keyin-reaksiya","nom":"Muayyan ovqatdan keyin takrorlanuvchi toshma, shish yoki qusish","guruh":"allergiya","sinonim":["ovqat allergiyasi","ovqatdan toshma"]},{"id":"doridan-keyin-reaksiya","nom":"Yangi doridan keyin paydo bo‘lgan toshma, qichishish yoki shish","guruh":"allergiya","sinonim":["dori allergiyasi","doridan toshma"]},{"id":"lab-til-shishi","nom":"Lab yoki tilning to‘satdan shishishi","guruh":"allergiya","sinonim":["til shishishi","lab shishi","angioedema"]},{"id":"tomoq-qisilishi","nom":"Tomoqning to‘satdan qisilishi yoki ovoz bo‘g‘ilishi, nafas olish qiyinlashishi","guruh":"allergiya","sinonim":["tomoq shishi","bo‘g‘ilish"]},{"id":"oyoq-sovuq-oqarish","nom":"Oyoq yoki panjaning to‘satdan sovushi va oqarishi","guruh":"yurak","sinonim":["sovuq oyoq","oyoq oqardi"]},{"id":"oyoqda-tosatdan-ogriq","nom":"Jarohatsiz boshlangan oyoqdagi to‘satdan kuchli og‘riq","guruh":"yurak","sinonim":["oyoqning keskin og‘rishi"]},{"id":"kengaygan-oyoq-venalari","nom":"Oyoqda bo‘rtib chiqqan, burama kengaygan venalar","guruh":"yurak","sinonim":["varikoz","varikoz tomirlar"]},{"id":"boldirda-bitmaydigan-yara","nom":"Boldir yoki to‘piq atrofida uzoq bitmaydigan yara","guruh":"yurak","sinonim":["venoz yara","trofik yara"]}]},"drugs":[{"id":"a-vitamini","nom":"A vitamini (retinol)","xalqaro":"Vitamin A (retinyl palmitate), oral","guruh":"Yog'da eruvchi vitamin — qizamiqda va A vitamini tanqisligida","kalitlar":["a vitamini","retinol","retinil palmitat","vitamin a kapsula"],"bemorga":["**Qizamiqda A vitaminini faqat tibbiyot xodimi beradi — 2 doza: birinchi kuni va ertasi kuni**"]},{"id":"adalimumab","nom":"Adalimumab","xalqaro":"Adalimumab (Humira va biosimilyarlar)","guruh":"Biologik DMARD — o'sma nekrozi omili (TNF-α) ingibitori","kalitlar":["adalimumab","humira","xumira","amgevita","hyrimoz"],"bemorga":["**Isitma, uzoq yo'tal, terlash, vazn yo'qotish — darhol shifokorga (sil)**"]},{"id":"adapalen","nom":"Adapalen 0,1% (gel)","xalqaro":"Adapalene 0.1% gel","guruh":"Mahalliy retinoid","kalitlar":["adapalen","adapalene","differin","klenzit"],"bemorga":["Kuniga 1 marta kechqurun, no'xatdek miqdor butun yuzga"]},{"id":"aflibercept","nom":"Aflibercept (anti-VEGF)","xalqaro":"Aflibercept intravitreal injection","guruh":"VEGF ingibitori — shishasimon tana ichiga inyeksiya","kalitlar":["aflibercept","eylea","anti-VEGF","ranibizumab","bevatsizumab"],"bemorga":["Inyeksiyadan keyin ko'z og'rig'i kuchaysa, qizarish, ko'rish keskin pasaysa, yorug'likdan qamashsa — darhol oftalmologga (endoftalmit)"]},{"id":"akamprosat","nom":"Akamprosat","xalqaro":"Acamprosate (Campral)","guruh":"Alkogoldan tiyilishni qo'llab-quvvatlovchi dori","kalitlar":["akamprosat","acamprosate","campral","alkogolga qarshi"],"bemorga":["Dori ichishni boshlaganingizda allaqachon alkogoldan tiyilgan bo'lishingiz kerak"]},{"id":"albendazol","nom":"Albendazol","xalqaro":"Albendazole (Albenza)","guruh":"Benzimidazol guruhi antigelmint","kalitlar":["albendazol","albendazole","albenza","zentel","gijjaga qarshi"],"bemorga":["Ostritsada butun oila bir kunda dori ichadi va 2 haftadan keyin takrorlaydi"]},{"id":"alendronat","nom":"Alendronat","xalqaro":"Alendronate sodium (Fosamax)","guruh":"Bisfosfonat (suyak rezorbsiyasini sekinlashtiruvchi)","kalitlar":["alendronat","alendronate","fosamax","bisfosfonat","osteoporoz dori"],"bemorga":["Ertalab och qoringa, faqat oddiy suv bilan iching"]},{"id":"allopurinol","nom":"Allopurinol","xalqaro":"Allopurinol tablets","guruh":"Ksantinoksidaza ingibitori — siydik kislotasini tushiruvchi","kalitlar":["allopurinol","zilorik","zyloprim","milurit","purinol"],"bemorga":["Har kuni, xurujlar to'xtagandan keyin ham uzoq muddat iching"]},{"id":"alteplaza","nom":"Alteplaza / Tenekteplaza (trombolitiklar)","xalqaro":"Alteplase / Tenecteplase","guruh":"Trombolitik — to'qima plazminogen aktivatori (tPA)","kalitlar":["alteplaza","tenekteplaza","trombolitik","aktilize","tPA"],"bemorga":["Bu dori faqat shifoxonada, insult boshlanganidan keyin **dastlabki soatlarda** yuboriladi — shuning uchun insult belgilarida **darhol 103** ga qo'ng'iroq qiling va simptomlar boshlangan vaqtni eslab qoling"]},{"id":"amitriptilin","nom":"Amitriptilin","xalqaro":"Amitriptyline hydrochloride","guruh":"Trisiklik antidepressant — past dozada bosh og'rig'i va neyropatik og'riq profilaktikasi","kalitlar":["amitriptilin","trisiklik antidepressant","trisiklik"],"bemorga":["Bu og'riq qoldiruvchi emas — **har kuni kechqurun** ichiladigan profilaktik dori, natija 4–8 haftada"]},{"id":"amlodipin","nom":"Amlodipin","xalqaro":"Amlodipine besylate","guruh":"Kalsiy kanali blokatori (dihidropiridin)","kalitlar":["kalsiy kanali blokatori","dihidropiridin","KKB"],"bemorga":["Har kuni bir vaqtda iching; to'liq ta'siri 1–2 haftada"]},{"id":"amoksitsillin","nom":"Amoksitsillin","xalqaro":"Amoxicillin","guruh":"Antibiotik — aminopenitsillin (beta-laktam)","kalitlar":["penitsillin","beta-laktam"],"bemorga":["Antibiotik faqat shifokor buyurganda ichiladi — gripp, shamollash (ORVI), ko'pchilik yo'tal va virusli diareyada foyda bermaydi"]},{"id":"amoksitsillin-klavulanat","nom":"Amoksitsillin + klavulan kislotasi","xalqaro":"Amoxicillin and clavulanate potassium","guruh":"Antibiotik — himoyalangan aminopenitsillin (beta-laktam + beta-laktamaza ingibitori)","kalitlar":["amoksiklav","augmentin","penitsillin","beta-laktam"],"bemorga":["Faqat shifokor buyurganda — virusli infeksiyada foyda bermaydi"]},{"id":"ampitsillin","nom":"Ampitsillin","xalqaro":"Ampicillin sodium (for injection)","guruh":"Aminopenitsillin — beta-laktam antibiotik","kalitlar":["ampitsillin","ampicillin","ampitsillin natriy"],"bemorga":["Chaqaloqda antibiotik kursini shifokor qon tahlillari va holatiga qarab belgilaydi"]},{"id":"apiksaban","nom":"Apiksaban","xalqaro":"Apixaban","guruh":"Antikoagulyant — to'g'ridan-to'g'ri Xa omil ingibitori (TOAK)","kalitlar":["antikoagulyant","qon suyultiruvchi","TOAK","NOAK","Xa ingibitori"],"bemorga":["Har kuni 2 marta, bir vaqtda iching; **o'zboshimchalik bilan to'xtatmang** — insult xavfi oshadi"]},{"id":"aprepitant","nom":"Aprepitant","xalqaro":"Aprepitant (Emend)","guruh":"Neyrokinin-1 (NK1) retseptor antagonisti","kalitlar":["aprepitant","emend"],"bemorga":["Birinchi kapsulani kimyoterapiyadan 1 soat oldin iching"]},{"id":"artemeter-lumefantrin","nom":"Artemeter + lumefantrin","xalqaro":"Artemether/lumefantrine (Coartem)","guruh":"Artemizinin asosidagi kombinatsiyalangan bezgakka qarshi dori (ACT)","kalitlar":["artemeter","lumefantrin","coartem","koartem","bezgak dori","act"],"bemorga":["Har bir dozani yog'li ovqat yoki sut bilan iching"]},{"id":"asetazolamid","nom":"Asetazolamid","xalqaro":"Acetazolamide","guruh":"Karboangidraza ingibitori (tizimli) — ko'z ichi bosimini tushiruvchi, diuretik","kalitlar":["asetazolamid","diakarb","karboangidraza ingibitori"],"bemorga":["Sulfanilamid (sulfa) dorilarga allergiyangiz bo'lsa — shifokorga ayting"]},{"id":"aspirin","nom":"Aspirin (atsetilsalitsil kislota)","xalqaro":"Aspirin (acetylsalicylic acid)","guruh":"Antitrombotsitar vosita; NYQV (yuqori dozada og'riq qoldiruvchi)","kalitlar":["atsetilsalitsil","antitrombotsitar","NYQV","salitsilat"],"bemorga":["**Ko'krakda 20 daqiqadan ortiq siquvchi og'riq bo'lsa — avval 103**, keyin (allergiya, yara yoki qon ketish bo'lmasa) aspirinni chaynab iching"]},{"id":"atorvastatin","nom":"Atorvastatin","xalqaro":"Atorvastatin calcium","guruh":"Lipidlarni pasaytiruvchi vosita (statin, GMG-KoA reduktaza ingibitori)","kalitlar":["GMG-KoA reduktaza ingibitori"],"bemorga":["Sababsiz mushak og'rig'i, kuchsizligi yoki to'q (qo'ng'ir) siydik paydo bo'lsa — darhol shifokorga"]},{"id":"atropin-koz","nom":"Atropin (ko'z tomchisi)","xalqaro":"Atropine sulfate ophthalmic solution 1%","guruh":"M-xolinoblokator — midriatik va sikloplegik","kalitlar":["atropin ko'z tomchisi","sikloplegik","midriatik"],"bemorga":["Bolaga tomizgandan keyin qizarish, isitma, yurak urishi tezlashishi, bezovtalik bo'lsa — shifokorga"]},{"id":"atsiklovir","nom":"Atsiklovir","xalqaro":"Acyclovir (aciclovir)","guruh":"Antivirus vosita (gerpesviruslarga qarshi nukleozid analogi)","kalitlar":["antivirus","gerpes","valatsiklovir"],"bemorga":["Lab uchug'ida kremni birinchi belgilar (achishish, qichishish) paydo bo'lishi bilan boshlang — kech boshlansa samarasi kam"]},{"id":"azitromitsin","nom":"Azitromitsin","xalqaro":"Azithromycin","guruh":"Makrolid antibiotik","kalitlar":["azitromitsin","sumamed","azitrox","zitromaks","azitral"],"bemorga":["**Kursni oxirigacha iching** — 3–5 kun, garchi yaxshi bo'lib qolsangiz ham"]},{"id":"benzatin-penitsillin","nom":"Benzatin benzilpenitsillin","xalqaro":"Penicillin G benzathine (Bicillin L-A)","guruh":"Uzoq ta'sirli penitsillin (mushak ichiga)","kalitlar":["benzatin","bitsillin","bicillin","retarpen","ekstensillin"],"bemorga":["Jinsiy sheriklar ham tekshirilsin va davolansin"]},{"id":"benzoil-peroksid","nom":"Benzoil peroksid","xalqaro":"Benzoyl peroxide 2.5–10% (topical)","guruh":"Antibakterial va keratolitik husnbuzarga qarshi vosita","kalitlar":["benzoil peroksid","benzoyl peroxide","baziron","oxy"],"bemorga":["Avval kuniga 1 marta, teri o'rganganda ko'paytiring"]},{"id":"benzokain","nom":"Benzokain (og'iz uchun gel/suyuqlik)","xalqaro":"Benzocaine oral topical","guruh":"Mahalliy anestetik (og'iz shilliq qavati uchun)","kalitlar":["mahalliy anestetik","og'riqsizlantiruvchi gel"],"bemorga":["**Chaqaloq va 2 yoshgacha bolaga tish chiqarishda ishlatmang** — qonda kislorod yetishmovchiligi (metgemoglobinemiya) xavfi"]},{"id":"biktegravir-emtritsitabin-tenofovir","nom":"Biktegravir + emtritsitabin + tenofovir alafenamid","xalqaro":"Bictegravir/emtricitabine/tenofovir alafenamide (Biktarvy)","guruh":"Antiretrovirus kombinatsiya (integraza ingibitori + 2 NRTI)","kalitlar":["biktarvy","biktegravir","bictegravir","emtritsitabin","tenofovir","oiv dori","art"],"bemorga":["Dorini HECH QACHON o'zboshimchalik bilan to'xtatmang"]},{"id":"bisoprolol","nom":"Bisoprolol","xalqaro":"Bisoprolol fumarate","guruh":"Beta-blokator (kardioselektiv beta-1)","kalitlar":["beta-blokator","kardioselektiv"],"bemorga":["Dorini **o'zboshimchalik bilan to'satdan to'xtatmang** — yurak xuruji xavfi"]},{"id":"budesonid-formoterol","nom":"Budesonid + formoterol (ingalyator)","xalqaro":"Budesonide and formoterol fumarate inhalation","guruh":"Ingalyatsion glyukokortikoid + uzoq ta'sirli beta-2 agonist (IGK-formoterol)","kalitlar":["IGK-formoterol","ingalyatsion glyukokortikoid","IGK","budesonid","formoterol"],"bemorga":["Ingalyatsiyadan keyin og'izni suv bilan chayib tupuring"]},{"id":"buprenorfin-nalokson","nom":"Buprenorfin + nalokson","xalqaro":"Buprenorphine/naloxone (Suboxone)","guruh":"Opioidga bog'liqlikni davolovchi dori (qisman agonist + antagonist)","kalitlar":["buprenorfin","nalokson","suboxone","opioidga qaramlik","zamestitel davo"],"bemorga":["Davoni to'satdan to'xtatmang — qaytalanish va o'ta doza xavfi yuqori"]},{"id":"bupropion","nom":"Bupropion","xalqaro":"Bupropion (Wellbutrin, Zyban)","guruh":"Aminoketon antidepressant (dopamin va noradrenalin qayta tutilishi ingibitori)","kalitlar":["bupropion","wellbutrin","zyban","antidepressant","chekishni tashlash"],"bemorga":["Dozani o'zboshimchalik bilan oshirmang — talvasa xavfi dozaga bog'liq"]},{"id":"dapagliflozin","nom":"Dapagliflozin","xalqaro":"Dapagliflozin (Farxiga / Forxiga)","guruh":"SGLT2 ingibitori","kalitlar":["dapagliflozin","forsiga","forxiga","farxiga","sglt2"],"bemorga":["Jinsiy a'zolar gigiyenasiga e'tibor bering"]},{"id":"deferasiroks","nom":"Deferasiroks","xalqaro":"Deferasirox (Jadenu / Exjade)","guruh":"Temir xelatori (og'iz orqali)","kalitlar":["deferasiroks","deferasirox","jadenu","exjade","eksjad"],"bemorga":["Buyrak va jigar tahlillarini har oy topshiring"]},{"id":"deksametazon","nom":"Deksametazon","xalqaro":"Dexamethasone","guruh":"Sintetik glyukokortikoid (kuchli, uzoq ta'sirli)","kalitlar":["deksametazon","glyukokortikoid","kortikosteroid tabletka"],"bemorga":["Gormonni o'zboshimchalik bilan ichmang va **uzoq ichgan bo'lsangiz to'satdan to'xtatmang**"]},{"id":"desmopressin","nom":"Desmopressin","xalqaro":"Desmopressin acetate (tablets)","guruh":"Vazopressin analogi — antidiuretik","kalitlar":["desmopressin","minirin","nativa","vazopressin analogi"],"bemorga":["**Kechqurun dorini ichgandan keyin suv/choy ichmang** — faqat og'izni chayish"]},{"id":"diazepam","nom":"Diazepam","xalqaro":"Diazepam","guruh":"Benzodiazepin — tutqanoq xurujini to'xtatuvchi (shoshilinch), tinchlantiruvchi","kalitlar":["diazepam","relanium","sibazon","benzodiazepin"],"bemorga":["Tutqanoqli odamni **tutib turmang, og'ziga hech narsa solmang**, yonboshiga yotqizing, vaqtni belgilang"]},{"id":"diklofenak","nom":"Diklofenak","xalqaro":"Diclofenac potassium / sodium","guruh":"Nosteroid yallig'lanishga qarshi vosita (NYaQV)","kalitlar":["diklofenak","diclofenac","voltaren","ortofen","dikloberl","naklofen","kataflam"],"bemorga":["Ovqatdan keyin iching, ikki xil NYaQV ni birga ichmang"]},{"id":"doksilamin-piridoksin","nom":"Doksilamin + piridoksin (B6)","xalqaro":"Doxylamine succinate / pyridoxine hydrochloride delayed-release (Diclegis)","guruh":"Antigistamin + vitamin B6 — homiladorlik qusishiga qarshi","kalitlar":["doksilamin","diclegis","piridoksin doksilamin","diklektin"],"bemorga":["Kechqurun uxlashdan oldin boshlang"]},{"id":"doksitsiklin","nom":"Doksitsiklin","xalqaro":"Doxycycline hyclate","guruh":"Antibiotik — tetratsiklinlar","kalitlar":["tetratsiklin"],"bemorga":["Faqat shifokor buyurganda — virusli infeksiyada foyda bermaydi"]},{"id":"donepezil","nom":"Donepezil","xalqaro":"Donepezil hydrochloride","guruh":"Atsetilxolinesteraza ingibitori — demensiyada simptomatik dori","kalitlar":["donepezil","aricept","xolinesteraza ingibitori"],"bemorga":["Bu dori **xotirani tiklamaydi va kasallikni to'xtatmaydi**, lekin ba'zi bemorlarda pasayishni sekinlashtirib, kundalik faoliyatni yengillashtiradi"]},{"id":"duloksetin","nom":"Duloksetin","xalqaro":"Duloxetine delayed-release capsules","guruh":"Serotonin va noradrenalin qayta qamrab olinishi ingibitori (SNRI)","kalitlar":["duloksetin","duloxetine","simbalta","cymbalta"],"bemorga":["Samara 2–4 haftada bilinadi"]},{"id":"dupilumab","nom":"Dupilumab","xalqaro":"Dupilumab (Dupixent)","guruh":"Biologik preparat — interleykin-4 retseptori alfa subbirligiga qarshi monoklonal antitelo","kalitlar":["dupilumab","dupixent"],"bemorga":["**Nafas qisilishi, tomoq shishi, keng tarqalgan toshma yoki bosh aylanishi — darhol tibbiy yordam (yuqori sezuvchanlik reaksiyasi)**"]},{"id":"eltrombopag","nom":"Eltrombopag","xalqaro":"Eltrombopag olamine (Promacta / Revolade)","guruh":"Trombopoetin retseptori agonisti","kalitlar":["eltrombopag","promacta","revolade"],"bemorga":["Sut, qatiq, kalsiy va antatsidlar bilan birga ichmang"]},{"id":"enoksaparin","nom":"Enoksaparin","xalqaro":"Enoxaparin sodium (Lovenox / Clexane)","guruh":"Past molekulyar og'irlikli geparin — antikoagulyant","kalitlar":["enoksaparin","enoxaparin","kleksan","clexane","lovenox","geparin"],"bemorga":["Yuborish texnikasini o'rganing, shprits havosini chiqarmang"]},{"id":"eritromitsin-koz","nom":"Eritromitsin (ko'z malhami)","xalqaro":"Erythromycin ophthalmic ointment 0.5%","guruh":"Makrolid antibiotik — ko'z uchun","kalitlar":["eritromitsin","ko'z malhami"],"bemorga":["Virusli konyunktivitda foyda bermaydi"]},{"id":"essitalopram","nom":"Essitalopram","xalqaro":"Escitalopram (Lexapro)","guruh":"Selektiv serotonin qayta tutilishi ingibitori (SSRI)","kalitlar":["essitalopram","escitalopram","lexapro","cipralex","antidepressant"],"bemorga":["Har kuni bir vaqtda iching"]},{"id":"estradiol-noretisteron","nom":"Estradiol + noretisteron atsetat (menopauzal gormon terapiyasi)","xalqaro":"Estradiol / norethindrone acetate tablets (1 mg/0.5 mg; 0.5 mg/0.1 mg)","guruh":"Menopauzal gormon terapiyasi (estrogen + progestin)","kalitlar":["estradiol","menopauzal gormon","kliogest","aktivel","gormon o'rnini bosuvchi"],"bemorga":["Har yili ko'rikdan o'ting, mammografiya qiling"]},{"id":"febuksostat","nom":"Febuksostat","xalqaro":"Febuxostat (Uloric)","guruh":"Ksantinoksidaza ingibitori (nopurin)","kalitlar":["febuksostat","febuxostat","uloric","adenuric"],"bemorga":["Yurak kasalligi bo'lsa shifokorga albatta ayting"]},{"id":"filgrastim","nom":"Filgrastim (G-KSF)","xalqaro":"Filgrastim (Neupogen va biosimilyarlar)","guruh":"Granulotsitar koloniya stimullovchi omil","kalitlar":["filgrastim","neupogen","neypogen","g-ksf","g-csf","leykostim"],"bemorga":["Suyak og'rig'ida paratsetamol ichish mumkin"]},{"id":"finasterid","nom":"Finasterid","xalqaro":"Finasteride 5 mg (Proscar)","guruh":"5-alfa-reduktaza ingibitori","kalitlar":["finasterid","finasteride","proskar","proscar","penester"],"bemorga":["Samara 3–6 oyda bilinadi — sabr qiling, o'zboshimchalik bilan to'xtatmang"]},{"id":"fitomenadion","nom":"Fitomenadion (K1 vitamini)","xalqaro":"Phytonadione (vitamin K1)","guruh":"Vitamin K preparati — qon ivish omillari sintezi uchun","kalitlar":["fitomenadion","phytonadione","k vitamini","vitamin k","konakion","vikasol"],"bemorga":["Varfarin ichsangiz, K vitamini qo'shimchalarini o'zboshimchalik bilan ichmang"]},{"id":"flukonazol","nom":"Flukonazol","xalqaro":"Fluconazole","guruh":"Zamburug'ga qarshi vosita (triazol)","kalitlar":["antimikotik","triazol","zamburug'ga qarshi"],"bemorga":["Homilador bo'lsangiz yoki homiladorlikni rejalashtirsangiz — shifokorga albatta ayting"]},{"id":"fluoksetin","nom":"Fluoksetin","xalqaro":"Fluoxetine (Prozac)","guruh":"Selektiv serotonin qayta tutilishi ingibitori (SSRI)","kalitlar":["fluoksetin","fluoxetine","prozac","antidepressant"],"bemorga":["Ertalab ichish uyquni kamroq buzadi"]},{"id":"flutikazon-burun","nom":"Flutikazon propionat (burun spreyi)","xalqaro":"Fluticasone propionate nasal spray","guruh":"Burun ichiga kortikosteroid","kalitlar":["burun ichiga kortikosteroid","flutikazon","intranazal steroid"],"bemorga":["4 yoshgacha bolaga ishlatmang; bolalarda eng qisqa muddat va kattalar nazoratida"]},{"id":"foliy-kislota","nom":"Foliy kislota","xalqaro":"Folic acid","guruh":"Vitamin B9","kalitlar":["foliy kislota","folic acid","folat","vitamin b9"],"bemorga":["Homiladorlikni rejalashtirayotgan bo'lsangiz — hoziroq boshlang"]},{"id":"fosfomitsin","nom":"Fosfomitsin trometamol","xalqaro":"Fosfomycin tromethamine (oral granules)","guruh":"Fosfon kislota antibiotigi","kalitlar":["fosfomitsin","fosfomycin","monural","urofoscin"],"bemorga":["Bitta paketcha — butun davo; 2–3 kunda belgilar kamayadi"]},{"id":"furosemid","nom":"Furosemid","xalqaro":"Furosemide","guruh":"Kuchli (qovuzloq) diuretik","kalitlar":["diuretik","siydik haydovchi","qovuzloq diuretigi"],"bemorga":["Ertalab iching; tez-tez siyish kutiladi"]},{"id":"galoperidol","nom":"Galoperidol","xalqaro":"Haloperidol (Haldol)","guruh":"Tipik (birinchi avlod) antipsixotik","kalitlar":["galoperidol","haloperidol","haldol","antipsixotik","neyroleptik"],"bemorga":["Mushak qotishi, beixtiyor harakat yoki bezovtalik bo'lsa darhol shifokorga"]},{"id":"gansiklovir-koz","nom":"Gansiklovir (ko'z geli)","xalqaro":"Ganciclovir ophthalmic gel 0.15%","guruh":"Nukleozid analogi — virusga qarshi ko'z geli","kalitlar":["gansiklovir","virgan","zirgan"],"bemorga":["Gerpetik keratitda **gormonli tomchilarni ishlatmang** — kasallikni keskin og'irlashtiradi"]},{"id":"gentamitsin","nom":"Gentamitsin","xalqaro":"Gentamicin sulfate (injection)","guruh":"Aminoglikozid antibiotik","kalitlar":["gentamitsin","gentamicin","aminoglikozid"],"bemorga":["Davolashdan keyin chaqaloqning eshitish tekshiruvi (skrining) o'tkazilishi kerak"]},{"id":"gidrokortizon-krem","nom":"Gidrokortizon 1% (krem/malham)","xalqaro":"Hydrocortisone 1% topical (OTC)","guruh":"Kuchsiz mahalliy kortikosteroid","kalitlar":["gidrokortizon","hydrocortisone","kortizon krem","lokoid"],"bemorga":["Yupqa qatlam, kuniga 3–4 martadan ko'p emas"]},{"id":"gidroksiureya","nom":"Gidroksiureya (gidroksikarbamid)","xalqaro":"Hydroxyurea (Droxia, Hydrea)","guruh":"Antimetabolit — sitoreduktiv dori","kalitlar":["gidroksiureya","hydroxyurea","gidroksikarbamid","hydrea","droxia"],"bemorga":["Qon tahlilini o'tkazib yubormang"]},{"id":"gidroksixloroxin","nom":"Gidroksixloroxin","xalqaro":"Hydroxychloroquine sulfate (Plaquenil)","guruh":"Bezgakka qarshi vosita; immunomodulyator (DMARD)","kalitlar":["gidroksixloroxin","hydroxychloroquine","plakvenil","plaquenil","immard"],"bemorga":["Ta'siri 2–3 oyda bilinadi — o'zboshimchalik bilan to'xtatmang"]},{"id":"glyukoza","nom":"Glyukoza (og'iz orqali, tez so'riladigan uglevod)","xalqaro":"Oral glucose (dextrose) for hypoglycemia","guruh":"Gipoglikemiyani tuzatuvchi vosita","kalitlar":["dekstroza","shakar","gipoglikemiya"],"bemorga":["Gipoglikemiya belgilari: titroq, terlash, yurak urishi tezlashishi, kuchli ochlik, bezovtalik, chalkashlik"]},{"id":"ibuprofen","nom":"Ibuprofen","xalqaro":"Ibuprofen","guruh":"Nosteroid yallig'lanishga qarshi vosita (NYQV)","kalitlar":["NYQV","nosteroid"],"bemorga":["Homilador bo'lsangiz (ayniqsa 20 haftadan keyin) — ichmang, shifokor bilan maslahatlashing"]},{"id":"imatinib","nom":"Imatinib","xalqaro":"Imatinib mesylate (Gleevec / Glivec)","guruh":"BCR-ABL1 tirozinkinaza ingibitori","kalitlar":["imatinib","gleevec","glivec","glivek","tirozinkinaza"],"bemorga":["Har kuni ovqat bilan, o'zboshimchalik bilan to'xtatmang"]},{"id":"immunoglobulin","nom":"Immunoglobulin (vena ichiga, IVIG)","xalqaro":"Immune globulin intravenous (human), IGIV","guruh":"Odam immunoglobulini — passiv immunizatsiya va immunomodulyatsiya","kalitlar":["immunoglobulin","ivig","gammagard","oktagam","privigen","gamma globulin"],"bemorga":["Infuziya paytida nafas qisishi, toshma, ko'krak og'rig'i bo'lsa — darhol hamshiraga ayting"]},{"id":"itrakonazol","nom":"Itrakonazol","xalqaro":"Itraconazole","guruh":"Tizimli zamburug'ga qarshi dori — triazol guruhi","kalitlar":["itrakonazol","itraconazole","sporanox"],"bemorga":["**Nafas qisilishi, oyoq shishi yoki tez charchash paydo bo'lsa — darhol shifokorga (yurak yetishmovchiligi belgilari)**"]},{"id":"izotretinoin","nom":"Izotretinoin (ichish uchun)","xalqaro":"Isotretinoin capsules","guruh":"Tizimli retinoid","kalitlar":["izotretinoin","isotretinoin","roakkutan","akkutan","aknekutan"],"bemorga":["**Homiladorlik qat'iyan mumkin emas** — ikki usul kontratsepsiya"]},{"id":"kaliy-sitrat","nom":"Kaliy sitrat","xalqaro":"Potassium citrate extended-release tablets","guruh":"Siydikni ishqorlovchi vosita; tosh hosil bo'lishini kamaytiruvchi","kalitlar":["kaliy sitrat","potassium citrate","urocit","blemaren"],"bemorga":["Ovqat bilan iching, ko'p suv iching, tuzni kamaytiring"]},{"id":"kalsiy-glyukonat","nom":"Kalsiy glyukonat (vena ichiga)","xalqaro":"Calcium gluconate injection 10%","guruh":"Kalsiy preparati; giperkaliemiyada yurak membranasini barqarorlashtiruvchi","kalitlar":["kalsiy glyukonat","calcium gluconate","kaltsiy glyukonat"],"bemorga":["Bu dori faqat shifoxonada yuboriladi"]},{"id":"karbamazepin","nom":"Karbamazepin","xalqaro":"Carbamazepine","guruh":"Tutqanoqqa qarshi dori (natriy kanallari blokatori); uch shoxli nerv nevralgiyasi","kalitlar":["karbamazepin","finlepsin","tegretol"],"bemorga":["**Toshma, og'iz yoki ko'zda yaralar, isitma** paydo bo'lsa — darhol shifokorga (og'ir allergiya xavfi)"]},{"id":"ketokonazol-krem","nom":"Ketokonazol 2% (krem va shampun)","xalqaro":"Ketoconazole 2% cream / shampoo","guruh":"Azol guruhi zamburug'ga qarshi mahalliy vosita","kalitlar":["ketokonazol","ketoconazole","nizoral","mikozoral","sebozol"],"bemorga":["Shampunni 5 daqiqa qoldirib, keyin yuving"]},{"id":"klobetazol","nom":"Klobetazol propionat 0,05%","xalqaro":"Clobetasol propionate 0.05% (cream/ointment)","guruh":"O'ta kuchli mahalliy kortikosteroid (I sinf)","kalitlar":["klobetazol","clobetasol","dermoveyt","klovate","powercort"],"bemorga":["**2 haftadan ortiq va haftasiga 50 g dan ko'p ishlatmang**"]},{"id":"klopidogrel","nom":"Klopidogrel","xalqaro":"Clopidogrel","guruh":"Antiagregant — P2Y12 retseptor blokatori (tiyenopiridin)","kalitlar":["klopidogrel","plaviks","P2Y12"],"bemorga":["Dorini **shifokor ruxsatisiz to'xtatmang** — qayta insult yoki infarkt xavfi"]},{"id":"klotrimazol","nom":"Klotrimazol 1% (krem)","xalqaro":"Clotrimazole 1% cream (topical)","guruh":"Azol guruhi zamburug'ga qarshi mahalliy vosita","kalitlar":["klotrimazol","clotrimazole","kanesten","kandid krem"],"bemorga":["Kuniga 2 marta, 2–4 hafta — toshma yo'qolsa ham davom eting"]},{"id":"kolxitsin","nom":"Kolxitsin","xalqaro":"Colchicine (Colcrys)","guruh":"Yallig'lanishga qarshi (mikronaychalar ingibitori) — podagra va oilaviy O'rta yer dengizi isitmasi uchun","kalitlar":["kolxitsin","colchicine","kolxikum","colcrys"],"bemorga":["Xuruj boshlanishi bilan iching — kechiksa samarasi kamayadi"]},{"id":"kok-kontratseptiv","nom":"Kombinatsiyalangan og'iz kontratseptivi (levonorgestrel + etinilestradiol)","xalqaro":"Levonorgestrel / ethinyl estradiol tablets","guruh":"Estrogen-progestin kontratseptiv","kalitlar":["kontratseptiv","levonorgestrel etinilestradiol","mikroginon","rigevidon","triregol","lutera"],"bemorga":["**Chekmang** — ayniqsa 35 yoshdan keyin"]},{"id":"kvetiapin","nom":"Kvetiapin","xalqaro":"Quetiapine (Seroquel)","guruh":"Atipik antipsixotik","kalitlar":["kvetiapin","quetiapine","seroquel","antipsixotik"],"bemorga":["Kechqurun iching — kunduzgi uyquchanlikni kamaytiradi"]},{"id":"latanoprost-koz","nom":"Latanoprost (ko'z tomchisi)","xalqaro":"Latanoprost ophthalmic solution 0.005%","guruh":"Prostaglandin F2-alfa analogi — glaukomaga qarshi ko'z tomchisi","kalitlar":["latanoprost","ksalatan","prostaglandin analogi"],"bemorga":["Kuniga faqat 1 marta, kechqurun — ko'p tomizish yaxshiroq ta'sir qilmaydi"]},{"id":"leflunomid","nom":"Leflunomid","xalqaro":"Leflunomide (Arava)","guruh":"Pirimidin sintezi ingibitori — DMARD","kalitlar":["leflunomid","leflunomide","arava"],"bemorga":["**Ayollar davolash vaqtida ishonchli kontratsepsiya qo'llasin; homiladorlik rejalashtirilsa oldindan shifokorga ayting**"]},{"id":"levetiratsetam","nom":"Levetiratsetam","xalqaro":"Levetiracetam","guruh":"Tutqanoqqa qarshi dori (SV2A ligandi), keng spektrli","kalitlar":["levetiratsetam","keppra"],"bemorga":["Har kuni bir xil vaqtda ichish; **o'zboshimchalik bilan to'xtatmang** — kuchli tutqanoq xavfi"]},{"id":"levodopa-karbidopa","nom":"Levodopa + karbidopa","xalqaro":"Carbidopa and levodopa","guruh":"Antiparkinson dori: dofamin prekursori + periferik dekarboksilaza ingibitori","kalitlar":["levodopa","karbidopa","nakom","sinemet"],"bemorga":["Har kuni **bir xil vaqtda** iching; dozani o'zboshimchalik bilan **to'satdan to'xtatmang yoki keskin kamaytirmang**"]},{"id":"levonorgestrel-favqulodda","nom":"Levonorgestrel 1,5 mg (favqulodda kontratseptsiya)","xalqaro":"Levonorgestrel 1.5 mg (emergency contraception, OTC)","guruh":"Progestin — favqulodda kontratseptiv","kalitlar":["postinor","eskapel","favqulodda kontratseptsiya","levonorgestrel 1.5"],"bemorga":["Iloji boricha tez iching — 72 soatdan kechiktirmang"]},{"id":"levotiroksin","nom":"Levotiroksin","xalqaro":"Levothyroxine sodium (L-T4)","guruh":"Qalqonsimon bez gormoni (sintetik T4)","kalitlar":["L-tiroksin","tiroksin","qalqonsimon bez gormoni"],"bemorga":["Har kuni ertalab och qoringa, nonushtadan 30–60 daqiqa oldin, suv bilan iching"]},{"id":"lidokain","nom":"Lidokain (mahalliy og'riqsizlantirish uchun)","xalqaro":"Lidocaine hydrochloride (Xylocaine)","guruh":"Amid guruhidagi mahalliy anestetik","kalitlar":["lidokain","lidocaine","xylocaine","mahalliy anesteziya","novokain o'rniga"],"bemorga":["Muolajadan keyin bir necha soat davomida uvishish saqlanadi — kuymaslik va tishlab olmaslikka ehtiyot bo'ling"]},{"id":"litiy","nom":"Litiy karbonat","xalqaro":"Lithium carbonate (Lithobid)","guruh":"Kayfiyat barqarorlashtiruvchi","kalitlar":["litiy","lithium","lithobid","kayfiyat barqarorlashtiruvchi"],"bemorga":["Qon tahlilini belgilangan muddatda topshiring — bu hayotiy muhim"]},{"id":"lizinopril","nom":"Lizinopril","xalqaro":"Lisinopril","guruh":"Angiotenzinga aylantiruvchi ferment (AAF) ingibitori","kalitlar":["AAF ingibitori","APF ingibitori","ACE ingibitori","enalapril"],"bemorga":["Homilador bo'lsangiz yoki homiladorlikni rejalashtirsangiz — **darhol shifokorga ayting**, dori almashtiriladi"]},{"id":"loperamid","nom":"Loperamid","xalqaro":"Loperamide hydrochloride","guruh":"Diareyaga qarshi vosita (ichak opioid retseptorlari agonisti)","kalitlar":["diareyaga qarshi","antimotil","ichak harakatini sekinlashtiruvchi"],"bemorga":["Najasda qon bo'lsa, najas qora bo'lsa yoki yuqori isitma bo'lsa — loperamid ichmang, shifokorga"]},{"id":"lorazepam","nom":"Lorazepam","xalqaro":"Lorazepam (Ativan)","guruh":"Benzodiazepin","kalitlar":["lorazepam","ativan","benzodiazepin","tinchlantiruvchi"],"bemorga":["Bu dori uzoq muddatli davo emas — tashvish buzilishining asosiy davosi psixoterapiya va antidepressantlar"]},{"id":"losartan","nom":"Losartan","xalqaro":"Losartan potassium (Cozaar)","guruh":"Angiotenzin II retseptor blokatori (ARB)","kalitlar":["losartan","kozaar","cozaar","lozap","lorista"],"bemorga":["**Homilador bo'lsangiz darhol shifokorga ayting — dori almashtiriladi**"]},{"id":"magniy-sulfat","nom":"Magniy sulfat (inyeksiya)","xalqaro":"Magnesium sulfate injection","guruh":"Antikonvulsant (eklampsiya) va elektrolit","kalitlar":["magniy sulfat","magnesia","magnezia","magnesium sulfate"],"bemorga":["Faqat shifoxonada beriladi; issiqlik hissi normal"]},{"id":"makrogol","nom":"Makrogol (polietilenglikol 3350)","xalqaro":"Polyethylene glycol 3350 (macrogol)","guruh":"Osmotik surgi","kalitlar":["makrogol","polietilenglikol","forlaks","tranzipeg","peg 3350","movikol"],"bemorga":["Har kuni, oylab muntazam berish kerak — qabziyat tez qaytadi"]},{"id":"mebendazol","nom":"Mebendazol","xalqaro":"Mebendazole (Vermox)","guruh":"Benzimidazol guruhi antigelmint","kalitlar":["mebendazol","mebendazole","vermox","vormil","gijjaga qarshi"],"bemorga":["Ostritsada ikkinchi dozani (2 haftadan keyin) unutmang"]},{"id":"melatonin","nom":"Melatonin","xalqaro":"Melatonin","guruh":"Melatonin retseptorlari agonisti (uyqu ritmini sozlovchi)","kalitlar":["melatonin","uyqu gormoni","jet lag","sirkadian"],"bemorga":["Har kuni bir vaqtda, uyqudan oldin iching"]},{"id":"metformin","nom":"Metformin","xalqaro":"Metformin hydrochloride","guruh":"Qandni pasaytiruvchi vosita (biguanid)","kalitlar":["biguanid","qandni pasaytiruvchi","antidiabetik"],"bemorga":["Ovqat bilan iching; oshqozon bezovtaligi odatda doza asta oshirilganda kamayadi"]},{"id":"metilfenidat","nom":"Metilfenidat","xalqaro":"Methylphenidate hydrochloride","guruh":"Markaziy asab tizimi stimulyatori — DEHB davosi","kalitlar":["metilfenidat","ritalin","konserta","medikinet"],"bemorga":["**Dorini boshqalarga bermang va xavfsiz joyda saqlang** — giyohvandlik maqsadida suiiste'mol qilinadi"]},{"id":"metoklopramid","nom":"Metoklopramid","xalqaro":"Metoclopramide (Reglan, Cerucal)","guruh":"Dofamin D2 retseptor antagonisti, prokinetik va antiemetik","kalitlar":["metoklopramid","metoclopramide","reglan","cerucal"],"bemorga":["Dorini ovqatdan 30 daqiqa oldin iching"]},{"id":"metotreksat","nom":"Metotreksat (tabletka)","xalqaro":"Methotrexate tablets","guruh":"Antimetabolit — immunosupressor (folat antagonisti)","kalitlar":["metotreksat","methotrexate","trexall","metoject"],"bemorga":["**Haftada faqat bir marta**, belgilangan kunda"]},{"id":"metronidazol","nom":"Metronidazol","xalqaro":"Metronidazole (oral tablets)","guruh":"Nitroimidazol — anaerob bakteriya va protozoylarga qarshi","kalitlar":["metronidazol","metronidazole","trixopol","flagil","klion"],"bemorga":["**Davolash vaqtida va keyin 3 kun spirtli ichimlik ichmang**"]},{"id":"miltefozin","nom":"Miltefozin","xalqaro":"Miltefosine (Impavido)","guruh":"Leyshmaniozga qarshi dori (alkilfosfoxolin)","kalitlar":["miltefozin","miltefosine","impavido","leyshmanioz dori"],"bemorga":["Davolash davomida va tugagach 5 oy homilador bo'lmang"]},{"id":"minoksidil-mahalliy","nom":"Minoksidil (sochga surtiladigan)","xalqaro":"Minoxidil topical solution/foam 2–5%","guruh":"Soch o'sishini rag'batlantiruvchi mahalliy vosita","kalitlar":["minoksidil","minoxidil","regein","rogaine","alerana"],"bemorga":["Kuniga 2 marta 1 ml — ko'pi kerak emas"]},{"id":"mirabegron","nom":"Mirabegron","xalqaro":"Mirabegron extended-release tablets (Myrbetriq)","guruh":"Beta-3 adrenoretseptor agonisti","kalitlar":["mirabegron","betmiga","myrbetriq"],"bemorga":["Qon bosimingizni haftada bir-ikki marta o'lchang"]},{"id":"mirtazapin","nom":"Mirtazapin","xalqaro":"Mirtazapine (Remeron)","guruh":"Noradrenergik va spetsifik serotoninergik antidepressant","kalitlar":["mirtazapin","mirtazapine","remeron","antidepressant"],"bemorga":["Kechqurun iching — uyquni yaxshilaydi"]},{"id":"moksifloksatsin-koz","nom":"Moksifloksatsin (ko'z tomchisi)","xalqaro":"Moxifloxacin ophthalmic solution 0.5%","guruh":"Ftorxinolon antibiotik — ko'z uchun","kalitlar":["moksifloksatsin","vigamoks","ftorxinolon ko'z tomchisi"],"bemorga":["Bu antibiotik — **virusli va allergik konyunktivitda foydasiz**, faqat bakterial infeksiyada (yiringli ajralma) shifokor tavsiyasi bilan"]},{"id":"morfin","nom":"Morfin","xalqaro":"Morphine sulfate (MS Contin, Duramorph)","guruh":"Opioid analgetik (mu-opioid retseptor to'liq agonisti)","kalitlar":["morfin","morphine","ms contin","duramorph"],"bemorga":["Uzaytirilgan ta'sirli tabletkani hech qachon maydalamang, chaynamang yoki ikkiga bo'lmang — bu o'limga olib kelishi mumkin"]},{"id":"mupirotsin","nom":"Mupirotsin 2% (malham)","xalqaro":"Mupirocin 2% ointment","guruh":"Mahalliy antibiotik","kalitlar":["mupirotsin","mupirocin","baktroban","supirotsin"],"bemorga":["Kuniga 3 marta, odatda 5–10 kun"]},{"id":"naltrekson","nom":"Naltrekson","xalqaro":"Naltrexone (Revia)","guruh":"Opioid retseptor antagonisti","kalitlar":["naltrekson","naltrexone","revia","alkogolga qarshi"],"bemorga":["Bu dori opioidlar ta'sirini bloklaydi — jarrohlik yoki shoshilinch yordamda shifokorga albatta ayting"]},{"id":"naproksen","nom":"Naproksen","xalqaro":"Naproxen tablets","guruh":"Nosteroid yallig'lanishga qarshi vosita (NYaQV)","kalitlar":["naproksen","naproxen","nalgezin","naprosin","aleve"],"bemorga":["Ovqat bilan iching, boshqa NYaQV bilan birga ichmang"]},{"id":"natriy-sirkoniy-siklosilikat","nom":"Natriy sirkoniy siklosilikat","xalqaro":"Sodium zirconium cyclosilicate (Lokelma)","guruh":"Kaliy bog'lovchi (ichakda kation almashtiruvchi)","kalitlar":["lokelma","sodium zirconium cyclosilicate","kaliy boglovchi","natriy sirkoniy"],"bemorga":["Boshqa dorilaringizni Lokelmadan 2 soat oldin yoki keyin iching"]},{"id":"nifedipin","nom":"Nifedipin (uzaytirilgan ta'sirli)","xalqaro":"Nifedipine extended-release tablets","guruh":"Digidropiridin kalsiy kanali blokatori","kalitlar":["nifedipin","nifedipine","korinfar","kordaflex","osmo-adalat","adalat"],"bemorga":["Tabletkani butunligicha yuting"]},{"id":"nimodipin","nom":"Nimodipin","xalqaro":"Nimodipine","guruh":"Kalsiy kanallari blokatori (digidropiridin) — subaraxnoidal qon quyilishida","kalitlar":["nimodipin","nimotop"],"bemorga":["Bu dori faqat shifoxonada subaraxnoidal qon quyilishidan keyin, shifokor nazoratida beriladi"]},{"id":"nirmatrelvir-ritonavir","nom":"Nirmatrelvir + ritonavir","xalqaro":"Nirmatrelvir/ritonavir (Paxlovid)","guruh":"SARS-CoV-2 proteaza ingibitori","kalitlar":["paxlovid","pakslovid","nirmatrelvir","ritonavir","covid dori"],"bemorga":["Ichayotgan BARCHA dori va o'tlarni shifokorga ayting"]},{"id":"nirsevimab","nom":"Nirsevimab","xalqaro":"Nirsevimab-alip (Beyfortus)","guruh":"RSV ga qarshi uzoq ta'sirli monoklonal antitana — passiv immunizatsiya","kalitlar":["nirsevimab","beyfortus","rsv antitana"],"bemorga":["Bu vaksina emas, tayyor antitana — himoya darhol boshlanadi va bitta doza butun RSV mavsumiga mo'ljallangan"]},{"id":"nistatin","nom":"Nistatin (og'iz suspenziyasi)","xalqaro":"Nystatin oral suspension","guruh":"Zamburug'ga qarshi vosita (polien antibiotik), mahalliy","kalitlar":["antimikotik","polien","zamburug'ga qarshi"],"bemorga":["Suspenziyani og'izda imkon qadar uzoq ushlab turing, keyin yuting; chaqaloqqa pipetka bilan har bir lunjga yarmidan tomizing"]},{"id":"nitazoksanid","nom":"Nitazoksanid","xalqaro":"Nitazoxanide (Alinia)","guruh":"Antiprotozoy (tiazolid)","kalitlar":["nitazoksanid","nitazoxanide","alinia","nitazid"],"bemorga":["3 kunlik kursni oxirigacha iching"]},{"id":"nitrofurantoin","nom":"Nitrofurantoin","xalqaro":"Nitrofurantoin monohydrate/macrocrystals (Macrobid)","guruh":"Nitrofuran — siydik yo'li antiseptigi","kalitlar":["nitrofurantoin","furadonin","macrobid","makrobid"],"bemorga":["Ovqat bilan iching, kursni oxirigacha"]},{"id":"nitroglitserin","nom":"Nitroglitserin (til osti tabletkasi)","xalqaro":"Nitroglycerin sublingual","guruh":"Organik nitrat (vazodilatator, stenokardiyaga qarshi)","kalitlar":["nitrat","vazodilatator","stenokardiyaga qarshi"],"bemorga":["Ko'krak og'rig'ida o'tirib, 1 tabletkani til ostida eriting; 5 daqiqada o'tmasa — **103 ga qo'ng'iroq qiling** va yana 1 tabletka (15 daqiqada jami 3 tadan ko'p emas)"]},{"id":"noretisteron-atsetat","nom":"Noretisteron atsetat","xalqaro":"Norethindrone acetate tablets 5 mg","guruh":"Progestin","kalitlar":["noretisteron","norethindrone","norkolut","primolyut-nor","aygestin"],"bemorga":["Endometriozda uzoq muddat, shifokor nazoratida"]},{"id":"ofloksatsin-quloq","nom":"Ofloksatsin (quloq tomchisi 0,3%)","xalqaro":"Ofloxacin otic solution 0.3%","guruh":"Mahalliy antibiotik — ftorxinolon (quloq uchun)","kalitlar":["ftorxinolon","quloq tomchisi","xinolon"],"bemorga":["Faqat shifokor ko'rsatmasi bilan; ko'zga tomizmang"]},{"id":"oksimetazolin","nom":"Oksimetazolin (burun spreyi/tomchisi)","xalqaro":"Oxymetazoline hydrochloride nasal","guruh":"Burun dekongestanti (alfa-adrenomimetik, tomir toraytiruvchi)","kalitlar":["dekongestant","tomir toraytiruvchi","alfa-adrenomimetik","burun tomchisi","ksilometazolin"],"bemorga":["**3 kundan ortiq ishlatmang** — aks holda burun yana bitadi va tomchiga \"qaramlik\" paydo bo'ladi"]},{"id":"oktreotid","nom":"Oktreotid","xalqaro":"Octreotide acetate (Sandostatin)","guruh":"Somatostatin analogi","kalitlar":["oktreotid","octreotide","sandostatin"],"bemorga":["Inyeksiya joylarini har safar almashtiring"]},{"id":"olanzapin","nom":"Olanzapin","xalqaro":"Olanzapine (Zyprexa)","guruh":"Atipik antipsixotik","kalitlar":["olanzapin","olanzapine","zyprexa","antipsixotik","neyroleptik"],"bemorga":["Vazn, qon shakari va xolesterinni muntazam tekshiring"]},{"id":"olopatadin-koz","nom":"Olopatadin (ko'z tomchisi)","xalqaro":"Olopatadine hydrochloride ophthalmic solution 0.1–0.2%","guruh":"Antigistamin + mast hujayra stabilizatori — ko'z uchun","kalitlar":["olopatadin","opatanol","pataday"],"bemorga":["Allergik qichishishda kuniga 1 tomchi yetarli"]},{"id":"omeprazol","nom":"Omeprazol","xalqaro":"Omeprazole","guruh":"Proton pompasi ingibitori (PPI)","kalitlar":["PPI","proton pompasi"],"bemorga":["Qon qusish, qora najas, yutish qiyinligi yoki og'riqli yutish bo'lsa — dori ichmang, darhol shifokorga"]},{"id":"ondansetron","nom":"Ondansetron","xalqaro":"Ondansetron (Zofran)","guruh":"5-HT3 retseptor antagonisti (qusishga qarshi vosita)","kalitlar":["ondansetron","zofran"],"bemorga":["Dorini qusish boshlanishini kutmay, kimyoterapiyadan 30 daqiqa oldin ichish kerak"]},{"id":"oseltamivir","nom":"Oseltamivir","xalqaro":"Oseltamivir phosphate","guruh":"Antivirus vosita — gripp virusi neyraminidaza ingibitori","kalitlar":["neyraminidaza ingibitori","grippga qarshi antivirus"],"bemorga":["Faqat gripp uchun — oddiy shamollash va boshqa ORVIda foyda bermaydi"]},{"id":"ors","nom":"Og'iz orqali regidratatsiya eritmasi (ORS)","xalqaro":"Oral rehydration solution (reduced osmolarity ORS)","guruh":"Regidratatsiya vositasi (suv-elektrolit eritmasi)","kalitlar":["ORS","regidron","regidratatsiya"],"bemorga":["Ich ketishi va qusishda birinchi va eng muhim dori — ORS; kukunni yorliqda yozilgan miqdordagi toza suvda eriting"]},{"id":"paratsetamol","nom":"Paratsetamol","xalqaro":"Paracetamol (acetaminophen)","guruh":"Analgetik-antipiretik (og'riq qoldiruvchi va isitma tushiruvchi)","kalitlar":["acetaminophen","paratsetamol tutuvchi"],"bemorga":["Kattalar sutkasiga 4 g (masalan, 500 mg dan 8 tabletka) dan ko'p ichmasin; dozalar orasida kamida 4 soat"]},{"id":"pembrolizumab","nom":"Pembrolizumab","xalqaro":"Pembrolizumab (Keytruda)","guruh":"PD-1 cheklov nuqtasi ingibitori (monoklonal antitana)","kalitlar":["pembrolizumab","keytruda"],"bemorga":["Yangi paydo bo'lgan yo'tal, nafas qisilishi, kuniga bir necha marta ich ketishi, qorin og'rig'i, sariqlik yoki toshma haqida darhol xabar bering — bular immun yon ta'sir belgisi bo'lishi mumkin"]},{"id":"permetrin","nom":"Permetrin 5% (krem)","xalqaro":"Permethrin 5% cream","guruh":"Piretroid — qo'tirga qarshi (skabitsid)","kalitlar":["permetrin","permethrin","medifoks","nittifor"],"bemorga":["Butun tanaga, boshdan oyoqqacha — faqat toshmali joyga emas"]},{"id":"pilokarpin-koz","nom":"Pilokarpin (ko'z tomchisi)","xalqaro":"Pilocarpine hydrochloride ophthalmic solution","guruh":"M-xolinomimetik (miotik) — ko'z tomchisi","kalitlar":["pilokarpin","miotik"],"bemorga":["Kechasi rul boshqarishda ehtiyot bo'ling"]},{"id":"piridostigmin","nom":"Piridostigmin","xalqaro":"Pyridostigmine bromide","guruh":"Qaytar xolinesteraza ingibitori — miasteniyada simptomatik dori","kalitlar":["piridostigmin","kalimin","mestinon","antixolinesteraza"],"bemorga":["Dozani **faqat shifokor** o'zgartiradi — kuchsizlik oshsa o'zingiz qo'shimcha tabletka ichmang"]},{"id":"prazikvantel","nom":"Prazikvantel","xalqaro":"Praziquantel (Biltricide)","guruh":"Antigelmint (sestod va trematodlarga qarshi)","kalitlar":["prazikvantel","praziquantel","biltricide","tasmasimon gijja"],"bemorga":["Tabletkani chaynamang, ovqat bilan iching"]},{"id":"prednizolon","nom":"Prednizolon (ichish uchun)","xalqaro":"Prednisolone (oral solution / orally disintegrating tablets)","guruh":"Tizimli glyukokortikoid","kalitlar":["prednizolon","prednisolone","medopred","orapred","gormon tabletka"],"bemorga":["**Uzoq kursni o'zboshimchalik bilan birdan to'xtatmang**"]},{"id":"prednizolon-koz","nom":"Prednizolon atsetat (ko'z suspenziyasi)","xalqaro":"Prednisolone acetate ophthalmic suspension 1%","guruh":"Glyukokortikoid — ko'z uchun","kalitlar":["prednizolon ko'z tomchisi","gormonli ko'z tomchisi","kortikosteroid ko'z tomchisi"],"bemorga":["**Gormonli ko'z tomchisini hech qachon o'zboshimchalik bilan \"qizil ko'z\" uchun ishlatmang** — gerpes yoki zamburug'li infeksiyada ko'rishni yo'qotishga olib kelishi mumkin"]},{"id":"pregabalin","nom":"Pregabalin","xalqaro":"Pregabalin","guruh":"Gabapentinoid (kalsiy kanallari alfa-2-delta ligandi) — neyropatik og'riq, tutqanoq","kalitlar":["pregabalin","lirika","gabapentinoid"],"bemorga":["Og'riq bir necha kunda kamayishi mumkin, lekin dozani **o'zboshimchalik bilan oshirmang**"]},{"id":"primaxin","nom":"Primaxin","xalqaro":"Primaquine phosphate","guruh":"8-aminoxinolin bezgakka qarshi dori","kalitlar":["primaxin","primakin","primaquine","vivax"],"bemorga":["Siydik qorayishi, rangparlik yoki hansirash bo'lsa dorini to'xtatib darhol shifokorga"]},{"id":"proparakain","nom":"Proparakain (mahalliy ko'z anestetigi)","xalqaro":"Proparacaine hydrochloride ophthalmic solution 0.5%","guruh":"Mahalliy anestetik — faqat tibbiy muolajalar uchun","kalitlar":["proparakain","alkain","og'riqsizlantiruvchi ko'z tomchisi","tetrakain","inokain"],"bemorga":["**Og'riqsizlantiruvchi ko'z tomchisini uyga olib ketib, og'riq qoldirish uchun ishlatmang** — shox parda bitishini to'xtatib, ko'rishni butunlay yo'qotishga olib kelishi mumkin"]},{"id":"propranolol","nom":"Propranolol","xalqaro":"Propranolol hydrochloride","guruh":"Noselektiv beta-adrenoblokator — migren profilaktikasi, essensial tremor","kalitlar":["propranolol","anaprilin","noselektiv beta-blokator"],"bemorga":["Bu migren **xurujini to'xtatmaydi** — har kuni ichiladigan profilaktik dori, samarasi 4–6 haftada baholanadi"]},{"id":"qoqshol-immunoglobulini","nom":"Qoqsholga qarshi immunoglobulin","xalqaro":"Tetanus immune globulin (human) (HyperTET)","guruh":"Spetsifik immunoglobulin (passiv immunizatsiya)","kalitlar":["qoqshol immunoglobulini","tetanus immune globulin","tig","hypertet","qoqsholga qarshi zardob"],"bemorga":["Har 10 yilda qoqshol-difteriya emlashini yangilang"]},{"id":"quturish-immunoglobulini","nom":"Quturishga qarshi immunoglobulin","xalqaro":"Human rabies immune globulin (HyperRAB)","guruh":"Spetsifik immunoglobulin (passiv immunizatsiya)","kalitlar":["quturish immunoglobulini","rabies immune globulin","hrig","hyperrab","antirabik immunoglobulin"],"bemorga":["Immunoglobulin yaraga yuboriladi — og'riqli, lekin hayot saqlaydi"]},{"id":"quturish-vaksinasi","nom":"Quturishga qarshi vaksina","xalqaro":"Rabies vaccine (Imovax Rabies, HDCV)","guruh":"Inaktivlangan virus vaksinasi","kalitlar":["quturish vaksinasi","quturishga qarshi emlash","rabies vaccine","imovax","kokav","rabivak"],"bemorga":["Hayvon tishlasa — yarani darhol 15 daqiqa sovunlab yuving va SHU KUNI shifokorga"]},{"id":"rasburikaza","nom":"Rasburikaza","xalqaro":"Rasburicase (Elitek, Fasturtec)","guruh":"Rekombinant urat-oksidaza fermenti","kalitlar":["rasburikaza","rasburicase","elitek"],"bemorga":["Infuziya davrida nafas qisilishi, qichishish yoki ko'krak siqilishi sezsangiz darhol xodimlarga ayting"]},{"id":"rifampitsin","nom":"Rifampitsin","xalqaro":"Rifampin / rifampicin","guruh":"Rifamitsin guruhi antibiotik","kalitlar":["rifampitsin","rifampicin","rifampin","rifadin"],"bemorga":["Siydik va ko'z yoshi qizarishi zararsiz"]},{"id":"risperidon","nom":"Risperidon","xalqaro":"Risperidone (Risperdal)","guruh":"Atipik antipsixotik","kalitlar":["risperidon","risperidone","risperdal","antipsixotik"],"bemorga":["Birdan turganda bosh aylanishi mumkin — asta turing"]},{"id":"rituksimab","nom":"Rituksimab","xalqaro":"Rituximab (Rituxan / MabThera va biosimilyarlar)","guruh":"Anti-CD20 monoklonal antitana","kalitlar":["rituksimab","rituximab","mabthera","rituxan","acellbia"],"bemorga":["Infuziyadan oldin gepatit B tahlilini topshiring"]},{"id":"salbutamol","nom":"Salbutamol (ingalyator)","xalqaro":"Salbutamol (albuterol) inhalation aerosol","guruh":"Qisqa ta'sirli beta-2 agonist (QTBA), bronxolitik","kalitlar":["QTBA","beta-2 agonist","bronxolitik","albuterol"],"bemorga":["Bu \"tez yordam\" ingalyatori — yallig'lanishni davolamaydi; astmada saqlovchi (gormonli) ingalyatorni ham muntazam ishlating"]},{"id":"sefaleksin","nom":"Sefaleksin","xalqaro":"Cephalexin capsules / oral suspension","guruh":"I avlod sefalosporin antibiotik","kalitlar":["sefaleksin","cephalexin","keflex","ospeksin"],"bemorga":["Kursni oxirigacha iching"]},{"id":"seftriakson","nom":"Seftriakson","xalqaro":"Ceftriaxone sodium","guruh":"III avlod sefalosporin antibiotik (parenteral)","kalitlar":["seftriakson","sefalosporin","rocephin"],"bemorga":["Seftriakson faqat shifoxona yoki klinikada yuboriladi — **virusli infeksiyada (gripp, ORVI) foydasi yo'q**"]},{"id":"sertralin","nom":"Sertralin","xalqaro":"Sertraline (Zoloft)","guruh":"Selektiv serotonin qayta tutilishi ingibitori (SSRI)","kalitlar":["sertralin","sertraline","zoloft","antidepressant","ssri"],"bemorga":["Dori ta'siri 2–4 haftadan keyin seziladi — erta to'xtatmang"]},{"id":"setirizin","nom":"Setirizin","xalqaro":"Cetirizine hydrochloride","guruh":"Antigistamin vosita (II avlod H1-blokator)","kalitlar":["antigistamin","H1-blokator","allergiyaga qarshi"],"bemorga":["Uyquchanlik keltirishi mumkin — haydovchilar ehtiyot bo'lsin, alkogol ichmang"]},{"id":"sianokobalamin","nom":"Sianokobalamin (B12 vitamini)","xalqaro":"Cyanocobalamin injection / tablets","guruh":"Vitamin B12 preparati","kalitlar":["sianokobalamin","cyanocobalamin","b12","vitamin b12","kobalamin"],"bemorga":["Pernitsioz anemiyada davo umrbod — to'xtatmang"]},{"id":"sildenafil","nom":"Sildenafil","xalqaro":"Sildenafil citrate (Viagra)","guruh":"Fosfodiesteraza-5 (PDE5) ingibitori","kalitlar":["sildenafil","viagra","dinamiko"],"bemorga":["**Nitroglitserin ichsangiz, sildenafil ichmang**"]},{"id":"siprofloksatsin","nom":"Siprofloksatsin","xalqaro":"Ciprofloxacin (oral tablets)","guruh":"Ftorxinolon antibiotik","kalitlar":["siprofloksatsin","ciprofloxacin","tsiprolet","sifloks","tsipro","tsiprobay"],"bemorga":["**Tovon yoki boldirda og'riq, shish paydo bo'lsa darhol to'xtating**"]},{"id":"sisplatin","nom":"Sisplatin","xalqaro":"Cisplatin","guruh":"Platina asosidagi alkillovchi tipdagi kimyoterapevtik vosita","kalitlar":["sisplatin","cisplatin"],"bemorga":["Infuziyadan oldin va keyin tomir orqali ko'p suyuqlik beriladi — bu buyrakni himoya qiladi, shuning uchun undan bosh tortmang"]},{"id":"solifenatsin","nom":"Solifenatsin","xalqaro":"Solifenacin succinate","guruh":"M-xolinoblokator (antimuskarin) — giperaktiv siydik pufagi uchun","kalitlar":["solifenatsin","solifenacin","vezikar","vesicare"],"bemorga":["Og'iz qurishi va qabziyat ko'p uchraydi — suv va kletchatka"]},{"id":"sulfasalazin","nom":"Sulfasalazin","xalqaro":"Sulfasalazine delayed-release (Azulfidine EN-tabs)","guruh":"Sulfanilamid-salitsilat birikmasi; DMARD","kalitlar":["sulfasalazin","sulfasalazine","azulfidin","salazopiridin"],"bemorga":["Tomoq og'rig'i, isitma, ko'karishlar, sariqlik — darhol shifokorga"]},{"id":"sumatriptan","nom":"Sumatriptan","xalqaro":"Sumatriptan succinate","guruh":"Triptan (serotonin 5-HT1B/1D retseptor agonisti) — migren xurujiga qarshi","kalitlar":["triptan","sumatriptan","5-HT1 agonist"],"bemorga":["Faqat **migren tashxisi qo'yilgan** bo'lsa ichiladi — profilaktika uchun emas, xuruj boshlanganda"]},{"id":"suniy-koz-yoshi","nom":"Sun'iy ko'z yoshi (karboksimetilselluloza)","xalqaro":"Carboxymethylcellulose sodium eye drops 0.5–1%","guruh":"Ko'z namlovchi va himoyalovchi vosita (lubrikant)","kalitlar":["sun'iy ko'z yoshi","karboksimetilselluloza","ko'z namlovchi"],"bemorga":["Quruq ko'zda xavfsiz birinchi yordam"]},{"id":"tadalafil","nom":"Tadalafil","xalqaro":"Tadalafil (Cialis)","guruh":"Fosfodiesteraza-5 (PDE5) ingibitori","kalitlar":["tadalafil","sialis","cialis"],"bemorga":["**Yurak uchun nitroglitserin ichsangiz, tadalafil ichmang**"]},{"id":"takrolimus-malham","nom":"Takrolimus malhami","xalqaro":"Tacrolimus ointment 0.03% / 0.1%","guruh":"Mahalliy kalsinevrin ingibitori (immunomodulyator)","kalitlar":["takrolimus","tacrolimus","protopik","protopic"],"bemorga":["Faqat kasal joyga, kasallik tinchiganda to'xtating"]},{"id":"tamsulozin","nom":"Tamsulozin","xalqaro":"Tamsulosin hydrochloride (modified-release capsules)","guruh":"Alfa-1A adrenoblokator (uroselektiv)","kalitlar":["tamsulozin","tamsulosin","omnik","flomax","fokusin","tulozin"],"bemorga":["Har kuni bir xil ovqatdan keyin, kapsulani butunligicha iching"]},{"id":"temir-karboksimaltoza","nom":"Temir karboksimaltoza (vena ichiga temir)","xalqaro":"Ferric carboxymaltose (Injectafer / Ferinject)","guruh":"Parenteral temir preparati","kalitlar":["temir karboksimaltoza","ferric carboxymaltose","ferinject","injectafer","vena ichiga temir"],"bemorga":["Charchoq, mushak va suyak og'rig'i kuchaysa — fosfat tekshiruvi"]},{"id":"temir-sulfat","nom":"Temir sulfat (ichish uchun temir)","xalqaro":"Ferrous sulfate","guruh":"Temir preparati — temir tanqisligi anemiyasini davolash","kalitlar":["temir sulfat","ferrum","sorbifer","aktiferrin","tardiferon","temir tomchi","ferro"],"bemorga":["**Bolalar qo'li yetmaydigan joyda saqlang** — bir necha tabletka ham bolani zaharlashi mumkin"]},{"id":"terbinafin","nom":"Terbinafin (tabletka)","xalqaro":"Terbinafine hydrochloride tablets","guruh":"Allilamin guruhi zamburug'ga qarshi vosita","kalitlar":["terbinafin","terbinafine","lamizil","terbizil","exifin"],"bemorga":["Avval laboratoriyada zamburug' tasdiqlansin"]},{"id":"tiamazol","nom":"Tiamazol (metimazol)","xalqaro":"Methimazole (thiamazole)","guruh":"Antitireoid vosita (tionamid)","kalitlar":["metimazol","antitireoid","tionamid","merkazolil"],"bemorga":["**Tomoq og'rig'i, isitma yoki og'izda yaralar paydo bo'lsa — dorini to'xtatib, darhol qon tahlili topshiring va shifokorga** (agranulotsitoz xavfi)"]},{"id":"timolol-koz","nom":"Timolol (ko'z tomchisi)","xalqaro":"Timolol maleate ophthalmic solution 0.25–0.5%","guruh":"Noselektiv beta-blokator — glaukomaga qarshi ko'z tomchisi","kalitlar":["timolol","arutimol","timoptik","beta-blokator ko'z tomchisi"],"bemorga":["**Astma, sekin puls yoki yurak yetishmovchiligi bo'lsa — bu tomchini ishlatmang**"]},{"id":"tinidazol","nom":"Tinidazol","xalqaro":"Tinidazole (Tindamax)","guruh":"Nitroimidazol guruhi antiprotozoy/antibakterial","kalitlar":["tinidazol","tinidazole","tindamax","fasigyn","tiniba"],"bemorga":["Davolash davomida va 3 kun keyin spirtli ichimlik ichmang"]},{"id":"tolvaptan","nom":"Tolvaptan (ADPKD uchun)","xalqaro":"Tolvaptan tablets (Jynarque generic)","guruh":"Vazopressin V2-retseptor antagonisti","kalitlar":["tolvaptan","jynarque","samsca","jinark"],"bemorga":["Har doim yoningizda suv bo'lsin — chanqab qolmang"]},{"id":"tosilizumab","nom":"Tosilizumab","xalqaro":"Tocilizumab (Actemra/RoActemra)","guruh":"Biologik DMARD — interleykin-6 retseptori ingibitori","kalitlar":["tosilizumab","tocilizumab","actemra","aktemra","roactemra"],"bemorga":["CRB normal bo'lsa ham isitma va infeksiya belgilarini shifokorga ayting"]},{"id":"tramadol","nom":"Tramadol","xalqaro":"Tramadol hydrochloride","guruh":"Markaziy ta'sirli opioid analgetik","kalitlar":["tramadol","tramal","og'riq qoldiruvchi","opioid"],"bemorga":["Faqat shifokor tayinlagan dozada va muddatda iching"]},{"id":"tranyeksam-kislota","nom":"Tranyeksam kislota (tabletka)","xalqaro":"Tranexamic acid tablets","guruh":"Antifibrinolitik","kalitlar":["tranyeksam","tranexamic","traneksam","lysteda","tranex"],"bemorga":["Faqat hayz kunlarida, 5 kundan ortiq emas"]},{"id":"tsefazolin","nom":"Tsefazolin","xalqaro":"Cefazolin","guruh":"I avlod sefalosporin antibiotigi","kalitlar":["tsefazolin","cefazolin","antibiotik","operatsiya profilaktikasi"],"bemorga":["Allergiyangiz, ayniqsa antibiotiklarga, haqida albatta ayting"]},{"id":"valatsiklovir","nom":"Valatsiklovir","xalqaro":"Valacyclovir hydrochloride tablets","guruh":"Virusga qarshi (atsiklovir prodori)","kalitlar":["valatsiklovir","valacyclovir","valtreks","valvir"],"bemorga":["Lab uchug'ida birinchi sanchish paydo bo'lishi bilan iching — keyin samarasi kamayadi"]},{"id":"valproat","nom":"Valproat (valproy kislota, divalproeks natriy)","xalqaro":"Valproic acid / Divalproex sodium","guruh":"Keng spektrli tutqanoqqa qarshi dori; migren profilaktikasi","kalitlar":["valproat","valproy kislota","divalproeks","depakin"],"bemorga":["**Homilador bo'lsangiz yoki homiladorlik ehtimoli bo'lsa — shifokorga albatta ayting**: bu dori bolada og'ir nuqsonlar chaqiradi; samarali kontratsepsiya shart"]},{"id":"varenitslin","nom":"Varenitslin","xalqaro":"Varenicline (Chantix)","guruh":"Nikotin retseptorining qisman agonisti","kalitlar":["varenitslin","varenicline","chantix","champix","chekishni tashlash"],"bemorga":["Dorini chekishni tashlash sanasidan 1 hafta oldin boshlang"]},{"id":"varfarin","nom":"Varfarin","xalqaro":"Warfarin sodium","guruh":"Vitamin K antagonisti — antikoagulyant","kalitlar":["varfarin","warfarin","kumadin","coumadin","marevan"],"bemorga":["**INR tahlilini belgilangan vaqtda topshiring**"]},{"id":"venlafaksin","nom":"Venlafaksin","xalqaro":"Venlafaxine (Effexor XR)","guruh":"Serotonin va noradrenalin qayta tutilishi ingibitori (SNRI)","kalitlar":["venlafaksin","venlafaxine","effexor","snri","antidepressant"],"bemorga":["Dozani hech qachon keskin to'xtatmang"]},{"id":"xlorgeksidin","nom":"Xlorgeksidin (og'iz chayqovchi 0,12%)","xalqaro":"Chlorhexidine gluconate oral rinse 0.12%","guruh":"Antiseptik (og'iz bo'shlig'i uchun)","kalitlar":["antiseptik","og'iz chayqovchi","xlorgeksidin"],"bemorga":["Yutmang — faqat chayib tupuring"]},{"id":"zoledron-kislota","nom":"Zoledron kislota","xalqaro":"Zoledronic acid (Zometa, Reclast)","guruh":"Azotli bisfosfonat (suyak so'rilishini tormozlovchi vosita)","kalitlar":["zoledron","zoledronic","zometa"],"bemorga":["Infuziyadan oldin va keyin suyuqlik ko'p iching"]},{"id":"zolpidem","nom":"Zolpidem","xalqaro":"Zolpidem (Ambien)","guruh":"GABA-A retseptor modulyatori (Z-dori)","kalitlar":["zolpidem","ambien","uyqu dori","snotvorniy"],"bemorga":["Faqat uyqudan oldin, 7–8 soat uxlash imkoni bo'lganda iching"]}],"doctors":[{"id":"oilaviy","nom":"Oilaviy shifokor (umumiy amaliyot shifokori)","tavsif":"Birlamchi ko'rik, oddiy holatlarni davolash va kerak bo'lsa tor mutaxassisga yo'llash"},{"id":"shoshilinch","nom":"Tez yordam (103) yoki shoshilinch qabul bo'limi","tavsif":"Hayot uchun xavfli holatlar — kutmasdan murojaat qiling"},{"id":"lor","nom":"LOR shifokori (otorinolaringolog)","tavsif":"Quloq, burun, tomoq va hiqildoq kasalliklari"},{"id":"stomatolog","nom":"Stomatolog (tish shifokori)","tavsif":"Tish, milk va og'iz bo'shlig'i kasalliklari"},{"id":"yuz-jag-jarrohi","nom":"Yuz-jag' jarrohi","tavsif":"Jag', yuz va og'iz bo'shlig'ining jarrohlik kasalliklari"},{"id":"endokrinolog","nom":"Endokrinolog","tavsif":"Qandli diabet, qalqonsimon bez, gormonal kasalliklar"},{"id":"kardiolog","nom":"Kardiolog","tavsif":"Yurak va qon tomir kasalliklari"},{"id":"kardiojarroh","nom":"Kardiojarroh / qon tomir jarrohi","tavsif":"Yurak va qon tomirlarning jarrohlik kasalliklari"},{"id":"pulmonolog","nom":"Pulmonolog","tavsif":"O'pka va nafas yo'llari kasalliklari"},{"id":"ftiziatr","nom":"Ftiziatr","tavsif":"Sil kasalligi"},{"id":"gastroenterolog","nom":"Gastroenterolog","tavsif":"Qizilo'ngach, oshqozon, ichak, jigar, o't yo'llari va me'da osti bezi kasalliklari"},{"id":"gepatolog","nom":"Gepatolog","tavsif":"Jigar kasalliklari (virusli gepatitlar, sirroz)"},{"id":"infeksionist","nom":"Infeksionist (yuqumli kasalliklar shifokori)","tavsif":"Yuqumli kasalliklar, virusli gepatitlar, ichak infeksiyalari"},{"id":"jarroh","nom":"Umumiy jarroh","tavsif":"Qorin bo'shlig'i va boshqa jarrohlik kasalliklari"},{"id":"onkolog","nom":"Onkolog","tavsif":"Xavfli o'smalarni davolash"},{"id":"pediatr","nom":"Pediatr (bolalar shifokori)","tavsif":"Bolalar kasalliklari"},{"id":"ginekolog","nom":"Akusher-ginekolog","tavsif":"Ayollar kasalliklari va homiladorlik"},{"id":"urolog","nom":"Urolog / androlog","tavsif":"Siydik yo'llari va erkaklar jinsiy a'zolari kasalliklari"},{"id":"nefrolog","nom":"Nefrolog","tavsif":"Buyrak kasalliklari"},{"id":"nevrolog","nom":"Nevrolog","tavsif":"Asab tizimi kasalliklari"},{"id":"oftalmolog","nom":"Oftalmolog (ko'z shifokori)","tavsif":"Ko'z kasalliklari"},{"id":"dermatolog","nom":"Dermatolog","tavsif":"Teri kasalliklari"},{"id":"revmatolog","nom":"Revmatolog","tavsif":"Bo'g'im va autoimmun kasalliklar"},{"id":"allergolog","nom":"Allergolog-immunolog","tavsif":"Allergik kasalliklar"},{"id":"gematolog","nom":"Gematolog","tavsif":"Qon kasalliklari"},{"id":"psixiatr","nom":"Psixiatr / narkolog","tavsif":"Ruhiy salomatlik, alkogol va giyohvandlikka qaramlik"},{"id":"narkolog","nom":"Narkolog","tavsif":"Alkogol, tamaki va boshqa moddalarga bog'liqlikni davolash, abstinensiya holatlarini boshqarish"},{"id":"travmatolog","nom":"Travmatolog-ortoped","tavsif":"Shikastlanishlar, suyak va bo'g'imlar"},{"id":"neyrojarroh","nom":"Neyrojarroh","tavsif":"Bosh miya, orqa miya va periferik nervlar jarrohligi: qon quyilishlar, anevrizmalar, o'smalar, disk churrasi"},{"id":"reabilitolog","nom":"Reabilitolog (tibbiy reabilitatsiya shifokori)","tavsif":"Insult, jarohat va nevrologik kasalliklardan keyin harakat, nutq va kundalik faoliyatni tiklash"},{"id":"bolalar-jarrohi","nom":"Bolalar jarrohi","tavsif":"Bolalardagi shoshilinch va rejali jarrohlik holatlari: pilorostenoz, invaginatsiya, tushmagan moyak, churralar"}],"guide":{"version":"2026-11-04-guided-v1","sources":[{"id":"cold","title":"Common cold — NHS","url":"https://www.nhs.uk/conditions/common-cold/"},{"id":"chest","title":"Chest pain — NHS","url":"https://www.nhs.uk/symptoms/chest-pain/"},{"id":"stroke","title":"Symptoms of a stroke — NHS","url":"https://www.nhs.uk/conditions/stroke/symptoms/"},{"id":"sepsis","title":"Sepsis — NHS","url":"https://www.nhs.uk/conditions/sepsis/"},{"id":"fever-child","title":"High temperature in children — NHS","url":"https://www.nhs.uk/symptoms/fever-in-children/"},{"id":"dehydration","title":"Dehydration — NHS","url":"https://www.nhs.uk/conditions/dehydration/"},{"id":"back","title":"Back pain — NHS","url":"https://www.nhs.uk/conditions/back-pain/"},{"id":"anaphylaxis","title":"Anaphylaxis — NHS","url":"https://www.nhs.uk/conditions/anaphylaxis/"},{"id":"headache","title":"Headaches — NHS","url":"https://www.nhs.uk/symptoms/headaches/"},{"id":"endocarditis","title":"Endocarditis — NHS","url":"https://www.nhs.uk/conditions/endocarditis/"},{"id":"throat","title":"Sore throat — NHS","url":"https://www.nhs.uk/symptoms/sore-throat/"},{"id":"meningitis","title":"Meningitis symptoms — NHS","url":"https://www.nhs.uk/conditions/meningitis/symptoms/"},{"id":"limb","title":"Acute limb ischemia — Society for Vascular Surgery","url":"https://vascular.org/patients-and-referring-physicians/conditions/acute-limb-ischemia"},{"id":"vomit-blood","title":"Vomiting blood — NHS","url":"https://www.nhs.uk/symptoms/vomiting-blood/"},{"id":"fracture","title":"Broken leg — NHS","url":"https://www.nhs.uk/conditions/broken-leg/"},{"id":"chemo","title":"Neutropenic sepsis — NICE CG151","url":"https://www.nice.org.uk/guidance/cg151/chapter/recommendations"}],"generic":["isitma","holsizlik","bosh-ogrigi","kongil-aynishi","yotal","nafas-qisishi","qorin-ogrigi","terlash","mushak-ogrigi","bel-ogrigi","bosh-aylanishi","teri-toshmasi","chanqoq","uyquga-ketolmaslik","tomoq-ogrigi","yutish-ogriqli","burun-oqishi","burun-bitishi","aksirish","quloq-ogrigi","qusish","ich-ketishi"],"informational":["saraton-skriningi","saraton-profilaktikasi","onkologik-tashxis-va-bosqichlash","kimyoterapiya","nur-terapiyasi","immunoterapiya-va-nishonli-davo","palliativ-yordam","tosatdan-chaqaloq-olimi-sindromi"],"profiles":{"infeksion-endokardit":{"minPresent":3,"minMain":2,"anchors":["uzoq-isitma"],"riskAnchor":"valve","sources":["endocarditis"]},"shamollash":{"minPresent":2,"anchors":["burun-oqishi","burun-bitishi","aksirish"],"onset":"gradual","acute":true,"common":true,"sources":["cold"]},"virusli-faringit":{"minPresent":2,"anchors":["tomoq-ogrigi","yutish-ogriqli"],"acute":true,"common":true,"sources":["cold"]},"suvsizlanish":{"minPresent":2,"anchors":["ogiz-qurishi","siydik-kamayishi"],"contextSymptoms":["qusish","ich-ketishi","terlash"],"common":true,"sources":["dehydration"]},"gripp":{"minPresent":3,"anchors":["yotal","mushak-ogrigi","tomoq-ogrigi"],"onset":"sudden","acute":true,"common":true,"sources":["cold"]},"allergik-rinit":{"minPresent":2,"anchors":["aksirish","burun-qichishi","koz-qichishi"],"common":true},"otkir-bronxit":{"minPresent":2,"anchors":["yotal"],"acute":true,"common":true},"otkir-gastroenterit":{"minPresent":2,"anchors":["ich-ketishi","qusish"],"acute":true,"common":true},"bel-ogrigi":{"minPresent":2,"anchors":["bel-ogrigi"],"common":true,"sources":["back"]},"zoriqish-bosh-ogrigi":{"minPresent":2,"anchors":["bosh-ogrigi"],"common":true,"sources":["headache"]},"chaqaloqlar-reflyuksi":{"ages":["infant","young-baby","baby"]}},"followUps":[{"when":["isitma","holsizlik","yotal","burun-oqishi","burun-bitishi","tomoq-ogrigi"],"ask":["yotal","burun-oqishi","burun-bitishi","tomoq-ogrigi","aksirish","mushak-ogrigi","uzoq-isitma"]},{"when":["bosh-ogrigi","bosh-aylanishi"],"ask":["kongil-aynishi","boyin-qotishi","tosatdan-kuchli-bosh-ogrigi","bir-tomon-kuchsizligi","isitma"]},{"when":["ich-ketishi","qusish","qorin-ogrigi","ogiz-qurishi","chanqoq"],"ask":["ich-ketishi","qusish","ogiz-qurishi","siydik-kamayishi","najasda-qon","isitma"]},{"when":["bel-ogrigi","oyoqqa-tarqaluvchi-ogriq"],"ask":["oyoqqa-tarqaluvchi-ogriq","oyoq-uvishishi","ikki-oyoq-kuchsizligi","siydik-tutilishi","yiqilish-tarixi","isitma"]},{"when":["teri-toshmasi","qavarchiqlar","lab-til-shishi"],"ask":["qavarchiqlar","lab-til-shishi","tomoq-qisilishi","doridan-keyin-reaksiya","ovqatdan-keyin-reaksiya"]},{"when":["kokrak-ogrigi","nafas-qisishi","yurak-urishi"],"ask":["kokrak-ogrigi","nafas-qisishi","hushdan-ketish","terlash","bir-oyoq-shishi"]}],"redFlags":[{"id":"breathing","always":true,"question":"Hozir nafas olish juda qiyinmi: gapni tugata olmaslik, bo‘g‘ilish yoki lab/tilning ko‘karishi bormi?","message":"Nafas olishdagi bunday qiyinchilikda natijani kutmang. Darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.","source":"sepsis"},{"id":"consciousness","always":true,"question":"Odamni uyg‘otish qiyinmi, u javob bermayaptimi yoki yangi kuchli chalkashlik bormi?","message":"Hush yoki javob berishdagi yangi buzilishda darhol 103 chaqiring.","source":"sepsis"},{"id":"chest","when":["kokrak-ogrigi","nafas-qisishi","yurak-urishi"],"question":"Ko‘krakda ketmayotgan bosuvchi og‘riq yoki og‘riq bilan terlash, nafas qisishi yoxud qo‘l/jag‘ga tarqalish bormi?","message":"Bunday ko‘krak og‘rig‘ida natija bilan o‘zingizni tekshirishni davom ettirmang. Darhol 103 chaqiring.","source":"chest"},{"id":"stroke","when":["bosh-ogrigi","bosh-aylanishi","bir-tomon-kuchsizligi","yuz-nervi-falaji","chalkashlik","nutq-buzilishi"],"question":"Yuzning bir tomoni, bir qo‘l yoki oyoq to‘satdan kuchsizlandimi yoki nutq to‘satdan buzildimi — hatto hozir o‘tib ketgan bo‘lsa ham?","message":"To‘satdan kuchsizlik yoki nutq buzilishi bo‘lsa darhol 103 chaqiring; belgi o‘tib ketgan bo‘lsa ham kutmang.","source":"stroke"},{"id":"sudden-head","when":["bosh-ogrigi","tosatdan-kuchli-bosh-ogrigi"],"question":"Bosh og‘rig‘i to‘satdan, bir zumda juda kuchli — odatdagidan mutlaqo boshqacha boshlandimi?","message":"To‘satdan juda kuchli bosh og‘rig‘i shoshilinch baholanishi kerak. 103 chaqiring.","source":"headache"},{"id":"allergy-airway","when":["qavarchiqlar","lab-til-shishi","doridan-keyin-reaksiya","ovqatdan-keyin-reaksiya","tomoq-qisilishi"],"question":"Lab, til yoki tomoq to‘satdan shishdimi, yoxud birdan tomoq qisilishi, yutish/nafas qiyinlashishi yoki hush pasayishi boshlandimi? Toshma yoki ma’lum allergen bo‘lishi shart emas.","message":"Bunday reaksiyada darhol 103 chaqiring. Avval buyurilgan favqulodda rejangiz bo‘lsa unga amal qiling.","source":"anaphylaxis"},{"id":"throat-airway","when":["tomoq-ogrigi","yutish-ogriqli","yutish-qiyinligi","sulak-oqishi","stridor"],"question":"Tomoq belgisi bilan so‘lakni ham yuta olmaslik, so‘lak oqib ketishi yoki nafas olganda baland hushtaksimon tovush bormi?","message":"Yuta olmaslik, so‘lak oqishi yoki nafasdagi bunday tovushda darhol 103 chaqiring.","source":"throat"},{"id":"meningitis","when":["isitma","bosh-ogrigi","boyin-qotishi","yoruglikdan-bezovtalik"],"question":"Yangi kuchli bosh og‘rig‘i bilan isitma va bo‘yinning qotishi yoki yorug‘likdan keskin bezovtalik bormi? Toshma chiqishini kutmang.","message":"Bu belgilar birga kelganda darhol shoshilinch yordam oling — 103 chaqiring. Toshmani kutmang.","source":"meningitis"},{"id":"limb","when":["oyoqda-tosatdan-ogriq"],"question":"Oyoqdagi to‘satdan kuchli og‘riq bilan oyoq sovib/oqarib qoldimi yoki yangi sezgi, kuch yoki harakat yo‘qoldimi?","message":"Oyoq qon ta’minotining keskin buzilishi ehtimolida darhol shoshilinch yordam kerak. 103 chaqiring.","source":"limb"},{"id":"vomit-blood","when":["qon-qusish"],"question":"Qon qusish bilan umumiy ahvol yomonligi, bosh aylanishi, hush pasayishi, qorin og‘rig‘i, qora najas yoki sovuq oqarish bormi?","message":"Qon qusish bilan bunday belgilar bo‘lsa, darhol 103 chaqiring. O‘zingiz mashina haydamang.","source":"vomit-blood"},{"id":"injury","when":["ochiq-sinish","tashqi-qon-ketish"],"question":"Jarohatdan suyak chiqib turibdimi, yara juda chuqurmi yoki ko‘p qon ketishi, sovuq ter va ahvol yomonlashishi bormi?","message":"Bunday jiddiy jarohat yoki qon ketishda darhol 103 chaqiring.","source":"fracture"},{"id":"dehydration","when":["qusish","ich-ketishi","ogiz-qurishi","chanqoq","bosh-aylanishi-turganda"],"question":"Tik turganda bosh aylanishi ketmayaptimi yoki suyuqlikni ichib ushlab tura olmayapsizmi?","message":"Bunday holatda tez tibbiy baholash kerak. Bugunoq shifokor yoki shoshilinch qabul bilan bog‘laning.","source":"dehydration","level":"urgent"},{"id":"back-neuro","when":["bel-ogrigi","oyoqqa-tarqaluvchi-ogriq","ikki-oyoq-kuchsizligi"],"question":"Bel og‘rig‘i bilan ikkala oyoqda yangi kuchsizlik/uvishish, chov atrofida sezgi yo‘qolishi yoki siydik/najas boshqaruvi o‘zgarishi bormi?","message":"Bunday yangi bel va nerv belgilarida darhol shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qiling; zarur bo‘lsa 103 chaqiring.","source":"back"},{"id":"rash","when":["isitma","teri-toshmasi"],"question":"Toshma ustiga bosganda oqarishsiz qoladigan binafsha/qizil dog‘lar, ayniqsa umumiy ahvol yomonlashishi bilan bormi?","message":"Bosganda yo‘qolmaydigan toshma va yomon ahvolda shoshilinch yordam kerak. 103 chaqiring.","source":"sepsis"}],"selfReportedEmergencies":["tosatdan-kuchli-bosh-ogrigi","lab-til-shishi","sianoz","bir-tomon-kuchsizligi","tomoq-qisilishi","ochiq-sinish"],"emergencySources":{"tosatdan-kuchli-bosh-ogrigi":"headache","lab-til-shishi":"anaphylaxis","sianoz":"sepsis","bir-tomon-kuchsizligi":"stroke","tomoq-qisilishi":"anaphylaxis","ochiq-sinish":"fracture"}}}